Tuổi thơ "gian nan" tạo nên con người bản lĩnh
Ardem Patapoutian sinh năm 1967 trong một gia đình gốc Armenia tại thủ đô Beirut, Lebanon. Bố là nhà thơ kiêm kế toán, còn mẹ là hiệu trưởng một trường học Armenia ở Beirut.
Là út trong nhà ba anh em, Patapoutian lớn lên giữa cuộc nội chiến Lebanon kéo dài từ năm 1975 đến 1990 - cuộc chiến унесло hơn 100.000 mạng người theo Del Mar Times.
Cuộc sống lúc đó "chaotic" vô cùng, giới nghiêm liên tục, bạo lực khắp nơi. Nhưng chính môi trường khắc nghiệt đó đã "tôi luyện" tính kiên cường và động lực nghiên cứu khoa học sau này của ông.
"Lúc tôi 8 tuổi thì chiến tranh bắt đầu. Phần lớn tuổi thơ bị ám ảnh bởi trải nghiệm đó. Nhưng đồng thời, tôi cũng có những khoảng thời gian tuyệt vời ở Lebanon", Patapoutian chia sẻ.
Dù thế giới xung quanh loạn lạc, bé Patapoutian vẫn tìm được "chốn bình yên" trong những hầm trú ẩn. Dù vóc dáng nhỏ bé, nhưng ông vẫn chill với bóng rổ, bóng bàn và những người bạn thân. Biển Địa Trung Hải và núi rừng quanh Beirut là nơi mang đến những khoảnh khắc "healing" giữa khói lửa chiến tranh.
Chuyện quyết định bỏ trốn xảy ra sau một sự kiện kinh hoàng: một buổi sáng nọ, ông bị nhóm dân quân vũ trang bắt giữ vài tiếng đồng hồ.
"Về nhà tôi nghĩ thôi xong, phải chuồn khỏi đây thôi", Patapoutian nhớ lại. Vậy là ông quyết tâm lên đường tìm bình yên và cơ hội học tập.
18 tuổi, Patapoutian cùng anh trai "mạo hiểm" sang Mỹ. Để có tiền sinh hoạt và học phí tại UCLA, ông làm đủ thứ từ giao pizza đến viết báo cho tờ Armenia. "Tôi đến đây gần như trắng tay và gần như không nói được tiếng Anh luôn"
Sau đó may mắn được làm trong lab của một giáo sư ở trường. "Từ khi làm trong lab, tôi bắt đầu mê nghiên cứu. Kể từ đó, nghiên cứu là cả cuộc đời và niềm vui của tôi", ông tâm sự.
Plot twist: Nhận tin Nobel qua... bố
Năm 1990, ông lấy bằng cử nhân sinh học tại UCLA. Ban đầu định theo y khoa ở Đại học Mỹ tại Beirut, nhưng đến Los Angeles lại "đổi hướng" sang sinh học phân tử và sinh lý học - và đó là quyết định đúng đắn nhất!
Với sự kiên trì "máu lửa", Patapoutian tiếp tục học tại Viện Công nghệ California (Caltech) danh tiếng, nơi ông nghiên cứu sâu về sinh học phân tử. Chính tại đây, ông bắt đầu hành trình "redefine" hiểu biết về nhận thức giác quan của con người.
Sau đó, ông làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học California San Francisco (UCSF) đến năm 2000, rồi chuyển sang Viện nghiên cứu Scripps - một trong những viện nghiên cứu y sinh phi lợi nhuận "xịn sò" nhất nước Mỹ, và trở thành giáo sư.
Nghiên cứu đột phá của ông về các kênh TRP đã làm sáng tỏ cơ chế phân tử cho nhận thức giác quan, mở ra hy vọng điều trị mới cho rối loạn cảm giác và đau mãn tính.
Năm 2021, Giáo sư Ardem Patapoutian cùng đồng nghiệp David Julius nhận giải Nobel Y sinh nhờ những phát hiện quan trọng về cơ chế thụ cảm nhiệt độ và xúc giác.
Và đây là phần "drama" nhất: Ông suýt miss cuộc gọi từ ủy ban Nobel!
"Tôi tắt tiếng iPhone để ngủ như mọi đêm, nên đã bỏ lỡ cả loạt cuộc gọi từ Stockholm"
"Không hiểu sao họ liên lạc được với bố tôi 94 tuổi ở Los Angeles. May mà có chức năng 'Không làm phiền' nhưng vẫn cho phép người trong danh sách yêu thích gọi được. Thế là bố gọi cho tôi báo tin - đó là khoảnh khắc đặc biệt vô cùng!"
Những phát hiện của Giáo sư Patapoutian đã làm sáng tỏ bản chất của hệ thần kinh con người, giúp điều trị các bệnh từ đau mãn tính đến rối loạn sức khỏe tâm thần.
Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska ở Thụy Điển nhận xét: "Những khám phá của hai nhà khoa học đã 'unlock' một trong những bí mật của tự nhiên bằng cách giải thích cơ sở phân tử để cảm nhận nhiệt, lạnh và lực cơ học - nền tảng cho khả năng cảm nhận và tương tác với môi trường xung quanh".
Bước đột phá này đã cách mạng hóa hiểu biết về cách hệ thần kinh cảm nhận môi trường, trả lời câu hỏi: "Làm sao nhiệt độ và kích thích cơ học chuyển thành xung điện trong hệ thần kinh?"
Từ cậu bé trốn chiến tranh đến giáo sư Nobel - câu chuyện này chứng minh rằng: không bao giờ là quá muộn để theo đuổi ước mơ!
Nguồn: svvn.tienphong.vn