Ngày xưa ông bà ta có câu "phú quý không quá ba đời", nhưng mấy gia tộc doanh nghiệp ở Đông Nam Á giờ quyết tâm phá đảo "lời nguyền" này cho bằng được!
Ở Bangkok, nhà đầu tư nào cũng mong ngóng Thai Summit Group niêm yết lắm á. Lý do à? Công ty này ký hợp đồng cung cấp với toàn bộ ông lớn xe điện Trung Quốc đang đổ bộ vào Thái Lan luôn.
Nhà sản xuất phụ tùng ô tô thuộc sở hữu gia đình này từng định niêm yết cách đây 10 năm rồi, nhưng tình hình chính trị bất ổn nên thôi "next" luôn.
Phó chủ tịch cấp cao Chanapun Juangroongruangkit trả lời Nikkei Asia hồi tháng 9 rằng công ty vẫn giữ nguyên chế độ tư nhân cho tới giờ. Và có lẽ sẽ cứ vậy cho tới khi thế hệ chị vẫn cầm quyền.
"Bố mẹ em lập công ty chỉ với hai người thôi. Lúc đó nhà em 5 anh chị em, nhưng chỉ có 2 người làm việc ở đây. Tới thế hệ thứ ba, 5 người đã thành 10 người rồi", Chanapun - con cả của những người sáng lập kể.
"Nhiều câu hỏi sẽ nảy sinh kiểu: Vậy làm sao quản lý cho trong sạch minh bạch đây? Chọn giám đốc điều hành tiếp theo trong 10 người này, ai đủ tư cách? Nên một cách để minh bạch là niêm yết, rồi công ty sẽ có hội đồng quản trị và các chuẩn mực quản trị chuẩn chỉnh".
Nhưng mà Chanapun mới chỉ 48 tuổi thôi, quyết định về tương lai công ty không thể cứ trì hoãn mãi như nhiều gia tộc kinh doanh khác được.
Có câu ngày xưa là "phú quý không quá ba đời", nhưng các triều đại doanh nghiệp còn khá trẻ ở Đông Nam Á đang tìm cách "bẻ lái" "lời nguyền" đó khi nhiều người đang chuẩn bị chuyển giao từ thế hệ thứ hai sang thứ ba - một cuộc chuyển đổi cực kỳ quan trọng không chỉ với quan hệ gia đình mà còn với cả thị trường họ đang thống trị nữa.
Theo Credit Suisse, khoảng 60% các công ty niêm yết ở Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan đều thuộc sở hữu gia đình. Trong những doanh nghiệp này, thành viên gia đình nắm vai trò giám đốc điều hành hoặc chủ tịch hội đồng quản trị, hoặc kiểm soát ít nhất 5% cổ phần.
Một nửa số doanh nghiệp trong báo cáo toàn cầu Family 1000 của Credit Suisse năm 2023 nằm ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (không tính Nhật Bản), tiếp đó là Châu Âu với 24% và Bắc Mỹ với 15%.
Nếu không có kế hoạch kế nhiệm chuẩn chỉnh, tài sản và quyền kiểm soát doanh nghiệp gia đình sẽ đối mặt với rủi ro cực lớn khi số lượng người thừa kế tăng lên theo từng thế hệ. Điều đó khiến doanh nghiệp dễ bị thâu tóm nếu có thành viên gia đình bán cổ phần, hoặc mất danh tiếng nếu xảy ra kiện tụng nội bộ drama khét lẹt
"Nếu chỉ dựa vào luật thừa kế, hậu quả tự nhiên là quyền sở hữu bị phân mảnh thôi", Marleen Dieleman, giáo sư tại Trường Kinh doanh IMD ở Singapore và là cố vấn cho các công ty gia đình về kế hoạch kế nhiệm cho biết.
Quyền sở hữu bị phân mảnh cũng có thể khiến người kế nhiệm có ít quyền lực hơn người sáng lập. Tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương rộng lớn hơn, các công ty gia đình đã vượt trội hơn các doanh nghiệp phi gia đình trung bình 3,3% từ năm 2006 đến năm 2023 (tính theo tốc độ tăng trưởng hàng năm kép). Nhưng mức "bonus" đó chỉ áp dụng cho các thế hệ trước, phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn đầu khởi nghiệp mà thôi.
Tháng 1/2019, thị phần và giá cổ phiếu SJM Holdings niêm yết ở Hồng Kông đang giảm thì bất ngờ quay xe tăng mạnh khi Pansy Ho lập hiệp ước với các cổ đông lớn để giành quyền kiểm soát từ người vợ thứ tư của cha mình - Stanley Ho.
