Ê kíp, các bác nông dân đang đau đầu không phải vì sâu bệnh hay trái non đâu nhé! Mà là vì một "anh hùng" vô hình tên cadimi - kim loại nặng độc hại đang âm thầm bám rễ khiến giá sầu riêng rớt thảm hại luôn Loại "tội đồ" này được phát hiện trong các lô hàng xuất khẩu sang Trung Quốc, thật sự là drama của chuỗi xuất khẩu triệu đô đây mà!
Các chuyên gia nông nghiệp vào cuộc và xác định, nhiều khả năng cadimi đến từ phân bón, sau đó ngấm vào đất.
Nhưng mà vấn đề ở chỗ, tại các vùng trồng sầu riêng hot nhất như Cai Lậy (Tiền Giang), Chợ Lách (Bến Tre), Krông Pắc (Đắk Lắk)... thì nhiều nông dân vẫn chưa rõ cadimi là cái gì, nó từ đâu bay đến, có hại kiểu gì và sao lại ảnh hưởng đến việc xuất khẩu
Không ít nông hộ kể là chưa từng được tập huấn hay nghe thông tin gì về kim loại nặng cả, cũng chẳng biết cách check hay xử lý ra sao. Khi bị thương lái chối mua, hoặc đơn hàng xuất khẩi bị hủy, họ chỉ biết... "gánh hậu quả" thôi chứ làm gì được
## Cadimi nhiễm từ đâu ra vậy trời?
Trả lời cho VTC News, đại diện Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật - Bộ Nông Nghiệp và Môi trường cho biết, đến giờ có thể khẳng định rằng cadimi (Cd) có mặt trong nhiều loại đất rồi. Tuy nhiên, hàm lượng thay đổi tùy theo từng khu vực – có nơi cao, nơi thấp, do nhiều yếu tố khác nhau chi phối.
Đây cũng chính là nguyên nhân cadimi có trong sầu riêng - đến từ đất luôn!
Nguồn cadimi trong đất chủ yếu đến từ hai lý do chính: Tự nhiên và quá trình canh tác. Trừ những vùng bị ô nhiễm do hoạt động công nghiệp, hàm lượng cadimi từ tự nhiên thường rất thấp, nguy cơ gây ảnh hưởng không cao. Nhưng mà, cadimi trong trái cây vượt ngưỡng cho phép thường bắt nguồn từ hoạt động canh tác không phù hợp, đặc biệt là việc lạm dụng phân bón.
"Trong canh tác sầu riêng - một loại cây ăn trái có nhu cầu dinh dưỡng rất cao, người trồng thường áp dụng biện pháp xử lý ra hoa trái vụ để rải vụ quanh năm. Điều này dẫn đến việc bón lượng lớn phân lân. Tuy nhiên, nhiều loại phân lân thương mại hiện nay có chứa cadimi ở mức cho phép, nếu sử dụng với liều lượng quá cao hoặc không đúng cách, có thể làm tăng hàm lượng cadimi trong đất và bị cây hấp thu vào trái", vị này cho hay.
Đặc biệt tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có đặc điểm đất thường xuyên bị ngập nước và ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn, điều kiện môi trường này thúc đẩy quá trình hòa tan nhanh của các loại phân lân, đặc biệt là các dạng dễ tan như super lân.
Khi phosphate trong phân được hòa tan, cây trồng dễ dàng hấp thu hơn, đặc biệt trong giai đoạn sinh trưởng mạnh. Tuy nhiên, việc canh tác liên tục quanh năm có thể dẫn đến hiện tượng suy giảm pH đất theo thời gian, làm cho môi trường đất trở nên axit hơn.
"Cadimi vốn có thể tồn tại trong đất hoặc đi kèm với phân lân, dưới điều kiện pH thấp sẽ chuyển từ dạng ít hòa tan (dạng kết tủa) sang dạng ion Cd²⁺ dễ hấp thu hơn qua rễ cây. Điều này làm tăng nguy cơ cadimi tích lũy trong nông sản, nếu không có biện pháp quản lý phù hợp", đại diện Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật phân tích thêm.
