Nghe có vẻ nghịch lý nhưng việc không để Phan Mạnh Quỳnh hát trong phim lại là nước đi thiên tài của ekip Mắt Biếc đó nha!
Từ khi Mắt Biếc ra rạp, drama về âm nhạc trong phim cứ nóng dần lên. Nhiều bạn thất vọng vì ca nhạc sĩ Phan Mạnh Quỳnh - người đã sáng tác và hát hit "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" quá đỉnh - lại không cất giọng trong phim lần nào luôn Nhưng mà nếu nhìn theo góc độ điện ảnh thì đây lại là quyết định cực kỳ sáng suốt của đạo diễn Victor Vũ, giúp phim thoát khỏi lối mòn MV dài của phim Việt trước đây.
Sự thật: Giọng hát trong phim không phải của Phan Mạnh Quỳnh
Người thực sự góp giọng là Phạm Đình Thái Ngân - bạn lồng tiếng cho nhân vật Ngạn đó nha!
Suốt chiến dịch quảng bá, ekip cứ gắn liền 3 cái tên: đạo diễn Victor Vũ, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và ca nhạc sĩ Phan Mạnh Quỳnh. Từ teaser đầu tiên, giọng hát Phan Mạnh Quỳnh vang lên, ca khúc "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" - đã ra mắt 2 năm trước - bỗng thành hiện tượng luôn Giai điệu da diết ám ảnh ấy càng làm fan mê mẩn hơn với phiên bản giao hưởng ở trailer chính thức. Cộng thêm lời hứa Phan Mạnh Quỳnh sẽ có tận 3 sáng tác mới, ai cũng nghĩ chắc kèo sẽ được nghe giọng hát "độc lạ" của anh ở những phân đoạn đỉnh nhất.
Nhưng plot twist đây: suốt 2 tiếng phim, giọng hát Phan Mạnh Quỳnh chỉ xuất hiện sau phần credit với ca khúc "Tôi Chỉ Muốn Nói". 4 bài hát được sáng tác vẫn vang lên nhưng do chính nhân vật Ngạn hát, mỗi bài chỉ được hát ngắn ngắn thôi, thường là lời 1 hoặc điệp khúc chứ không full. Nhiều bạn tỏ ra thất vọng, cảm giác "trong tim hụt hẫng như mất một thứ gì" Nhưng ít ai hiểu rằng, chính nhờ cách làm này, Mắt Biếc đã truyền cảm xúc hiệu quả hơn, tạo thêm chiều sâu điện ảnh thay vì rơi vào công thức "MV dài" kiểu cũ.
Bài viết này sẽ phân tích cách phim sử dụng âm nhạc, cùng việc lặp lại giai điệu đầy ám ảnh của "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" như thế nào nhé!
1. Diegetic và non-diegetic music: Nhạc "trong phim" vs "ngoài phim"
Trong nhạc phim có hai loại chính nha: diegetic music (âm nhạc trong thế giới phim) và non-diegetic music (âm nhạc ngoài thế giới phim).
Giải thích cho dễ hiểu: diegetic music là loại nhạc mà nhân vật nghe được luôn. Ví dụ như nhạc phát trong quán café, CD chơi trong phòng khách, hay nhân vật hát ngẫu hứng. Loại nhạc này đóng vai trò then chốt trong phim - thiếu nó là ảnh hưởng cả cốt truyện và tâm lý nhân vật. Thử tưởng tượng La La Land mà mất bản "Mia & Sebastian's Theme", hai nhân vật sẽ không gặp được nhau luôn! Hay Frozen 2 mà không có giọng hát bí ẩn từ phương Bắc thì Elsa còn đâu mà rời Arendelle Tương tự, trong Mắt Biếc, nếu mất ca khúc "Từ Đó" do Ngạn hát, ta sẽ thiếu hẳn khoảnh khắc then chốt trước khi Hà Lan lên thành phố, và cả phân đoạn lãng mạn với Trà Long về sau.
Ngược lại, non-diegetic music là nhạc không thuộc thế giới phim - chỉ khán giả nghe thấy thôi. Đó là những bản nhạc nền, nhạc giao hưởng. Trong cảnh rượt đuổi, chắc chắn James Bond không nghe được dàn nhạc giao hưởng giựt theo nhịp thở của mình đâu Trong Chị Chị Em Em, cũng không có dàn nhạc nào chơi concerto để Huy giải thích kế hoạch hãm hại vợ cho khán giả nghe cả. Tương tự với Mắt Biếc, những khoảnh khắc lãng mạn của Ngạn và Hà Lan ở Đo Đo không có dàn nhạc nào đâu nhé.