Ông trùm sòng bạc Macao đã mất năm 2020, để lại ba người vợ và 17 đứa con (đông vãi! ). Việc Pansy Ho giành được quyền lực báo hiệu sự lãnh đạo rõ ràng hơn của tập đoàn, nhưng giá cổ phiếu công ty kể từ đó đã giảm 65% trong bối cảnh ngành sòng bạc Macao gặp khó.
Tại Philippines, sự kế vị của gia đình Tan bị gián đoạn bởi cái chết đột ngột ở tuổi 53 của Lucio Tan Jr., thường gọi là Bong, con trai người sáng lập Fortune Tobacco Lucio Tan. Bốn năm sau, vào năm 2023, ông Tan đã bổ nhiệm cháu trai 30 tuổi của mình, Lucio Tan III, tiếp quản một số bộ phận của đế chế, kể cả Philippine Airlines.
Ngược lại, Lee Shin Cheng, người sáng lập công ty sản xuất dầu cọ IOI Malaysia, đã chuẩn bị kế nhiệm từ năm 2014, tạo điều kiện cho quá trình chuyển giao suôn sẻ cho các con trai Lee Yeow Chor và Lee Yeow Seng khi ông mất năm 2019. Người con trai cả, Yeow Chor, trở thành giám đốc điều hành doanh nghiệp dầu cọ truyền thống, trong khi Yeow Seng tiếp quản mảng phát triển bất động sản.
Học hỏi gia tộc Lee, nhiều gia đình Đông Nam Á đang đưa ra hiến pháp hoặc điều lệ quản lý cách gia đình đưa ra quyết định, bao gồm cả việc bổ nhiệm lãnh đạo, ai được làm việc trong công ty và cách các thành viên được trả lương.
Central Group của Thái Lan nổi tiếng có điều lệ và hội đồng gia đình đấy. Tập đoàn này hiện ở thế hệ lãnh đạo thứ ba, gồm chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Tos Chirathivat. Anh em họ của ông là Wallaya và Thirayuth lần lượt là giám đốc điều hành của công ty phát triển bất động sản Central Pattana và khách sạn Centara - cả hai đều là công ty con được niêm yết tại Bangkok.
Nhưng tập đoàn cũng đã mời những người ngoài chuyên nghiệp và người từ nước ngoài vào để giúp quản lý các phân khúc được niêm yết. Điều này thường xảy ra khi doanh nghiệp phát triển quá phức tạp, hoặc thế hệ tiếp theo không quan tâm hoặc không đủ khả năng điều hành, hoặc gia đình muốn tập trung vào tinh thần kinh doanh và xây dựng doanh nghiệp mới thay vì quản lý, Dieleman cho biết.
"Các công ty phát triển nhanh không có xu hướng tạo ra tổ chức ổn định. Chúng rất tinh gọn và phụ thuộc vào quyền lực của người đứng đầu", bà nói. "Việc củng cố tổ chức đó sẽ giúp thế hệ tiếp theo dễ dàng tiếp quản hơn nhiều".
AC Mobility, một nhà phân phối xe điện và nhà phát triển trạm sạc của Philippines, được điều hành bởi Jaime Alfonso Zobel de Ayala - người thừa kế 33 tuổi của Tập đoàn Ayala, một tập đoàn gia đình hiếm hoi ở Đông Nam Á được thành lập từ thế kỷ 19 (lâu đời vãi!
). Tại Malaysia, Ruth Yeoh, con gái Chủ tịch YTL Corp là Francis Yeoh, đang dẫn đầu bộ phận tín dụng carbon và phát triển bền vững của tập đoàn tiện ích này.
Trong nghiên cứu gần đây nhất về các công ty gia đình niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán Singapore, Ngân hàng DBS cho rằng lợi nhuận trên tài sản cao hơn ở các công ty gia đình so với công ty không phải gia đình là do hầu hết các gia đình đều có tầm nhìn dài hạn về kế hoạch và tính liên tục trong lãnh đạo.
"Việc có một người lãnh đạo hoặc gương mặt gia đình thực sự có lợi đấy. Nó tạo ra sự tin tưởng vì ban quản lý không được thúc đẩy bởi thù lao mà bởi các giá trị của gia đình", Dieleman cho biết.
Các công ty gia đình cũng có hồ sơ theo dõi lâu hơn với các bên liên quan khác, gồm các bên cho vay, môi giới và nhà đầu tư. "Điều này giúp các công ty tiếp cận tốt hơn với các loại vốn khác và tài trợ nợ trên thị trường trái phiếu cố định", Asadej Kongsiri, chủ tịch Sở giao dịch chứng khoán Thái Lan cho biết.
