Mỹ vừa thực hiện một động thái gây sốc: chi tới 450 triệu USD để phá bỏ 4 con đập thủy điện trên cùng một dòng sông! Nghe có vẻ "hoang tàng" nhưng hóa ra đây là một quyết định cực kỳ sáng suốt đấy!
Đập thủy điện từ lâu được coi là một trong những kỳ quan kỹ thuật ấn tượng nhất thế giới. Tuy được gắn mác "sạch" nhưng thực ra chúng không hề thân thiện với môi trường như mọi người vẫn nghĩ.
Riêng nước Mỹ đã có tới hơn 90.000 con đập đang hoạt động, vừa sản xuất điện, vừa kiểm soát lũ lụt và cung cấp nước cho các cộng đồng xung quanh. Đặc biệt, chỉ riêng trên sông Klamath – dòng sông nổi tiếng từng là "quê nhà" của quần thể cá hồi lớn thứ ba ở Mỹ, chảy dọc biên giới bang Oregon và California – đã có tới 4 con đập bắc ngang qua.
Nhưng plot twist ở đây là: những con đập này lại đang "hại" cá và làm giảm chất lượng nước sông nghiêm trọng! Sau hơn một thập kỷ tranh cãi về tiền bạc, hệ sinh thái và đặc biệt là số phận của đàn cá hồi, các nhà chức trách đã quyết định làm một việc chưa từng có: phá luôn cả 4 con đập này!
Ông David Coffman, giám đốc điều hành của công ty Resource Environmental Solutions, khẳng định: "Đây sẽ là dự án phục hồi sông và phá hủy đập lớn nhất từng được thực hiện".
Sông Klamath - từ thiên đường cá hồi thành "vùng đất chết"
Sông Klamath vốn nổi tiếng với phong cảnh tuyệt đẹp và hệ sinh thái đa dạng. Với chiều dài hơn 400 km, dòng sông này chảy qua lưu vực rộng tới 31.000 km2, từng là nơi sinh sống của quần thể cá hồi khủng lớn thứ ba ở Bờ Tây, đồng thời là nguồn tài nguyên sống còn cho cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi kể từ khi các đập thủy điện được xây dựng từ đầu những năm 1900. Khoảng năm 1895 – 1915, những đột phá trong thiết kế thủy điện dẫn đến việc xây dựng hàng loạt đập và nhà máy điện mới, trong đó có các công trình ở Klamath.
Ngày nay, các đập thủy điện này sản xuất đủ điện cho 70.000 gia đình ở mức tối đa, mặc dù thường không hoạt động hết công suất vì mực nước thấp và nhiều vấn đề khác. Giống như mọi dự án hạ tầng lớn khác, việc xây đập luôn có sự đánh đổi.
Các đập giúp ngăn lũ lụt, mang lại doanh thu thuế và tạo không gian giải trí tuyệt vời. Nhưng chúng cũng ngăn cản cá hồi tiếp cận khu vực sinh sản ở thượng nguồn, khiến quần thể cá giảm xuống còn dưới 10% so với ban đầu!
Và đó chưa phải là tất cả! Trong những tháng ấm, nước ở khu vực có đập thường xuyên bùng nổ tảo lục lam độc hại. Hiện tượng này xảy ra khi nước giàu dinh dưỡng bị mắc kẹt trong những hồ nước nông. Khi phát triển với số lượng đủ lớn, loại tảo này cực kỳ có hại cho sức khỏe con người.
Cuộc chiến giữa môi trường và lợi ích kinh tế
Các nhà bảo vệ môi trường và bộ lạc địa phương từ lâu đã cố gắng tìm giải pháp. Trong khi đó, một số chủ sở hữu lo lắng rằng việc dỡ bỏ các con đập sẽ khiến họ mất tiền thuế và giá trị tài sản giảm.
Cuối cùng, theo nhà cung cấp PacifiCorp, việc dỡ bỏ các con đập sẽ ít tốn kém hơn so với những giải pháp như xây cầu thang cho cá, và lượng điện do đập sản xuất cũng có thể dễ dàng được thay thế.