Loại non-diegetic này dùng để định hướng cảm xúc người xem: vui, buồn, xúc động... hay thể hiện cảm xúc bên trong nhân vật không nói thành lời. Có thể cắt bỏ mà không ảnh hưởng cốt truyện, chỉ ảnh hưởng cảm xúc thôi. Loại này hay bị lạm dụng ở phim đại chúng, đặc biệt phim Hàn - kiểu nước mắt rơi là nhạc buồn vang lên ngay (melodrama ấy mà).
Trong Mắt Biếc, cả hai loại đều có. Nhạc giao hưởng, các bài hát xưa là non-diegetic, còn bài Ngạn sáng tác, đàn hát hay nhạc disco là diegetic.
2. Âm nhạc như ngôn ngữ của nhân vật và bối cảnh
Điểm tinh tế ở chỗ: tất cả cảnh ở Đo Đo đều dùng nhạc giao hưởng không lời, với nhạc cụ mộc mạc: piano, guitar, sáo, dàn dây. Trong ngôn ngữ âm nhạc, những lựa chọn này gợi lên miền ký ức tuổi thơ, sự giản dị mộc mạc. Hòa âm trưởng (major harmony) tạo cảm giác trong sáng, còn âm bổng của dàn dây và tiếng sáo (hay thấy trong phim thiếu nhi, fantasy) gợi cảm giác bay bổng, hơi kỳ ảo như vùng đất mộng mơ.
Âm nhạc không lời của Christopher Wong cùng lối kể chuyện bằng hình ảnh duy mỹ của Victor Vũ khiến Mắt Biếc như phim thực ảo giao thoa. Mặt khác, phim kể qua góc nhìn của Ngạn, nên vẫn có câu hỏi: liệu có thật mọi thứ đẹp hoàn hảo thế, hay chỉ là qua lăng kính mộng tưởng của chàng trai si tình? Có một cảnh khi Ngạn mơ về Hà Lan lúc nhỏ, nhạc giao hưởng đang dâng cao thì bố kêu "ngủ đi, cười cười cái gì" là tắt ngay. Điều này chứng tỏ các bản score là cách khắc họa trạng thái mộng tưởng, thực ảo giao thoa qua góc nhìn của chàng trai đang yêu.
Trái ngược hoàn toàn, khi giới thiệu phố thị - "nơi phồn hoa" mà Hà Lan chạy theo - âm nhạc chuyển sang nhạc cụ hiện đại hơn. Khán giả nghe nhịp trống xập xình, guitar điện năng động, đầy tiết tấu và giọng hát bộc trực, vút cao, tạo không gian khác hẳn với Đo Đo. Ngạn và Dũng đại diện cho hai bối cảnh này. Ngạn với guitar thùng là quá khứ, là hoài niệm - mọi thứ về Ngạn đều mộc mạc, nhẹ nhàng, len lỏi và ngọt ngào. Hơn nữa, như Ngạn tự nhận, anh không dám nói thẳng, giấu mọi tâm tư, nên âm nhạc của Ngạn và Đo Đo là những giai điệu đẹp nhưng không thể cất thành lời. Còn Dũng với guitar điện là người phố thị, sành điệu, bộc trực, táo bạo và hơi ngẫu hứng, phức tạp - như cách Dũng "phiêu" theo đàn để chinh phục Hà Lan. Âm nhạc của Dũng, của phố thị không im lặng mà khẳng khái bộc trực, "có sao nói vậy" - yêu thì nói, buồn thì kể.
Suốt phim, Ngạn sáng tác chỉ để hát cho Hà Lan hoặc tự hát cho mình nghe. Bằng hình thức diegetic, âm nhạc như cách Ngạn kể chuyện, bộc bạch những tâm tư giấu kín. Mộng tưởng của Ngạn thì đẹp và trào dâng như giao hưởng, nhưng tâm tư thì mộc mạc, âm thầm và luôn khao khát được cất lên thành lời. Tất cả những ca khúc đó, dù cơ bản do Phan Mạnh Quỳnh sáng tác, nhưng nếu để Phan Mạnh Quỳnh hát thì đó chỉ là âm nhạc non-diegetic - nằm ngoài thế giới phim. Câu chuyện Ngạn kể sẽ bị đứt đoạn. Góc nhìn ngôi thứ nhất sẽ nhường chỗ cho giọng hát "bình luận" và "cảm thán" từ bên ngoài. Những nỗi lòng, nỗi buồn của Ngạn sẽ không bao giờ được cất lên vì đã có Phan Mạnh Quỳnh hát hộ rồi. Nhân vật sẽ mãi mãi mang theo nhiều chất chứa
Nguồn: kenh14.vn
Từ khi Mắt Biếc ra rạp, drama về âm nhạc trong phim cứ nóng dần lên. Nhiều bạn thất vọng vì ca nhạc sĩ Phan Mạnh Quỳnh - người đã sáng tác và hát hit "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" quá đỉnh - lại không cất giọng trong phim lần nào luôn Nhưng mà nếu nhìn theo góc độ điện ảnh thì đây lại là quyết định cực kỳ sáng suốt của đạo diễn Victor Vũ, giúp phim thoát khỏi lối mòn MV dài của phim Việt trước đây.
