Đây là lần thứ 2 Giáo sư Gérard Albert Mourou - GS của Haut Collège tại Đại học Bách Khoa Paris góp mặt trong Hội đồng giải thưởng VinFuture rồi nè! Trong phiên thảo luận đầu tiên của tuần lễ VinFuture, vị giáo sư đoạt giải Nobel Vật lý năm 2018 đã chia sẻ những suy nghĩ sâu sắc về câu chuyện thu hút nhân tài ở các nước đang phát triển.
Phát biểu tại phiên thảo luận "Toàn cầu hoá trong khoa học và công nghệ", Giáo sư Gérard Albert Mourou cho rằng toàn cầu hoá đang tạo ra thêm nhiều vấn đề mang tính toàn cầu, đòi hỏi những nỗ lực cũng phải mang tính toàn cầu luôn. Chính vì nhiều trục trặc trên quy mô cực lớn xuất hiện, nên các nhà khoa học trên khắp thế giới cần được tập hợp lại để chung tay giải quyết.
Một ví dụ điển hình là nỗ lực giải quyết đại dịch Covid-19, đã đem lại những lợi ích khủng mà ai cũng nhìn thấy. Tuy nhiên, tiến trình tương tự cần được thực hiện thường xuyên chứ không nên chỉ xảy ra khi có thảm hoạ thôi nhé!
Bên cạnh đó, việc hợp tác giải quyết những vấn đề toàn cầu cũng gặp phải vấn đề về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, các nước đang phát triển có thể được hưởng lợi ích lớn hơn trong quá trình toàn cầu hoá nhưng cũng gặp thách thức mới. Chưa kể trong bối cảnh toàn cầu hoá, câu hỏi làm sao để giữ chân và thu hút thêm tài năng về khoa học công nghệ ở những nước đang phát triển là bài toán không dễ trả lời chút nào!
Đến Việt Nam lần thứ 2 và thảo luận về chủ đề toàn cầu hoá trong khoa học và công nghệ khi mà nhiều người đang nhìn vào những mặt trái của toàn cầu hoá như đại dịch Covid-19, đặc biệt là bất bình đẳng giữa các quốc gia, ông có suy nghĩ gì?
Đó là một chủ đề rất thú vị đấy. Toàn cầu hóa là một quá trình chúng ta cần tiếp tục đẩy mạnh và không phải một điều dễ dàng tí nào. Sẽ là một điều rất tuyệt khi có nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới tới đây để thảo luận về nó. Và tôi muốn cảm ơn VinFuture vì đã cho chúng tôi cơ hội để nói về một chủ đề quan trọng như thế này.
Ông có chia sẻ trong buổi thảo luận về giải quyết các vấn đề toàn cầu liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ và cho rằng: "Đó là một vấn đề rất phức tạp!". Vấn đề phức tạp này nằm ở đâu?
Chúng tôi thảo luận về toàn cầu hoá, về câu chuyện của rất nhiều quốc gia, tổ chức cùng làm việc với nhau... và dẫn tới phát hiện là: việc sử dụng những khám phá, phát minh... liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Ở đây, vấn đề phức tạp và căng thẳng không chỉ liên quan đến các nước đang phát triển như Việt Nam mà có ở khắp mọi nơi. Đó là những vấn đề thuộc về con người thôi mà.
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ và liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, phải chăng vấn đề phức tạp là do toàn cầu hoá đang đem đến lợi ích cho các nước phát triển nhiều hơn các nước nghèo?
Tôi nghĩ là toàn cầu hoá đem lại lợi ích cho cả nước giàu và nước nghèo. Nhưng toàn cầu hoá sẽ có những hình thái khác nhau tuỳ thuộc vào từng quốc gia, lĩnh vực.
Theo ông thúc đẩy toàn cầu hoá mạnh mẽ trong lĩnh vực khoa học công nghệ có dẫn tới việc nhân tài sẽ tiếp tục đổ dồn sang những quốc gia phát triển nhất và những quốc gia đang phát triển như Việt Nam sẽ gặp thêm khó khăn?
Nếu bạn muốn thu hút nhân tài thì phải có điều gì đó đặc biệt kiểu như chính sách thuế thu nhập hấp dẫn và kèm những điều kiện khác nữa. Riêng với Việt Nam, điểm đặc biệt hấp dẫn là các bạn đang phát triển rất nhanh và tôi cảm thấy rất ấn tượng về điều đó luôn!
Việc tạo ra những điều kiện cần thiết để thu hút nhiều nhân tài về khoa học và công nghệ sẽ mất thời gian, nhưng Việt Nam đang chuyển động rất đáng kinh ngạc.
Theo ông, làm thế nào để một quốc gia đang phát triển như Việt Nam có thể hấp dẫn nhiều tài năng khoa học và công nghệ đến làm việc, trong khi ở các nước phát triển khác thì điều kiện lại tốt hơn nhiều?