Liệu kiểm soát của gia đình có nghĩa là minh bạch hơn và các tiêu chuẩn quản trị chặt chẽ hơn hay không vẫn là chủ đề gây tranh cãi. Theo Credit Suisse, các công ty do gia đình sở hữu có nhiều khả năng có các loại cổ phiếu kép hơn các công ty không phải gia đình.
Nhưng nghiên cứu của DBS về các công ty niêm yết tại Singapore phát hiện ra rằng các công ty gia đình đã tăng cường công bố thông tin trong giai đoạn khó khăn để bảo vệ danh tiếng gia đình. Số lượng giám đốc độc lập vượt số lượng giám đốc điều hành và giám đốc không điều hành trong hội đồng quản trị của cả công ty gia đình và công ty không phải gia đình, nhưng lại chiếm ít ghế trong hội đồng quản trị hơn ở các công ty gia đình.
Christian Stewart, người sáng lập công ty tư vấn Family Legacy Asia có trụ sở tại Hồng Kông, cho biết các công ty gia đình có thể trao quyền cho nhiều giám đốc độc lập hơn, không chỉ để trấn an các cổ đông thiểu số mà còn là cầu nối giữa các thành viên gia đình trong vai trò quản lý và những người thân không liên quan.
Stewart cho biết "Điều quan trọng là phải có những giám đốc được các cổ đông gia đình tin tưởng nhưng vẫn khách quan và có óc thương mại tốt để đóng vai trò cầu nối giữa chủ tịch gia đình và các thành viên gia đình không tham gia vào tổ chức".
Các giám đốc độc lập thậm chí còn quan trọng hơn khi không có kế hoạch kế nhiệm được truyền đạt rõ ràng. Đó là trường hợp của Robert Kuok - "ông vua đường" người Malaysia, người sáng lập ra Kerry Holdings niêm yết tại Hồng Kông, chủ sở hữu của Shangri-La Hotels and Resorts.
Ở tuổi 101, Kuok vẫn chưa công bố kế hoạch kế nhiệm chính thức (101 tuổi mà vẫn "cân team" chưa? Respect! ), nhưng các con và cháu trai của ông nắm giữ các vai trò lãnh đạo trong toàn Tập đoàn Kuok, bao gồm các con trai Khoon Ho (73 tuổi), Khoon Ean (69 tuổi) và con gái Hui Kwong (46 tuổi).
Nguồn: soha.vn
Ở Bangkok, nhà đầu tư nào cũng mong ngóng Thai Summit Group niêm yết lắm á. Lý do à? Công ty này ký hợp đồng cung cấp với toàn bộ ông lớn xe điện Trung Quốc đang đổ bộ vào Thái Lan luôn.
Nhà sản xuất phụ tùng ô tô thuộc sở hữu gia đình này từng định niêm yết cách đây 10 năm rồi, nhưng tình hình chính trị bất ổn nên thôi "next" luôn.
Phó chủ tịch cấp cao Chanapun Juangroongruangkit trả lời Nikkei Asia hồi tháng 9 rằng công ty vẫn giữ nguyên chế độ tư nhân cho tới giờ. Và có lẽ sẽ cứ vậy cho tới khi thế hệ chị vẫn cầm quyền.
"Bố mẹ em lập công ty chỉ với hai người thôi. Lúc đó nhà em 5 anh chị em, nhưng chỉ có 2 người làm việc ở đây. Tới thế hệ thứ ba, 5 người đã thành 10 người rồi", Chanapun - con cả của những người sáng lập kể.
"Nhiều câu hỏi sẽ nảy sinh kiểu: Vậy làm sao quản lý cho trong sạch minh bạch đây? Chọn giám đốc điều hành tiếp theo trong 10 người này, ai đủ tư cách? Nên một cách để minh bạch là niêm yết, rồi công ty sẽ có hội đồng quản trị và các chuẩn mực quản trị chuẩn chỉnh".
Nhưng mà Chanapun mới chỉ 48 tuổi thôi, quyết định về tương lai công ty không thể cứ trì hoãn mãi như nhiều gia tộc kinh doanh khác được.
Có câu ngày xưa là "phú quý không quá ba đời", nhưng các triều đại doanh nghiệp còn khá trẻ ở Đông Nam Á đang tìm cách "bẻ lái" "lời nguyền" đó khi nhiều người đang chuẩn bị chuyển giao từ thế hệ thứ hai sang thứ ba - một cuộc chuyển đổi cực kỳ quan trọng không chỉ với quan hệ gia đình mà còn với cả thị trường họ đang thống trị nữa.
