Năm Quý Mão 2023 này special vãi nha, là năm nhuận và có hẳn 2 tháng 2 luôn đó! Nhưng mà tại sao lại thế nhỉ?
Tuy dương lịch (lịch Gregory) giờ đã phổ biến khắp nơi rồi, nhưng âm lịch vẫn chiếm một vị trí cực kỳ quan trọng trong văn hóa Việt Nam mình. Âm lịch được dùng để xác định mồng 1, ngày Rằm, các ngày lễ, Tết, Trung thu... Nói chung là gắn bó với đời sống lắm luôn!
Âm lịch (hay gọi đúng ra là lịch âm dương vì nó dựa vào cả chu kỳ trái đất quay quanh mặt trời chứ không chỉ có mặt trăng thôi đâu) là thành quả nghiên cứu siêu sâu sắc của người xưa. Nhiều điều trong đó khá là huyền bí và không dễ hiểu tí nào với những người mới tìm hiểu. Nhiều bạn thắc mắc tại sao lại có năm nhuận âm lịch và làm sao biết tháng nhuận rơi vào tháng mấy?
Để trả lời được những câu hỏi này, chúng mình cần nắm rõ một vài khái niệm quan trọng trước: điểm sóc, hoàng đạo và trung khí.
Điểm sóc: Đây là thời điểm mà mặt trăng, mặt trời và trái đất cùng nằm trên một đường thẳng, với mặt trăng nằm ở giữa và quay nửa tối về phía trái đất. Đây chính là lúc trăng non xuất hiện, giúp xác định ngày đầu tiên của tháng âm lịch. Khoảng cách giữa 2 điểm sóc là 29,53 ngày.
Hoàng đạo: Là một khái niệm được dùng trong thiên văn học và chiêm tinh học để chỉ đường đi mà mặt trời di chuyển trên quỹ đạo xung quanh trái đất (thực ra là trái đất xoay quanh mặt trời nha, nhưng nhìn từ trái đất thì như thế). Nói cho dễ hiểu thì nó là một đường ảo được chia thành 12 phần bằng nhau.
Trung khí: Đơn giản là các điểm mốc chia hoàng đạo thành 12 phần bằng nhau. Trong đó, có 4 trung khí quan trọng nhất mà ai cũng nên biết: xuân phân, hạ chí, thu phân, đông chí.
Okay, giờ đã nắm được những khái niệm cơ bản rồi, chúng mình đi vào câu hỏi chính nhé: Tại sao phải có năm nhuận âm lịch?
Trước hết, lịch âm dựa vào Mặt trăng để chia tháng, mỗi tuần trăng là 1 tháng và ngày bắt đầu là ngày có thời điểm sóc. Mỗi tuần trăng dài 29,53 ngày, vậy nên để dễ tính toán, người ta quy ước mỗi tháng âm lịch có 29 hoặc 30 ngày. Tháng âm có 30 ngày gọi là "tháng đủ" và tháng có 29 ngày là "tháng thiếu".
Do 1 tháng âm trung bình dài 29,53 ngày nên 12 tháng sẽ dài 354,36 ngày, còn kém năm dương lịch khoảng 10 ngày. Để 2 lịch không bị lệch nhau quá nhiều theo thời gian, người ta tiếp tục sử dụng phương pháp "tháng nhuận", tức là cứ 2 hoặc 3 năm/lần sẽ có 1 năm âm lịch dài 13 tuần trăng. Năm âm lịch nhuận sẽ có tới 384-385 ngày luôn!
Để biết năm nào là năm nhuận không khó đâu nha! Người xưa đã quy ước cứ 19 năm thì có 7 năm nhuận. Các năm nhuận sẽ rơi vào năm số 3, 6, 9, 11, 14, 17, 19 của chu kỳ 19 năm. Muốn biết năm nào nhuận, cứ lấy năm dương của nó chia cho 19, ra số dư tương ứng 3, 6, 9, 11, 14, 17, 19 thì đó là năm nhuận.
Năm 2023 chia 19 dư 9, vậy nên năm âm lịch tương ứng của nó tức Quý Mão là năm nhuận. Ez game!
Tiếp theo, chúng mình đi tìm tháng nhuận âm lịch - tức là tháng được lặp lại để năm nhuận có 13 tháng. Việc này thực ra cũng không khó lắm, chỉ cần biết tháng nào không có trung khí thì tháng đó có thể dùng làm tháng nhuận.
Nếu trong năm có nhiều tháng âm lịch không chứa trung khí thì ta lấy tháng đầu tiên không có trung khí sau đông chí làm tháng nhuận. Tháng Giêng và tháng Chạp thì là ngoại lệ, không bao giờ nhuận nhé! Do năm nay tháng 2 âm lịch thỏa mãn các điều kiện trên nên theo quy ước được lặp lại làm tháng nhuận.
Nguồn: kenh14.vn