Năm ngoái, một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm nhất châu Phi đã tự dưng phun trào mà không hề có dấu hiệu gì trước đó. Giờ thì các nhà khoa học đã decode được lý do rồi nè!
Cột khói phun lên từ miệng núi lửa Nyiragongo ở CHDC Congo ngày 22/5/2021. Ảnh: AFP/TTXVN
Theo New York Times, Nyiragongo là một ngọn núi lửa cao ở Congo, cứ hoạt động mãi không ngừng nghỉ luôn á. Ngọn núi này có hồ dung nham cực hiếm xung quanh, được "nạp đầy năng lượng" liên tục từ magma sục sôi bên dưới. Nhưng mà vào ngày 22/5/2021, mấy thứ bên trong núi lửa đã tìm được lối thoát khác để chảy ra ngoài rồi. Chúng tràn ra từ các vết nứt trên sườn núi về phía thành phố Goma, khiến ít nhất 31 người mất mạng, 750 người bị thương, hàng nghìn người phải di tản gấp
Trong một nghiên cứu mới được đăng trên tạp chí Nature, bà Delphine Smittarello - một nhà địa vật lý tại Trung tâm Địa động lực học và Địa chấn châu Âu ở Walferdange (Luxembourg) cùng team của mình đã trình bày rõ tại sao núi lửa này lại khiến mọi người shock khi đột ngột phun trào theo kiểu bất thường vậy.
Thường thì hầu hết các núi lửa được giám sát kỹ đều có tín hiệu cảnh báo trước khi phun trào mà. Magma di chuyển xuyên qua đá sẽ tạo ra động đất đặc biệt, làm đất biến dạng khi nó trồi lên và thải ra khí độc. Một số núi lửa hoạt động mạnh đến mức chúng luôn tạo ra những hỗn loạn đáng chú ý, nhưng chỉ cần một thay đổi rõ rệt trong hành vi thông thường là các nhà khoa học đã có thể phát hiện ra một đợt phun trào sắp đến.
Thế nhưng núi Nyiragongo thì khác hẳn vào năm 2021. Với bất kỳ chuyên gia nào thì ngọn núi lửa này vẫn cứ hoạt động bình thường như không
Bà Smittarello - tác giả chính của nghiên cứu chia sẻ: "Chúng tôi không phát hiện được thay đổi mạnh mẽ nào có thể cho chúng tôi biết rằng sắp có một vụ phun trào".
Team của bà cho rằng trước khi xảy ra đợt phun trào bất ngờ này, magma đã xâm nhập vào bên dưới sườn của Nyiragongo. Nhưng sau đó thì magma đã... chờ đợi. Không chỉ chờ trong im lặng, mà khối nóng chảy đó đã ở gần bề mặt đến mức nếu phần sườn bị vỡ ra, magma sẽ ngay lập tức phun ra mà không có dấu hiệu âm thanh báo trước như thông thường luôn.
Việc sườn núi vỡ chỉ là vấn đề thời gian thôi. Vào ngày 22/5, phần sườn núi bị suy yếu theo thời gian đã "đầu hàng" magma. Chỉ trong sáu giờ, núi lửa phun trào qua những vết nứt mới toanh
Bà Emily Montgomery-Brown - một nhà địa vật lý tại Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ cho biết loại phun trào không báo trước này dạy cho các nhà khoa học một bài học cay đắng: Luôn có những điều mà chúng ta không hiểu và đừng bao giờ tự mãn.
Với chất lỏng bất thường, dung nham chảy nhanh và phun mạnh khí CO2 vào môi trường xung quanh, Nyiragongo là một ngọn núi lửa cực kỳ nguy hiểm đối với Goma ở Congo và Gisenyi - một thành phố tiếp giáp của Rwanda nha.
Khói và lửa tại vụ phun trào núi lửa ở Núi Nyiragongo gần Goma, CHDC Congo ngày 22/5/2021. Ảnh: Reuters
Các vụ phun trào ở sườn của Nyiragongo vào năm 1977 và 2002 đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người, nhưng cả hai lần đều có dấu hiệu cho thấy magma sắp trào lên bề mặt. Các dấu hiệu gồm động đất lớn, chuyển động của hồ dung nham, núi lửa Nyamulagira gần đó phun trào, các đường dẫn magma dưới lòng đất bị cuốn vào một phần với đường magma của Nyiragongo.
Kể từ năm 2015, một bộ phận địa chấn mới đã được thành lập trong khu vực để hiểu "âm thanh" của Nyiragongo. Một phần là nhờ vào hồ dung nham sủi bọt không ngừng nghỉ, nên âm thanh mà nó tạo ra không bao giờ dứt luôn. Cố gắng tìm ra những thay đổi bất thường từ "bản nhạc giao hưởng" đó cũng giống như xác định một giọng nói mới trong một đám đông khổng lồ đang nói chuyện vậy. Điều này không phải là không thể, nhưng khó vô cùng
Mặc dù Đài quan sát núi lửa Goma đã gặp nhiều khó khăn trong những năm gần đây, nhưng các nhân viên và đối tác toàn cầu của đài đã cố gắng hết sức theo dõi núi lửa Nyiragongo xung quanh thời điểm phun trào. Theo như những gì họ nói thì họ không phát hiện ra tín hiệu báo trước nào trước vụ phun trào năm 2021 cả.
Để chắc chắn rằng không có gì bị bỏ sót, các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã xem xét kỹ càng data khoa học mà họ thu thập được vào thời điểm đó. Mối quan tâm của họ đã được xác nhận: Nyiragongo không có hoạt động địa chấn kỳ lạ nào hết. Ngay cả đài quan sát hiện đại nhất cũng sẽ không nhìn thấy dấu hiệu nào
Ông Benoît Smets - một chuyên gia địa chất tại Bảo tàng Hoàng gia Trung Phi ở Tervuren (Bỉ), đồng tác giả của nghiên cứu cho biết: "Đây là một ngọn núi lửa kỳ lạ. Sử dụng các phương pháp giám sát truyền thống với Nyiragongo có nghĩa là bạn sẽ không thể phát hiện ra những kiểu phun trào như vậy. Điều đó khiến ngọn núi lửa này càng trở nên nguy hiểm hơn những gì người ta nghĩ trước đây".
Nguồn: soha.vn