Đến năm 2022, Ủy ban Điều phối Năng lượng Liên bang Mỹ đã chính thức chấp thuận dự án dỡ bỏ 4 con đập lớn trị giá 450 triệu USD, bao gồm đập Copco 1 và 2, đập JC Boyle và đập Iron Gate.
Theo các chuyên gia, chưa có hệ thống đập nào với quy mô lớn như vậy từng bị dỡ bỏ. Đương nhiên, dự án này cũng đòi hỏi phải lên kế hoạch và thi công thật tỉ mỉ để không mắc sai lầm. Dự án tuy tốn kém nhưng lại tiết kiệm về lâu dài. Bởi tính cả chi phí vận hành, người ta cần tới khoảng 20 triệu USD mỗi năm để duy trì các đập và giải quyết tác động đến chất lượng nước. Chính vì vậy, việc phá đập giúp tiết kiệm tiền bạc về lâu dài!
Hai cách phá đập: nhanh và chậm rãi
Các chuyên gia cho biết có hai phương pháp để phá đập: tức thời và theo giai đoạn.
Thứ nhất, phá đập tức thời diễn ra cực nhanh, chỉ mất vài giờ hoặc vài ngày. Các chuyên gia sẽ rút nước hồ chứa bằng cách xả nước và trầm tích tích tụ ở phía sau các con đập xuống hạ nguồn.
Hầu hết các con đập hiện nay đều có hệ thống thoát nước khẩn cấp để đề phòng cần giảm nhanh mực nước. Hệ thống này thường là một ống dẫn thấp, kênh dẫn có thể mở ra để nước chảy qua, hoặc một cửa van có thể được nâng lên.
Sau khi xả nước xuống hạ nguồn, đập sẽ bị phá hủy bằng chất nổ. Đây là công đoạn diễn ra rất nhanh và đống đổ nát sau đó sẽ được dọn sạch (việc này mất thời gian hơn một chút).
Thứ hai, phá dỡ đập theo giai đoạn diễn ra trong khoảng thời gian dài hơn, thường là vài tháng hoặc vài năm. Phương pháp này chuyên được dùng cho các đập cao hơn với lượng trầm tích tích tụ lớn và có nguy cơ gây hại cho môi trường nếu xả quá nhanh.
Trong quá trình phá dỡ theo giai đoạn, sông sẽ được bơm hoặc chuyển dòng ra khỏi công trường qua các hầm hoặc kênh. Điều này cho phép kiểm soát tốt hơn quá trình rút nước và giải phóng trầm tích.
Sau khi sông chuyển hướng và lưu vực trở nên khô cạn, đập thủy điện sẽ bị phá hủy bằng máy xúc hoặc chất nổ (tùy vào vật liệu). Phương pháp chia theo giai đoạn dài hơn này chính là nền tảng để dỡ bỏ các đập ở sông Klamath. Tất nhiên sẽ có những điều chỉnh nhỏ tùy theo kích thước và vật liệu của mỗi đập.
Timeline phá đập: từ 2023 đến 2024
Vào năm 2023, Copco 2, cấu trúc nhỏ nhất trong số 4 đập, trở thành đập đầu tiên trên sông Klamath bị phá bỏ. Khác với những công trình khác, Copco 2 không có hồ chứa thật sự nên không cần rút nước. Tuy nhiên, công đoạn này được tiến hành ở 3 đập còn lại.
Đến đầu năm 2024, công nhân tiến hành mở các kênh dẫn thấp để các đập này từ từ xả nước và trầm tích với tốc độ 1,5 m mỗi ngày. Ba lần xả còn lại diễn ra đồng thời nhằm tận dụng sức nước giúp đẩy nước và trầm tích chảy qua.
Dòng sông Klamath sau đó được chuyển hướng qua những hầm dẫn mới hoặc cũ tồn tại từ khi xây đập. Điều này giúp làm cạn nước và cho phép quá trình phá dỡ đập diễn ra an toàn.