Theo Credit Suisse, khoảng 60% các công ty niêm yết ở Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan đều thuộc sở hữu gia đình. Trong những doanh nghiệp này, thành viên gia đình nắm vai trò giám đốc điều hành hoặc chủ tịch hội đồng quản trị, hoặc kiểm soát ít nhất 5% cổ phần.
Một nửa số doanh nghiệp trong báo cáo toàn cầu Family 1000 của Credit Suisse năm 2023 nằm ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (không tính Nhật Bản), tiếp đó là Châu Âu với 24% và Bắc Mỹ với 15%.
Nếu không có kế hoạch kế nhiệm chuẩn chỉnh, tài sản và quyền kiểm soát doanh nghiệp gia đình sẽ đối mặt với rủi ro cực lớn khi số lượng người thừa kế tăng lên theo từng thế hệ. Điều đó khiến doanh nghiệp dễ bị thâu tóm nếu có thành viên gia đình bán cổ phần, hoặc mất danh tiếng nếu xảy ra kiện tụng nội bộ drama khét lẹt
"Nếu chỉ dựa vào luật thừa kế, hậu quả tự nhiên là quyền sở hữu bị phân mảnh thôi", Marleen Dieleman, giáo sư tại Trường Kinh doanh IMD ở Singapore và là cố vấn cho các công ty gia đình về kế hoạch kế nhiệm cho biết.
Quyền sở hữu bị phân mảnh cũng có thể khiến người kế nhiệm có ít quyền lực hơn người sáng lập. Tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương rộng lớn hơn, các công ty gia đình đã vượt trội hơn các doanh nghiệp phi gia đình trung bình 3,3% từ năm 2006 đến năm 2023 (tính theo tốc độ tăng trưởng hàng năm kép). Nhưng mức "bonus" đó chỉ áp dụng cho các thế hệ trước, phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn đầu khởi nghiệp mà thôi.
Tháng 1/2019, thị phần và giá cổ phiếu SJM Holdings niêm yết ở Hồng Kông đang giảm thì bất ngờ quay xe tăng mạnh khi Pansy Ho lập hiệp ước với các cổ đông lớn để giành quyền kiểm soát từ người vợ thứ tư của cha mình - Stanley Ho.
Ông trùm sòng bạc Macao đã mất năm 2020, để lại ba người vợ và 17 đứa con (đông vãi! ). Việc Pansy Ho giành được quyền lực báo hiệu sự lãnh đạo rõ ràng hơn của tập đoàn, nhưng giá cổ phiếu công ty kể từ đó đã giảm 65% trong bối cảnh ngành sòng bạc Macao gặp khó.
Tại Philippines, sự kế vị của gia đình Tan bị gián đoạn bởi cái chết đột ngột ở tuổi 53 của Lucio Tan Jr., thường gọi là Bong, con trai người sáng lập Fortune Tobacco Lucio Tan. Bốn năm sau, vào năm 2023, ông Tan đã bổ nhiệm cháu trai 30 tuổi của mình, Lucio Tan III, tiếp quản một số bộ phận của đế chế, kể cả Philippine Airlines.
Ngược lại, Lee Shin Cheng, người sáng lập công ty sản xuất dầu cọ IOI Malaysia, đã chuẩn bị kế nhiệm từ năm 2014, tạo điều kiện cho quá trình chuyển giao suôn sẻ cho các con trai Lee Yeow Chor và Lee Yeow Seng khi ông mất năm 2019. Người con trai cả, Yeow Chor, trở thành giám đốc điều hành doanh nghiệp dầu cọ truyền thống, trong khi Yeow Seng tiếp quản mảng phát triển bất động sản.
Học hỏi gia tộc Lee, nhiều gia đình Đông Nam Á đang đưa ra hiến pháp hoặc điều lệ quản lý cách gia đình đưa ra quyết định, bao gồm cả việc bổ nhiệm lãnh đạo, ai được làm việc trong công ty và cách các thành viên được trả lương.
Central Group của Thái Lan nổi tiếng có điều lệ và hội đồng gia đình đấy. Tập đoàn này hiện ở thế hệ lãnh đạo thứ ba, gồm chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Tos Chirathivat. Anh em họ của ông là Wallaya và Thirayuth lần lượt là giám đốc điều hành của công ty phát triển bất động sản Central Pattana và khách sạn Centara - cả hai đều là công ty con được niêm yết tại Bangkok.
Nhưng tập đoàn cũng đã mời những người ngoài chuyên nghiệp và người từ nước ngoài vào để giúp quản lý các phân khúc được niêm yết. Điều này thường xảy ra khi doanh nghiệp phát triển quá phức tạp, hoặc thế hệ tiếp theo không quan tâm hoặc không đủ khả năng điều hành, hoặc gia đình muốn tập trung vào tinh thần kinh doanh và xây dựng doanh nghiệp mới thay vì quản lý, Dieleman cho biết.
