Trong khi dân Yemen đang đói rét thì các ông lớn vẫn lo tranh giành quyền lợi
Nhiệm vụ bất khả thi của ông Martin Griffits
Đặc phái viên LHQ về Yemen - Martin Griffits đang bay tới bay lui giữa thủ đô Sana'a, Riyadh và Muscat, mang theo kế hoạch "xịn xò" nhằm khởi động lại các cuộc đàm phán hòa bình giữa các bên đang "chém giết" nhau từ tháng 4/2015 đến giờ.
Các cuộc đàm phán này được lên lịch tổ chức tại Thụy Điển vào tuần đầu tháng 12 tới.
Theo nguồn tin thì ông Martin Griffits vừa kết thúc những cuộc thảo luận "căng não" tại Sana'a với thủ lĩnh Abdul Malik Al-Houthi của nhóm Houthi và các quan chức khác trong ba ngày, trước khi đến Riyadh và Muscat, rồi lại quay về Sana'a tiếp.
Mục đích chuyến đi "marathon" này của ông Martin Griffits là để đạt được thỏa thuận về các biện pháp xây dựng lòng tin và chuẩn bị cho các cuộc đàm phán sắp diễn ra.
Thời gian còn lại đến đầu tháng 12 không còn nhiều nữa đâu. Ông đang phải "race with time" để duy trì lệnh ngừng bắn khá mong manh tại thành phố cảng chiến lược Hodeidah, khu vực giáp biên với Ả Rập Saudi và các mặt trận khác ở Tai'z, Dhali và ngoại ô thủ đô Sana'a.
Nguồn gốc cuộc nội chiến Yemen là sao?
Do ảnh hưởng của "Mùa Xuân Ả Rập", các cuộc biểu tình anti-chính phủ ở Yemen bùng nổ và lan rộng vào tháng 2/2011, rồi dẫn đến một cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng.
Đến tháng 11/2011, với sự hòa giải của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) tại Riyadh, Tổng thống Yemen Ali Abdullah Saleh - người nắm quyền từ năm 1978 - đã ký với phe đối lập một thỏa thuận về chuyển giao chính quyền.
Theo thỏa thuận đó, ngày 21/2/2012 cuộc bầu cử Tổng thống mới diễn ra và ông Abdrabbuh Mansur Hadi (cựu Phó Tổng thống thời Abdullah Saleh) được bầu vào chức vụ này cho giai đoạn chuyển tiếp hai năm.
Tháng 1/2014, nhiệm kỳ của Tổng thống Hadi hết hạn nhưng được gia hạn thêm một năm. Dù đã có Tổng thống mới, nhưng khủng hoảng chính trị nội bộ ở Yemen vẫn chưa xong, các cuộc đụng độ vũ trang liên tục xảy ra giữa chính quyền và các phe đối lập.
Cuộc xung đột Yemen là cuộc nội chiến kéo dài bùng nổ năm 2015 giữa những người ủng hộ Tổng thống Hadi và người Houthi.
Houthi là người Hồi giáo theo dòng Shia sống chủ yếu ở miền Bắc Yemen. Theo ước tính, người Houthi chiếm khoảng 1/3 trong tổng số 24,4 triệu dân - phần lớn là người Sunni.
Phong trào Houthi được đặt tên để tưởng nhớ thủ lĩnh Hussein Al-Houthi, người khởi động cuộc nổi dậy chống chính phủ năm 2004, tố cáo chính quyền phân biệt đối xử với người Shia.
Người Houthi đòi được hưởng quyền tự trị rộng hơn cho tỉnh Sa'dah của họ ở miền Bắc. Nhóm Ansar Allah là cánh vũ trang của người Houthi. Sau khi Hussein Al-Houthi mất, phong trào này do anh trai Abdel Malek al-Houthi lãnh đạo.
Chính phủ của Abdrabbuh Mansur Hadi và lực lượng nổi dậy Houthi cùng với đồng minh của họ, cả hai phe đều tuyên bố thành lập chính phủ Yemen luôn
Lực lượng Houthi liên minh với các lực lượng trung thành với cựu Tổng thống Ali Abdullah Saleh kiểm soát thủ đô Sana'a, đã "khẩu chiến" với các lực lượng trung thành với chính phủ Abdrabbuh Mansur Hadi.
Năm 2014-2015, nhóm Ansar Allah - một đội quân người Shia vũ trang được Iran ủng hộ - dần dần chiếm được quyền lực tại Yemen. Ả Rập Saudi và các nước Ả Rập khác coi đây là cuộc đảo chính vi hiến.
Tháng 3/2015, Tổng thống Hadi và chính phủ của ông - người được quốc tế công nhận - phải rút về thành phố Aden ở miền Nam Yemen và lấy đây làm thủ đô tạm thời.