Nguồn: soha.vn
Đập thủy điện từ lâu được coi là một trong những kỳ quan kỹ thuật ấn tượng nhất thế giới. Tuy được gắn mác "sạch" nhưng thực ra chúng không hề thân thiện với môi trường như mọi người vẫn nghĩ.
Riêng nước Mỹ đã có tới hơn 90.000 con đập đang hoạt động, vừa sản xuất điện, vừa kiểm soát lũ lụt và cung cấp nước cho các cộng đồng xung quanh. Đặc biệt, chỉ riêng trên sông Klamath – dòng sông nổi tiếng từng là "quê nhà" của quần thể cá hồi lớn thứ ba ở Mỹ, chảy dọc biên giới bang Oregon và California – đã có tới 4 con đập bắc ngang qua.
Nhưng plot twist ở đây là: những con đập này lại đang "hại" cá và làm giảm chất lượng nước sông nghiêm trọng! Sau hơn một thập kỷ tranh cãi về tiền bạc, hệ sinh thái và đặc biệt là số phận của đàn cá hồi, các nhà chức trách đã quyết định làm một việc chưa từng có: phá luôn cả 4 con đập này!
Ông David Coffman, giám đốc điều hành của công ty Resource Environmental Solutions, khẳng định: "Đây sẽ là dự án phục hồi sông và phá hủy đập lớn nhất từng được thực hiện".
Sông Klamath - từ thiên đường cá hồi thành "vùng đất chết"
Sông Klamath vốn nổi tiếng với phong cảnh tuyệt đẹp và hệ sinh thái đa dạng. Với chiều dài hơn 400 km, dòng sông này chảy qua lưu vực rộng tới 31.000 km2, từng là nơi sinh sống của quần thể cá hồi khủng lớn thứ ba ở Bờ Tây, đồng thời là nguồn tài nguyên sống còn cho cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi kể từ khi các đập thủy điện được xây dựng từ đầu những năm 1900. Khoảng năm 1895 – 1915, những đột phá trong thiết kế thủy điện dẫn đến việc xây dựng hàng loạt đập và nhà máy điện mới, trong đó có các công trình ở Klamath.
Ngày nay, các đập thủy điện này sản xuất đủ điện cho 70.000 gia đình ở mức tối đa, mặc dù thường không hoạt động hết công suất vì mực nước thấp và nhiều vấn đề khác. Giống như mọi dự án hạ tầng lớn khác, việc xây đập luôn có sự đánh đổi.
Các đập giúp ngăn lũ lụt, mang lại doanh thu thuế và tạo không gian giải trí tuyệt vời. Nhưng chúng cũng ngăn cản cá hồi tiếp cận khu vực sinh sản ở thượng nguồn, khiến quần thể cá giảm xuống còn dưới 10% so với ban đầu!
Và đó chưa phải là tất cả! Trong những tháng ấm, nước ở khu vực có đập thường xuyên bùng nổ tảo lục lam độc hại. Hiện tượng này xảy ra khi nước giàu dinh dưỡng bị mắc kẹt trong những hồ nước nông. Khi phát triển với số lượng đủ lớn, loại tảo này cực kỳ có hại cho sức khỏe con người.
Cuộc chiến giữa môi trường và lợi ích kinh tế
Các nhà bảo vệ môi trường và bộ lạc địa phương từ lâu đã cố gắng tìm giải pháp. Trong khi đó, một số chủ sở hữu lo lắng rằng việc dỡ bỏ các con đập sẽ khiến họ mất tiền thuế và giá trị tài sản giảm.
Cuối cùng, theo nhà cung cấp PacifiCorp, việc dỡ bỏ các con đập sẽ ít tốn kém hơn so với những giải pháp như xây cầu thang cho cá, và lượng điện do đập sản xuất cũng có thể dễ dàng được thay thế.
