Đằng sau tham vọng tự do tài chính sớm là stress tràn đầy, rủi ro khó lường và văn hóa tiêu dùng mới khiến nhiều Gen Z phải trả giá ngay từ tuổi đôi mươi, trong khi vẫn cố học tài chính và đầu tư từ sớm để không bị "out game"
Nếu trước đây Gen Z chỉ nổi tiếng với chuyện sáng tạo, tech-savvy và thích nghi nhanh, thì giờ đây chủ đề tài chính, đầu tư, tiêu dùng và tự do kinh tế xuất hiện dày đặc hơn hẳn. Thế hệ trẻ không chỉ muốn giàu nhanh để flex bản thân, mà còn vì hiểu rằng tương lai đang bất ổn hơn nhiều so với các thế hệ trước. Chính sự kết hợp giữa kỳ vọng cao, chi phí sinh hoạt tăng chóng mặt và cuộc đua "ai đỉnh hơn" trên mạng xã hội đã khiến tài chính trở thành một trong những chủ đề hot nhất của Gen Z, đồng thời cũng là nơi họ đang trả giá nhiều nhất.
Khi tham vọng tài chính va chạm thực tế đời không như mơ
Áp lực giàu nhanh của Gen Z không phải chuyện hão. Giá nhà leo thang, chi phí sinh hoạt tăng vọt và yêu cầu skill nghề nghiệp ngày càng khó nhằn, khiến việc sống ổn định đòi hỏi nhiều thứ hơn so với thế hệ 8X hay 9X. Trong bối cảnh đó, nhiều Gen Z lao vào đa nguồn thu như một cách để speed run tích lũy. Freelance content, kinh doanh online, chạy dự án, đầu tư chứng khoán và crypto trở thành những lựa chọn phổ biến. Tuy nhiên, nhanh không phải lúc nào cũng an toàn đâu nhé!
Một bạn nam 25 tuổi làm media kể lại: "Mình làm 2 job content lẫn freelance thiết kế cùng lúc. Lúc mới vào việc thì kiếm cũng khá, nhưng càng về sau thì càng mệt. Có thời điểm mình muốn bỏ hết vì cảm giác không còn thời gian để thở." Theo chia sẻ này, áp lực đến từ việc cố rút ngắn thời gian tích lũy để "đuổi kịp" một mốc thành công vô hình, giống như mọi người cùng đua trong một cuộc thi mà không ai định nghĩa rõ luật chơi cả.
Nhiều Gen Z cũng nhảy vào đầu tư sớm vì cảm giác thời gian không chờ đợi ai. Họ chọn học tài chính qua TikTok, YouTube hay các cộng đồng mạng thay vì chờ tư vấn chính thống. Hành động này cho thấy sự chủ động đáng khen, nhưng cũng đặt họ trước rủi ro cực lớn luôn. Bình Minh (28 tuổi, kỹ sư data tại TP. Hồ Chí Minh) chia sẻ: "Thực ra mình đầu tư vì nghĩ không thể chỉ dựa vào lương. Nhưng năm ngoái thị trường rơi mạnh, mọi công sức gần như tan biến trong vài tuần. Nhìn nhận chung thì mình thấy kiếm tiền nhanh cũng có cái giá của nó."
Các thất bại sớm này tạo ra mặt tối của cuộc chạy đua tài chính, khi nhiều người trẻ đối mặt với stress, burn out, mất tự tin và sự so sánh xã hội kéo dài mãi không dứt. Họ cố gắng mạnh hơn, học nhiều hơn, làm nhiều hơn và đầu tư nhiều hơn, nhưng không phải lúc nào cũng đạt được kết quả xứng đáng. Cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc, mà còn là tâm lý và sức khỏe nữa
Văn hóa tiêu dùng mới khiến Gen Z khó thoát khỏi vòng xoáy
Điểm đặc biệt ở Gen Z Việt Nam là họ lớn lên trong sự giao thoa giữa hai giá trị: một bên là thực dụng tài chính rất sớm, bên còn lại là văn hóa tiêu dùng mang tính thể hiện. Họ muốn tự do tài chính, nhưng cũng muốn có trải nghiệm, phong cách và dấu ấn cá nhân. Những yếu tố này vô tình biến tiêu dùng thành sự cạnh tranh, tạo ra vòng xoáy khó dừng lại.
Khi social feed được lấp đầy bằng hình ảnh du lịch, lifestyle xịn sò, thời trang đỉnh cao, công nghệ mới và không ít thành công, Gen Z cảm thấy mình phải "đủ xịn" để không bị out trend. Thuỳ Anh (24 tuổi tại Hà Nội) là một Gen Z điển hình cho biết: "Tiền với mình vừa là để đầu tư, vừa là để thể hiện bản thân. Không phải khoe, mà là để chứng minh mình phù hợp với thế hệ này." Đây là một điểm mới về mặt văn hóa, khi tiêu dùng không chỉ giải quyết nhu cầu, mà còn xây dựng bản sắc luôn.
Song song với đó, văn hóa tối giản và tư tưởng tối ưu tài chính kiểu FIRE (Financial Independence Retire Early) cũng thâm nhập vào Gen Z Việt Nam. Nhiều bạn vừa cắt bớt chi tiêu, vừa tìm cách tăng thu nhập, vừa học đầu tư. Dù định hướng này là tích cực, nhưng lại đẩy họ vào thế phải luôn tính toán, luôn tối ưu, luôn giám sát bản thân. Tham vọng tài chính vì vậy không còn thuần túy là mục tiêu, mà trở thành trạng thái tâm lý kéo dài không hồi kết.
Dù vậy, đằng sau sự mệt mỏi vẫn là sự thực dụng rất rõ ràng của Gen Z. Họ không coi giàu là sở hữu nhiều tài sản, mà coi giàu là có quyền lựa chọn. Phương Hoa (26 tuổi, marketing freelancer tại Đà Nẵng) nói ngắn gọn: "Mình muốn giàu để không phải giải thích." Câu nói này cho thấy mấu chốt của thế hệ hiện tại nằm ở tự do. Tự do tài chính chính là tự do tâm lý luôn
Nguồn: genk.vn