Ngày 21/3/2015, sau khi chiếm Sana'a và chính phủ Yemen, Ủy ban Cách mạng Tối cao (HRC) Houthi đã tổng động viên để lật đổ Hadi và tiến về các tỉnh miền Nam.
Đến 25/3, tỉnh Lahaj thất thủ, quân Houthi chiếm các vùng ngoại ô Aden. Cùng ngày, Hadi phải rời Aden chạy sang sống lưu vong tại Ả Rập Saudi. Ngay sau đó, một liên minh Ả Rập do Ả Rập Saudi lãnh đạo mở chiến dịch quân sự nhằm khôi phục lại chính phủ của Hadi. Mỹ cung cấp hỗ trợ tình báo và hậu cần cho chiến dịch này.
Người Houthi được Iran hậu thuẫn. Các nước thành viên Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC) tố Iran gây mất ổn định trong khu vực. Thực tế là những năm gần đây Yemen đã trở thành "sân đấu" giữa Tehran ủng hộ người Houthi và Riyadh đứng về phía Hadi.
Vì sao Ả Rập Saudi chịu ngừng bắn và đàm phán?
Suốt gần 4 năm qua, liên quân "xịn sò" gồm 10 nước do Ả Rập Saudi dẫn đầu với khoảng 150.000-200.000 quân, hơn 100 máy bay chiến đấu vẫn chưa đánh bại được các lực lượng Houthi
Đến giờ Houthi vẫn kiểm soát thủ đô Sana'a và nhiều tỉnh miền Bắc giống như tình hình trước khi thống nhất Yemen năm 1990.
Trong khi đó, liên quân do Ả Rập Saudi đứng đầu chịu tổn thất cực nặng. Chưa có con số thống kê chính thức, nhưng theo hãng tin Al-Jazeera, hơn 11.000 binh sĩ của liên quân đã tử trận. Tạp chí Times của Anh cho biết chi phí cho cuộc chiến tại Yemen lên tới 200 triệu USD/ngày, tức khoảng 72 tỷ USD/năm, chủ yếu do Ả Rập Saudi gánh.
Cuộc chiến ở Yemen đã đến mức Riyadh không thể tiếp tục nữa. Đặc biệt sau vụ giết hại nhà báo Jamal Khashoggi ngày 2/10/2018 vừa rồi, dưới sức ép quốc tế, nội bộ Hoàng gia lục đục, Ả Rập Saudi buộc phải thay đổi một số chính sách của mình, trong đó có việc chấp nhận ngừng bắn, đàm phán để rút khỏi vũng lầy Yemen.
Theo ước tính của tổ chức phi chính phủ "Quỹ cứu trợ trẻ em" (Save the Children Fund), từ khi nội chiến bùng nổ tháng 4/2015, khoảng 85.000 trẻ em Yemen đã chết do đói hoặc bệnh tật, và hàng chục ngàn người khác chết và bị thương. Hơn 3,2 triệu người mất nhà cửa do chiến sự đẫm máu ở quốc gia nghèo nhất Trung Đông này
Quỹ Nhi đồng của LHQ UNICEF ước tính có khoảng 4,5 triệu trẻ em ở Yemen không được đến trường. Hơn 3/4 dân số Yemen - khoảng 22 triệu người - đang phải sống nhờ vào viện trợ nhân đạo từ nước ngoài.
Theo nguồn tin LHQ, từ tháng 3/2015 đến tháng 12/2017, hơn 13.600 người Yemen thiệt mạng do chiến sự, trong đó có hơn 5.200 dân thường. LHQ cảnh báo 13 triệu dân thường Yemen đang đối mặt với nạn đói và có thể đây sẽ là "nạn đói tồi tệ nhất trên thế giới kể từ 100 năm nay".
Thực tế này chứng tỏ vấn đề Yemen không thể giải quyết bằng quân sự được.
Cuộc xung đột huynh đệ tương tàn kéo dài gần 4 năm với chi phí khổng lồ không giải quyết được gì ngoài việc đem đến thiệt hại to lớn về người và của cho tất cả các bên.
Dù tình hình còn hết sức phức tạp, nhưng việc các bên trực tiếp tham chiến gồm Ủy ban Cách mạng tối cao, chính phủ ở Sana'a, chính phủ của Tổng thống Hadi ở Aden, liên quân Ả Rập, phiến quân Houthi đều ủng hộ nỗ lực của Đặc phái viên Martin Griffits, ngừng bắn để đi tới đàm phán là những dấu hiệu tích cực hướng tới giải pháp hòa bình.
Đáng chú ý, tại Hội nghị về an ninh họp ở thủ đô Manama của Bahrain cuối tháng 10 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis đã kêu gọi các bên tham chiến ở Yemen ngừng hoạt động quân sự và ngồi vào bàn đàm phán.
Nguồn: soha.vn