BanhLovely9960
New member
Ngay cả những nỗ lực hứa hẹn nhất trong dự báo động đất cũng chỉ có thể đưa ra cảnh báo trước vài giây thôi các bạn ơi
Chỉ trong chớp mắt, những ngôi nhà đổ nát và các tòa cao ốc bị san phẳng sau trận động đất mạnh 7,8 độ richter tấn công Thổ Nhĩ Kỳ và Syria vào đầu tuần này. Trận động đất không chỉ làm rung chuyển hai quốc gia Trung Đông mà còn gây chấn động cả thế giới luôn Lực lượng cứu hộ đang chật vật tìm kiếm người sống sót trong đống đổ nát, trong khi số người thiệt mạng đã lên tới hàng nghìn người.
Thảm họa xảy ra quá nhanh khiến ai cũng đặt câu hỏi: Tại sao không ai biết trận động đất sắp ập đến?
Câu trả lời là: cực kỳ khó luôn á!
Khả năng dự đoán chính xác địa điểm và thời gian một trận động đất xảy ra vẫn là bài toán "hack não" các nhà khoa học Trái Đất trong nhiều năm nay. Theo WHO, động đất chiếm gần một nửa số ca tử vong do thiên tai trong gần hai thập kỷ qua (số liệu đau lòng quá đi ).
Nhiều nhà địa chất thậm chí thẳng thắn nói rằng gần như bất khả thi khi muốn dự đoán chính xác một trận động đất, do sự phức tạp cực độ khi phân tích toàn bộ lớp vỏ hành tinh này. Một số khác kỳ vọng vào loạt công nghệ mới - bao gồm cả AI - có thể giúp đưa ra dự đoán nhanh và chính xác hơn, hoặc smartphone có thể gửi cảnh báo ngay lập tức để mọi người kịp tìm nơi trú ẩn.
Nhưng mà, ngay cả những nỗ lực hứa hẹn nhất cũng chỉ cảnh báo được trước vài giây, hoặc trong một số trường hợp hiếm hoi là vài phút. Và như vậy là không đủ để người ta kịp nhận ra tình hình, chứ chưa nói đến chuyện sơ tán kịp thời Các chuyên gia khoa học Trái Đất cho biết, tương lai công nghệ có thể dự đoán chính xác vị trí, thời gian và mức độ nghiêm trọng của động đất còn rất xa vời. Và ngược lại, nếu vội vàng thì các ước tính không chính xác có thể gây hại nhiều hơn là có ích.
"Một trận động đất xảy ra rất, rất nhanh", Christine Goulet, giám đốc Trung tâm Khoa học Động đất của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) chia sẻ. "Công bằng mà nói thì tại thời điểm này, chúng ta hoàn toàn không có khả năng dự đoán động đất".
Lý do là vì các chuyển động của mảng kiến tạo thường diễn ra từ từ trong khi các vết nứt vỡ thường xảy ra đột ngột, và chúng tạo ra những trận động đất có sức tàn phá cực lớn mà khó có thể quan sát lẫn chú ý. Những trận động đất lớn, như trận động đất năm 2010 ở Haiti, đến như một "cú twist" không ai ngờ tới
Để tránh dự đoán sai, các nhà địa chất đã bắt đầu tập trung vào khả năng xảy ra động đất thay vì cố gắng dự báo từng sự kiện riêng lẻ. Theo đó, các nhà khoa học dùng các phép đo địa chất, dữ liệu từ máy địa chấn và hồ sơ lịch sử để highlight các khu vực có nguy cơ cao. Sau đó họ dùng mô hình thống kê để đánh giá khả năng xảy ra động đất trong tương lai.
Nhưng không giống như dự báo thời tiết - đã được cải thiện đáng kể nhờ sức mạnh tính toán, mô hình toán học và sự gia tăng của drone cùng vệ tinh - chất lượng dự đoán động đất vẫn "lỗi thời" trong dòng chảy lịch sử. Trong nửa thế kỷ qua, các nhà khoa học đã thử nghiệm đủ kiểu phương pháp dự đoán động đất nhưng chỉ gặt hái được rất ít thành công thôi
Trong những năm 1970 và 1980, các nhà nghiên cứu bắt đầu tìm kiếm các tín hiệu có thể xảy ra trước động đất, xem xét đủ thứ như hành vi động vật, lượng khí thải radon (một dạng khí phóng xạ) và tín hiệu điện từ. John Rundle, giáo sư vật lý và địa chất tại Đại học California ở Davis cho biết đôi khi kết quả cho thấy các mô hình, nhưng không có cái nào đủ tin cậy để đáp ứng yêu cầu khoa học cả.
Vào những năm 1980, các nhà khoa học về động đất cho biết một đoạn của Đứt gãy San Andreas gần Parkfield, bang California, đã "quá hạn" để xảy ra động đất và đã phân tích hàng loạt dữ liệu lịch sử để dự đoán. Họ quyết định rằng động đất sẽ xảy ra vào năm 1993, nhưng nó lại không xảy ra cho đến năm 2004, khi nó tràn qua khu vực trung tâm California mà không có cảnh báo nào hết
Rundle cho biết, đó là một "hồi chuông báo tử" đối với dự báo động đất. Nó cũng khiến nhiều nhà khoa học tập trung nhiều hơn vào mô hình thống kê và đánh giá xác suất hơn là cố dự báo động đất giống như thời tiết.