Bạn phải sống với thực tế (cười). Việt Nam có thể chưa bằng về điều kiện làm việc cho nhiều nhà khoa học nhưng bù lại đang có tốc độ tăng trưởng cực nhanh. Việt Nam sẽ mất thêm một ít thời gian và cần kiên nhẫn để tạo điều kiện làm việc ngày càng tốt lên cho từng nhà khoa học, sinh viên... tài năng mà các bạn đang có.
Các bạn đang đi đúng hướng, phát triển nhanh và tôi nghĩ không cần phải thấy quá lo lắng về điều này. Việt Nam sẽ tiến xa và trở nên rất tốt. Giống như Giải thưởng VinFuture đang có triển vọng trở thành một trong những giải thưởng về khoa học công nghệ tốt nhất trên thế giới vậy.
Trên thực tế VinFuture đã là một trong những giải Top của thế giới rồi đấy, nhưng sẽ mất thêm thời gian để giải thưởng này trở nên lớn và có ảnh hưởng mạnh hơn. Bạn nên nhớ là Giải Nobel đến nay đã được khoảng 120 tuổi rồi, vì thế nên chúng ta phải thật kiên nhẫn.
Ông khởi đầu việc nghiên cứu khoa học ở Pháp nhưng phải khi đến Mỹ thì công trình nghiên cứu của ông cùng với một đồng nghiệp khác, mới đoạt giải Nobel Vật lý. Theo ông, môi trường và địa điểm trong nghiên cứu khoa học có ảnh hưởng gì đến cơ hội cũng như kết quả?
Tôi nghĩ điều này rất quan trọng. Thực sự là môi trường rất quan trọng. Với riêng bản thân tôi, tôi thường đến những nơi có thể giúp mình phát triển được. Tôi rời Pháp - nơi tôi học, để đến Mỹ vì thời đó, tôi nghĩ Mỹ là nơi tốt hơn để nghiên cứu. Nhưng giờ đây mọi thứ đang thay đổi. Vì sao ư? Vì giờ đây chúng ta có thể đi và làm việc ở mọi nơi trên thế giới, có rất nhiều lựa chọn. Tất nhiên, bạn sẽ vẫn phải nỗ lực để lựa chọn được nơi nào nên đến nhưng nhìn chung có rất nhiều lựa chọn so với trước đây rồi!
Theo ông, với xu hướng toàn cầu hóa như hiện nay, những nhà nghiên cứu ở Việt Nam hay ở các nước đang phát triển nói chung có cơ hội như thế nào trong việc tạo ra các thành tựu nghiên cứu mang tính đột phá, và có khả năng đoạt các giải thưởng lớn như Nobel, VinFuture, Turing, Milennium... hay không?
Các bạn phải đợi. Bản thân tôi cũng đã đợi đến 35 năm mới có được một giải Nobel cơ mà. (cười)
Trong khi đợi, theo ông, toàn cầu hóa giúp ích được điều gì?
Toàn cầu hóa đem đến cho các bạn cơ hội để các nhà khoa học được làm việc cùng nhau về các vấn đề lớn. Tôi nghĩ rằng, điều quan trọng là các nhà khoa học được đến những nơi khác nhau, được tiếp xúc với các lĩnh vực khác nhau, và gặp nhiều người khác nhau... Đó cũng là cách mà người ta tạo ra những phát minh, sáng tạo mới đấy.
Phát minh đôi khi chợt đến khi bạn chuyển sang một lĩnh vực mới hoặc gặp gỡ với những người mới. Và toàn cầu hóa cho các bạn cơ hội để làm điều đó.
Khi còn nhỏ, giấc mơ của ông có phải trở thành một nhà khoa học và được giải Nobel hay không?
Chưa bao giờ cả! Tôi là người Pháp thứ 14 đạt giải Nobel Vật lý. Vì chỉ có rất ít người được giải thưởng này nên tôi nghĩ bản thân mình rất may mắn. Tôi đã rất nỗ lực và chăm chỉ nhưng vẫn thấy mình may mắn vì cơ hội là rất nhỏ.
Điều gì đã tạo cho ông niềm đam mê nghiên cứu khoa học?
Vì tôi tò mò. Khoa học là để khám phá chúng ta đến từ đâu, chúng ta sẽ đi đến đâu, chúng ta được làm từ những gì... Và tôi luôn tò mò về những điều ấy.
Ai là người khuyến khích, hỗ trợ ông trong quá trình nghiên cứu khoa học khi mới bắt đầu?
Bố tôi và gia đình tôi. Bố tôi cũng chưa từng nghĩ đến việc tôi sẽ có giải thưởng Nobel nhưng ông đã giúp tôi vì tôi thích khoa học.
Trong cuộc đời nghiên cứu của ông, đâu là nhân tố mang tính bước ngoặt giúp tạo nên những phát minh mang tính đột phá như siêu laser?
Nguồn: soha.vn