Sự thật: Giọng hát trong phim không phải của Phan Mạnh Quỳnh
Người thực sự góp giọng là Phạm Đình Thái Ngân - bạn lồng tiếng cho nhân vật Ngạn đó nha!
Suốt chiến dịch quảng bá, ekip cứ gắn liền 3 cái tên: đạo diễn Victor Vũ, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và ca nhạc sĩ Phan Mạnh Quỳnh. Từ teaser đầu tiên, giọng hát Phan Mạnh Quỳnh vang lên, ca khúc "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" - đã ra mắt 2 năm trước - bỗng thành hiện tượng luôn Giai điệu da diết ám ảnh ấy càng làm fan mê mẩn hơn với phiên bản giao hưởng ở trailer chính thức. Cộng thêm lời hứa Phan Mạnh Quỳnh sẽ có tận 3 sáng tác mới, ai cũng nghĩ chắc kèo sẽ được nghe giọng hát "độc lạ" của anh ở những phân đoạn đỉnh nhất.
Nhưng plot twist đây: suốt 2 tiếng phim, giọng hát Phan Mạnh Quỳnh chỉ xuất hiện sau phần credit với ca khúc "Tôi Chỉ Muốn Nói". 4 bài hát được sáng tác vẫn vang lên nhưng do chính nhân vật Ngạn hát, mỗi bài chỉ được hát ngắn ngắn thôi, thường là lời 1 hoặc điệp khúc chứ không full. Nhiều bạn tỏ ra thất vọng, cảm giác "trong tim hụt hẫng như mất một thứ gì" Nhưng ít ai hiểu rằng, chính nhờ cách làm này, Mắt Biếc đã truyền cảm xúc hiệu quả hơn, tạo thêm chiều sâu điện ảnh thay vì rơi vào công thức "MV dài" kiểu cũ.
Bài viết này sẽ phân tích cách phim sử dụng âm nhạc, cùng việc lặp lại giai điệu đầy ám ảnh của "Có Chàng Trai Viết Lên Cây" như thế nào nhé!
1. Diegetic và non-diegetic music: Nhạc "trong phim" vs "ngoài phim"
Trong nhạc phim có hai loại chính nha: diegetic music (âm nhạc trong thế giới phim) và non-diegetic music (âm nhạc ngoài thế giới phim).
Giải thích cho dễ hiểu: diegetic music là loại nhạc mà nhân vật nghe được luôn. Ví dụ như nhạc phát trong quán café, CD chơi trong phòng khách, hay nhân vật hát ngẫu hứng. Loại nhạc này đóng vai trò then chốt trong phim - thiếu nó là ảnh hưởng cả cốt truyện và tâm lý nhân vật. Thử tưởng tượng La La Land mà mất bản "Mia & Sebastian's Theme", hai nhân vật sẽ không gặp được nhau luôn! Hay Frozen 2 mà không có giọng hát bí ẩn từ phương Bắc thì Elsa còn đâu mà rời Arendelle Tương tự, trong Mắt Biếc, nếu mất ca khúc "Từ Đó" do Ngạn hát, ta sẽ thiếu hẳn khoảnh khắc then chốt trước khi Hà Lan lên thành phố, và cả phân đoạn lãng mạn với Trà Long về sau.
Ngược lại, non-diegetic music là nhạc không thuộc thế giới phim - chỉ khán giả nghe thấy thôi. Đó là những bản nhạc nền, nhạc giao hưởng. Trong cảnh rượt đuổi, chắc chắn James Bond không nghe được dàn nhạc giao hưởng giựt theo nhịp thở của mình đâu Trong Chị Chị Em Em, cũng không có dàn nhạc nào chơi concerto để Huy giải thích kế hoạch hãm hại vợ cho khán giả nghe cả. Tương tự với Mắt Biếc, những khoảnh khắc lãng mạn của Ngạn và Hà Lan ở Đo Đo không có dàn nhạc nào đâu nhé.