## Chuyên gia lên tiếng: Cảnh báo từ lâu rồi nhưng...
Còn theo Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa - Chuyên gia Nông nghiệp, Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đất, phân bón và môi trường phía Nam, vấn đề cadimi trong sầu riêng nói riêng và các nông sản khác của Việt Nam nói chung, đã được ông và nhiều chuyên gia nông nghiệp cảnh báo từ lâu rồi đấy!
Ông đặt vấn đề: Vì sao trong nhiều thập kỷ trước không ghi nhận hiện tượng tồn dư cadmium đáng kể, nhưng hiện nay lại xuất hiện? Từ đó, ông bày tỏ nghi vấn về khả năng có thể đã có lô phân bón nhập khẩu chứa hàm lượng cadmium vượt ngưỡng cho phép.
Khi sầu riêng có giá cao, người nông dân không ngại đầu tư mạnh mà chi tiền mua đủ loại phân, kể cả loại không rõ nguồn gốc luôn.
"Họ ra chỗ bán, thấy loại nào trên kệ thì mua thôi chứ làm sao biết loại nào chất lượng hay không", ông nói và cho biết đây cũng là con đường để cadimi đến với vả sầu riêng - từ phân bón, ngấm vào đất.
Tuy nhiên, theo tìm hiểu của VTC News, quy định hiện hành, 100% phân bón nhập khẩu đều phải trải qua kiểm tra chất lượng nhà nước trước khi thông quan, trong đó chỉ tiêu về hàm lượng cadmium là một thông số bắt buộc phải đáp ứng theo quy chuẩn kỹ thuật. Do đó, khả năng cadmium vượt ngưỡng do phân bón nhập khẩu chính ngạch là rất thấp.
Thông thường, cadimi có thể tồn tại sẵn trong đất ở dạng khó tan và không gây hại. Tuy nhiên, tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, quá trình xâm nhập mặn trong mùa khô khiến pH đất tụt mạnh, làm cadimi bị "giải phóng" thành dạng hòa tan, dễ hấp thu qua rễ cây.
"Sầu riêng lại là cây ăn trái có bộ rễ khỏe, dễ tích lũy kim loại nặng. Khi bón phân nhiều, nước tưới dày, pH đất giảm mạnh thì chuyện nhiễm cadimi là khó tránh", Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa giải thích.
## Cơ quan chức năng vào cuộc rồi nha!
Ông Lưu Văn Phi - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Tiền Giang cho biết, trong quý IV năm 2024, Bộ Nông nghiệp đã cử đoàn công tác về làm việc trực tiếp với tỉnh Tiền Giang, tập trung vào vấn đề cadimi.
Sau buổi làm việc, UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng kế hoạch đảm bảo sản xuất sầu riêng bền vững từ nay đến năm 2025 và tầm nhìn đến 2030. Trong đó, giao nhiệm vụ cho các sở, ngành liên quan, đặc biệt là ngành nông nghiệp phải kiểm tra, điều tra mẫu đất, mẫu nước để xác định rõ nguồn gốc cadimi.
Theo nhận định từ các hợp tác xã và doanh nghiệp, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng tồn dư cadimi trong sầu riêng là do tập quán canh tác trái vụ. Nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và tận dụng giá bán cao trong mùa nghịch, nhiều nông hộ áp dụng các biện pháp xử lý ra hoa trái vụ, kéo theo việc tăng cường sử dụng phân bón lá, phân bón gốc và thuốc bảo vệ thực vật.
Việc sử dụng với tần suất cao và liều lượng vượt khuyến cáo trong thời gian dài có thể khiến một số thành phần không mong muốn như kim loại nặng (bao gồm cadimi) tích tụ dần trong đất và nguồn nước, mà người sản xuất không nhận biết được.
Tuy nhiên, hiện vẫn cần có những chương trình điều tra để có dữ liệu chính thức nhằm xác định rõ cadimi nhiễm ở khâu nào, từ đất, nước hay vật tư nông nghiệp.
"Việc ép sầu riêng ra trái quá mức, liên tục trái vụ, tuy có lợi về kinh tế nhưng lại làm tổn hại đến cây trồng, khiến đất bạc màu và phát sinh các chất độc hại tích tụ lâu dài, như cadimi. Ngành nông nghiệp đang xây dựng kế hoạch kiểm tra lại toàn bộ chuỗi sản xuất để tìm ra gốc rễ vấn đề", Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Tiền Giang nói.
Nguồn: soha.vn