Nhưng khi công nghệ tiếp tục phát triển, các hệ thống cảnh báo sớm động đất đã có những bước tiến. Các mạng lưới này dùng máy địa chấn học để phát hiện và phân tích chấn động rồi gửi thông báo cho mọi người vài giây trước khi động đất xảy ra.
ShakeAlert, một hệ thống do USGS xây dựng, có thể gửi thông báo đến điện thoại để cảnh báo trước khoảng 20 giây đến một phút trước khi động đất xảy ra.
Công nghệ này lọc dữ liệu từ các cảm biến của trạm hiện trường USGS, thiết bị đo cường độ rung chuyển của mặt đất. Khi một trạm phát hiện động đất, máy tính có thể tính toán dữ liệu và dự đoán trong vòng năm giây nơi sẽ xảy ra rung chuyển. Sau đó, các nhà mạng có thể đưa ra cảnh báo cho người dùng trong khu vực. Hệ thống này hoạt động vì tín hiệu internet và di động có thể di chuyển với tốc độ cao, nhanh hơn nhiều so với tốc độ sóng động đất truyền qua các lớp đá.
Tuy nhiên, việc cung cấp thông tin dự báo sớm dù chỉ vài giây vẫn là mission impossible, nhiều chuyên gia cho biết Dự đoán chính xác động đất sẽ yêu cầu lập bản đồ và phân tích sâu rộng về lớp vỏ Trái Đất, bao gồm đánh dấu mọi điểm ứng suất để theo dõi cẩn thận điểm nào có thể sắp nứt vỡ.
Các chuyên gia cũng cho biết thêm rằng đôi khi có một yếu tố ngẫu nhiên khiến động đất xảy ra, đôi khi nó có thể xảy ra mà không có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào. Ngay cả khi công nghệ này đầy hứa hẹn, nhiều nhà khoa học lo ngại rằng nếu sản phẩm được đưa ra sớm mà không được kiểm tra nghiêm ngặt và thất bại, nó sẽ khiến mọi người mất niềm tin vào công nghệ.
"Cảnh báo sai gần như còn tồi tệ hơn dự đoán đúng", Rundle nói. "Bởi vì sau đó mọi người sẽ mất niềm tin vào hệ thống" (đúng luôn nha ).
Các nhà nghiên cứu cũng đang chuyển sang sử dụng trí tuệ nhân tạo, bằng cách dùng phần mềm máy học. Phần mềm này thu nạp một lượng lớn dữ liệu và phát hiện các mẫu bất thường. Các chuyên gia cho biết họ hy vọng có phần mềm có thể phân tích nhanh chóng nhiều dữ liệu hơn để hiểu rõ hơn những gì xảy ra trước động đất, từ đó phát hiện nhiều dấu hiệu cảnh báo hơn.
Ví dụ, một số người đang phát triển "mô hình phát hiện", lấy cảm hứng từ cách Cục Dự trữ Liên bang dự đoán sức khỏe nền kinh tế Mỹ, Rundle nói. Các nhà khoa học đang cung cấp cho các mô hình máy học kho dữ liệu khổng lồ, từ các bài đọc địa chấn đến dữ liệu radar về bề mặt Trái Đất đang biến dạng như thế nào, để dự đoán tốt hơn thời gian và vị trí của các trận động đất trong tương lai, ông nói thêm.
Nhưng ngay cả khi công nghệ được làm chủ, nó cũng khó có thể đưa ra thông số chính xác. Trong trường hợp tốt nhất, các nhà khoa học có thể dự đoán vị trí của động đất trong phạm vi khoảng 1.000 x 1.000 km và kỳ vọng đó là trong vài năm nữa. Theo Rundle, bất cứ điều gì chi tiết hơn sẽ khó xảy ra, bởi vì lượng dữ liệu có sẵn về các trận động đất trong quá khứ vẫn còn thiếu.
"Dữ liệu động đất chỉ được chuyển thành tự động hóa và kỹ thuật số trong 25 hoặc 30 năm qua", ông nói. "Vì vậy, chúng ta đang làm việc với dữ liệu chưa đầy đủ trước thời điểm đó".
Các nhà khoa học động đất cho biết, các lý thuyết dự đoán động đất thay thế cũng đã xuất hiện, nhưng nhiều lý thuyết bị xem xét một cách hoài nghi lắm đó Một phương pháp gây tranh cãi là dựa trên việc nghiên cứu sự thẳng hàng của các hành tinh. Một nhà nghiên cứu từ Hà Lan đã gây sốt trên Twitter vào đầu tuần này sau khi dùng phương pháp nói trên để dự đoán chính xác chi tiết trận động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ trước vài ngày.
Nhưng Goulet cho biết đó là các loại phương pháp dự đoán động đất không có căn cứ và chưa được nghiên cứu kỹ, đồng thời nói thêm rằng nếu những kết quả này được phân tích trong thời gian dài, thì sẽ không có yếu tố dự đoán thực sự nào phù hợp cả.
"Tôi chưa từng biết có ai có thể đưa ra những dự đoán đáng tin cậy nhiều lần theo cách như vậy", Goulet nói. "Nếu việc dự đoán dễ dàng tới như vậy, chúng tôi đã làm được rồi" (chị nói đúng quá ).
Nguồn: soha.vn