Loại non-diegetic này dùng để định hướng cảm xúc người xem: vui, buồn, xúc động... hay thể hiện cảm xúc bên trong nhân vật không nói thành lời. Có thể cắt bỏ mà không ảnh hưởng cốt truyện, chỉ ảnh hưởng cảm xúc thôi. Loại này hay bị lạm dụng ở phim đại chúng, đặc biệt phim Hàn - kiểu nước mắt rơi là nhạc buồn vang lên ngay (melodrama ấy mà).
Trong Mắt Biếc, cả hai loại đều có. Nhạc giao hưởng, các bài hát xưa là non-diegetic, còn bài Ngạn sáng tác, đàn hát hay nhạc disco là diegetic.
2. Âm nhạc như ngôn ngữ của nhân vật và bối cảnh
Điểm tinh tế ở chỗ: tất cả cảnh ở Đo Đo đều dùng nhạc giao hưởng không lời, với nhạc cụ mộc mạc: piano, guitar, sáo, dàn dây. Trong ngôn ngữ âm nhạc, những lựa chọn này gợi lên miền ký ức tuổi thơ, sự giản dị mộc mạc. Hòa âm trưởng (major harmony) tạo cảm giác trong sáng, còn âm bổng của dàn dây và tiếng sáo (hay thấy trong phim thiếu nhi, fantasy) gợi cảm giác bay bổng, hơi kỳ ảo như vùng đất mộng mơ.
Âm nhạc không lời của Christopher Wong cùng lối kể chuyện bằng hình ảnh duy mỹ của Victor Vũ khiến Mắt Biếc như phim thực ảo giao thoa. Mặt khác, phim kể qua góc nhìn của Ngạn, nên vẫn có câu hỏi: liệu có thật mọi thứ đẹp hoàn hảo thế, hay chỉ là qua lăng kính mộng tưởng của chàng trai si tình? Có một cảnh khi Ngạn mơ về Hà Lan lúc nhỏ, nhạc giao hưởng đang dâng cao thì bố kêu "ngủ đi, cười cười cái gì" là tắt ngay. Điều này chứng tỏ các bản score là cách khắc họa trạng thái mộng tưởng, thực ảo giao thoa qua góc nhìn của chàng trai đang yêu.
Trái ngược hoàn toàn, khi giới thiệu phố thị - "nơi phồn hoa" mà Hà Lan chạy theo - âm nhạc chuyển sang nhạc cụ hiện đại hơn. Khán giả nghe nhịp trống xập xình, guitar điện năng động, đầy tiết tấu và giọng hát bộc trực, vút cao, tạo không gian khác hẳn với Đo Đo. Ngạn và Dũng đại diện cho hai bối cảnh này. Ngạn với guitar thùng là quá khứ, là hoài niệm - mọi thứ về Ngạn đều mộc mạc, nhẹ nhàng, len lỏi và ngọt ngào. Hơn nữa, như Ngạn tự nhận, anh không dám nói thẳng, giấu mọi tâm tư, nên âm nhạc của Ngạn và Đo Đo là những giai điệu đẹp nhưng không thể cất thành lời. Còn Dũng với guitar điện là người phố thị, sành điệu, bộc trực, táo bạo và hơi ngẫu hứng, phức tạp - như cách Dũng "phiêu" theo đàn để chinh phục Hà Lan. Âm nhạc của Dũng, của phố thị không im lặng mà khẳng khái bộc trực, "có sao nói vậy" - yêu thì nói, buồn thì kể.
Suốt phim, Ngạn sáng tác chỉ để hát cho Hà Lan hoặc tự hát cho mình nghe. Bằng hình thức diegetic, âm nhạc như cách Ngạn kể chuyện, bộc bạch những tâm tư giấu kín. Mộng tưởng của Ngạn thì đẹp và trào dâng như giao hưởng, nhưng tâm tư thì mộc mạc, âm thầm và luôn khao khát được cất lên thành lời. Tất cả những ca khúc đó, dù cơ bản do Phan Mạnh Quỳnh sáng tác, nhưng nếu để Phan Mạnh Quỳnh hát thì đó chỉ là âm nhạc non-diegetic - nằm ngoài thế giới phim. Câu chuyện Ngạn kể sẽ bị đứt đoạn. Góc nhìn ngôi thứ nhất sẽ nhường chỗ cho giọng hát "bình luận" và "cảm thán" từ bên ngoài. Những nỗi lòng, nỗi buồn của Ngạn sẽ không bao giờ được cất lên vì đã có Phan Mạnh Quỳnh hát hộ rồi. Nhân vật sẽ mãi mãi mang theo nhiều chất chứa
Nguồn: kenh14.vn