Đến năm 2022, Ủy ban Điều phối Năng lượng Liên bang Mỹ đã chính thức chấp thuận dự án dỡ bỏ 4 con đập lớn trị giá 450 triệu USD, bao gồm đập Copco 1 và 2, đập JC Boyle và đập Iron Gate.
Theo các chuyên gia, chưa có hệ thống đập nào với quy mô lớn như vậy từng bị dỡ bỏ. Đương nhiên, dự án này cũng đòi hỏi phải lên kế hoạch và thi công thật tỉ mỉ để không mắc sai lầm. Dự án tuy tốn kém nhưng lại tiết kiệm về lâu dài. Bởi tính cả chi phí vận hành, người ta cần tới khoảng 20 triệu USD mỗi năm để duy trì các đập và giải quyết tác động đến chất lượng nước. Chính vì vậy, việc phá đập giúp tiết kiệm tiền bạc về lâu dài!
Hai cách phá đập: nhanh và chậm rãi
Các chuyên gia cho biết có hai phương pháp để phá đập: tức thời và theo giai đoạn.
Thứ nhất, phá đập tức thời diễn ra cực nhanh, chỉ mất vài giờ hoặc vài ngày. Các chuyên gia sẽ rút nước hồ chứa bằng cách xả nước và trầm tích tích tụ ở phía sau các con đập xuống hạ nguồn.
Hầu hết các con đập hiện nay đều có hệ thống thoát nước khẩn cấp để đề phòng cần giảm nhanh mực nước. Hệ thống này thường là một ống dẫn thấp, kênh dẫn có thể mở ra để nước chảy qua, hoặc một cửa van có thể được nâng lên.
Sau khi xả nước xuống hạ nguồn, đập sẽ bị phá hủy bằng chất nổ. Đây là công đoạn diễn ra rất nhanh và đống đổ nát sau đó sẽ được dọn sạch (việc này mất thời gian hơn một chút).
Thứ hai, phá dỡ đập theo giai đoạn diễn ra trong khoảng thời gian dài hơn, thường là vài tháng hoặc vài năm. Phương pháp này chuyên được dùng cho các đập cao hơn với lượng trầm tích tích tụ lớn và có nguy cơ gây hại cho môi trường nếu xả quá nhanh.
Trong quá trình phá dỡ theo giai đoạn, sông sẽ được bơm hoặc chuyển dòng ra khỏi công trường qua các hầm hoặc kênh. Điều này cho phép kiểm soát tốt hơn quá trình rút nước và giải phóng trầm tích.
Sau khi sông chuyển hướng và lưu vực trở nên khô cạn, đập thủy điện sẽ bị phá hủy bằng máy xúc hoặc chất nổ (tùy vào vật liệu). Phương pháp chia theo giai đoạn dài hơn này chính là nền tảng để dỡ bỏ các đập ở sông Klamath. Tất nhiên sẽ có những điều chỉnh nhỏ tùy theo kích thước và vật liệu của mỗi đập.
Timeline phá đập: từ 2023 đến 2024
Vào năm 2023, Copco 2, cấu trúc nhỏ nhất trong số 4 đập, trở thành đập đầu tiên trên sông Klamath bị phá bỏ. Khác với những công trình khác, Copco 2 không có hồ chứa thật sự nên không cần rút nước. Tuy nhiên, công đoạn này được tiến hành ở 3 đập còn lại.
Đến đầu năm 2024, công nhân tiến hành mở các kênh dẫn thấp để các đập này từ từ xả nước và trầm tích với tốc độ 1,5 m mỗi ngày. Ba lần xả còn lại diễn ra đồng thời nhằm tận dụng sức nước giúp đẩy nước và trầm tích chảy qua.
Dòng sông Klamath sau đó được chuyển hướng qua những hầm dẫn mới hoặc cũ tồn tại từ khi xây đập. Điều này giúp làm cạn nước và cho phép quá trình phá dỡ đập diễn ra an toàn.
Nguồn: soha.vn