"Các công ty phát triển nhanh không có xu hướng tạo ra tổ chức ổn định. Chúng rất tinh gọn và phụ thuộc vào quyền lực của người đứng đầu", bà nói. "Việc củng cố tổ chức đó sẽ giúp thế hệ tiếp theo dễ dàng tiếp quản hơn nhiều".
AC Mobility, một nhà phân phối xe điện và nhà phát triển trạm sạc của Philippines, được điều hành bởi Jaime Alfonso Zobel de Ayala - người thừa kế 33 tuổi của Tập đoàn Ayala, một tập đoàn gia đình hiếm hoi ở Đông Nam Á được thành lập từ thế kỷ 19 (lâu đời vãi!
). Tại Malaysia, Ruth Yeoh, con gái Chủ tịch YTL Corp là Francis Yeoh, đang dẫn đầu bộ phận tín dụng carbon và phát triển bền vững của tập đoàn tiện ích này.Trong nghiên cứu gần đây nhất về các công ty gia đình niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán Singapore, Ngân hàng DBS cho rằng lợi nhuận trên tài sản cao hơn ở các công ty gia đình so với công ty không phải gia đình là do hầu hết các gia đình đều có tầm nhìn dài hạn về kế hoạch và tính liên tục trong lãnh đạo.
"Việc có một người lãnh đạo hoặc gương mặt gia đình thực sự có lợi đấy. Nó tạo ra sự tin tưởng vì ban quản lý không được thúc đẩy bởi thù lao mà bởi các giá trị của gia đình", Dieleman cho biết.
Các công ty gia đình cũng có hồ sơ theo dõi lâu hơn với các bên liên quan khác, gồm các bên cho vay, môi giới và nhà đầu tư. "Điều này giúp các công ty tiếp cận tốt hơn với các loại vốn khác và tài trợ nợ trên thị trường trái phiếu cố định", Asadej Kongsiri, chủ tịch Sở giao dịch chứng khoán Thái Lan cho biết.
Liệu kiểm soát của gia đình có nghĩa là minh bạch hơn và các tiêu chuẩn quản trị chặt chẽ hơn hay không vẫn là chủ đề gây tranh cãi. Theo Credit Suisse, các công ty do gia đình sở hữu có nhiều khả năng có các loại cổ phiếu kép hơn các công ty không phải gia đình.
Nhưng nghiên cứu của DBS về các công ty niêm yết tại Singapore phát hiện ra rằng các công ty gia đình đã tăng cường công bố thông tin trong giai đoạn khó khăn để bảo vệ danh tiếng gia đình. Số lượng giám đốc độc lập vượt số lượng giám đốc điều hành và giám đốc không điều hành trong hội đồng quản trị của cả công ty gia đình và công ty không phải gia đình, nhưng lại chiếm ít ghế trong hội đồng quản trị hơn ở các công ty gia đình.
Christian Stewart, người sáng lập công ty tư vấn Family Legacy Asia có trụ sở tại Hồng Kông, cho biết các công ty gia đình có thể trao quyền cho nhiều giám đốc độc lập hơn, không chỉ để trấn an các cổ đông thiểu số mà còn là cầu nối giữa các thành viên gia đình trong vai trò quản lý và những người thân không liên quan.
Stewart cho biết "Điều quan trọng là phải có những giám đốc được các cổ đông gia đình tin tưởng nhưng vẫn khách quan và có óc thương mại tốt để đóng vai trò cầu nối giữa chủ tịch gia đình và các thành viên gia đình không tham gia vào tổ chức".
Các giám đốc độc lập thậm chí còn quan trọng hơn khi không có kế hoạch kế nhiệm được truyền đạt rõ ràng. Đó là trường hợp của Robert Kuok - "ông vua đường" người Malaysia, người sáng lập ra Kerry Holdings niêm yết tại Hồng Kông, chủ sở hữu của Shangri-La Hotels and Resorts.
Ở tuổi 101, Kuok vẫn chưa công bố kế hoạch kế nhiệm chính thức (101 tuổi mà vẫn "cân team" chưa? Respect! ), nhưng các con và cháu trai của ông nắm giữ các vai trò lãnh đạo trong toàn Tập đoàn Kuok, bao gồm các con trai Khoon Ho (73 tuổi), Khoon Ean (69 tuổi) và con gái Hui Kwong (46 tuổi).
Nguồn: soha.vn