Nếu cứ "hóng" theo trend nước ngoài mãi thì nền công nghiệp sáng tạo Việt Nam chỉ là bản photocopy mờ tịt thôi các bạn ơi! Tại Hội thảo quốc gia về phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới, Giáo sư Vũ Minh Giang đã thẳng thắn chỉ ra: Đào tạo không chỉ là "nhồi kiến thức" vào đầu, mà phải train tư duy độc lập để giới trẻ tự tin đứng bằng chính đôi chân của mình, biến bản sắc Việt thành vũ khí cạnh tranh toàn cầu luôn!
"Mã gen" văn hóa - Vũ khí vô hình xịn xò nhất
GS. TSKH Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, ĐHQG Hà Nội đã nhắc lại một câu chuyện lịch sử cực ý nghĩa để mọi người hiểu văn hóa quan trọng thế nào. Ông quote lại lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp rằng những chiến thắng "bá đạo" của Việt Nam trước các đế quốc không chỉ nhờ nghệ thuật quân sự, mà sâu xa hơn là nhờ nền tảng văn hóa dân tộc cực mạnh!
Đại tướng từng nói: nếu chỉ nhìn nghệ thuật quân sự Việt Nam theo kiểu "thuần chiến tranh" thì sẽ không bao giờ hiểu nổi tại sao ta lại thắng được.
Giáo sư Vũ Minh Giang giải thích luôn: văn hóa chính là tất cả những sáng tạo của cộng đồng để sinh tồn và phát triển. Khi đối đầu với những đế quốc có vũ khí và kỹ thuật xịn hơn nhiều, người Việt không thể thắng nếu chỉ "flex" vũ khí.
Kẻ thù thua vì họ tính toán sai - họ không ngờ được sức mạnh "bá đạo" của văn hóa Việt Nam. Đó là tinh thần đoàn kết từ làng xóm, ý chí "không bao giờ chịu thua" và hàng ngàn cách đánh giặc siêu thông minh được sinh ra từ chính đời sống nhân dân. Nói cách khác, văn hóa không bao giờ là phụ kiện hay chỉ để trang trí cho vui nhé!
Trong công cuộc chống ngoại xâm, văn hóa là vũ khí vô hình cực mạnh. Bước vào kỷ nguyên mới này, khi công nghiệp văn hóa trở thành mũi nhọn kinh tế, bản sắc văn hóa phải được coi là tài nguyên vô tận và là "core power" để cạnh tranh của quốc gia!
Hành trình vượt qua hội chứng "tự ti"
Tuy nhiên, để biến tài nguyên văn hóa thành những sản phẩm viral toàn cầu, bài toán nhân lực được các chuyên gia đặt lên top ưu tiên. Giáo sư Vũ Minh Giang đã "bóc phốt" thẳng một rào cản lớn trong quá trình hội nhập: tâm lý tự ti.
Ông đưa ra hình ảnh mang tính biểu tượng về những thế hệ người Việt trước đây khi ra nước ngoài. Hình ảnh một người mặc quần áo chưa đẹp lắm, xách chiếc vali dạ rụt rè bước giữa tuyết trắng phương Tây không chỉ là nghèo về vật chất, mà còn thể hiện sự mặc cảm của một dân tộc đang đi "học hỏi".
Tâm lý này nếu cứ ăn sâu vào gen Z hôm nay sẽ nguy hiểm lắm cho nền công nghiệp sáng tạo đó! Khi những bạn học nghệ thuật, truyền thông hay thiết kế vào nghề với tâm lý thiếu tự tin, sẽ dễ dàng chọn con đường an toàn là copy, làm theo hoặc đi sau xu hướng K-pop, Hollywood mãi.
Vì vậy, Giáo sư Vũ Minh Giang nhấn mạnh: các trường học bây giờ phải củng cố "sự tự tin văn hóa" cho học sinh sinh viên trước đã. Phải trang bị cho giới trẻ bản lĩnh để biết biến những gì thuộc về truyền thống dân tộc thành lợi thế cạnh tranh. Chỉ khi đứng vững, suy nghĩ độc lập và tự hào về cội nguồn, thế hệ trẻ mới thực sự tạo ra những "cú nổ" mang thương hiệu Việt Nam, thay vì làm học trò giỏi chuyên... đạo nhái!
Thế hệ đồng sáng tạo và làm chủ không gian số như boss
Tin vui là sự chuyển mình để vượt qua rào cản mặc cảm đang dần hình thành và trở thành điểm sáng được nhiều nhà khoa học thảo luận tại hội thảo. Giới trẻ bây giờ không còn "ngồi im" nhận văn hóa một cách thụ động nữa rồi!
Phân tích từ nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thành Đạt về sự "tái mã hóa" văn hóa cho thấy, qua các nền tảng mạng xã hội, người trẻ đang tự tin trở thành những chủ thể đồng sáng tạo. Họ dám phá vỡ những khuôn mẫu cũ để "mix & match" các yếu tố truyền thống với thẩm mỹ đương đại, biến những di sản vốn trầm lặng thành các sản phẩm giải trí sống động, thu hút hàng triệu view trên mạng!
Tuy nhiên, sự tự tin văn hóa trong kỷ nguyên mới còn phải đối mặt với một thách thức mang tên công nghệ. Nghiên cứu của tác giả Mai Anh Tuấn về việc đào tạo nghệ thuật sinh bởi Trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra một bài toán thực tế trên các giảng đường.
AI là công cụ "xịn xò" giúp tối ưu hóa quá trình sản xuất, nhưng các thuật toán này phần lớn được train dựa trên data của phương Tây. Nếu giới trẻ dùng công nghệ với tư duy "ỷ lại", thiếu đi nền tảng văn hóa dân tộc vững chắc, những sản phẩm tạo ra sẽ lập tức bị "lai căng" và mất hết bản sắc.
Chính vì thế, kiến tạo sự tự tin văn hóa cho giới trẻ hôm nay chính là trang bị cho họ năng lực làm chủ công nghệ và bản lĩnh chắt lọc tinh hoa. Các trường đại học cần một môi trường đào tạo mà ở đó, sinh viên được dạy cách dùng công nghệ để kể câu chuyện Việt Nam một cách kiêu hãnh. Bằng khát vọng và sự tự hào cội nguồn, thế hệ trẻ sẽ là những người trực tiếp đưa văn hóa Việt Nam từ vị thế một nền tảng tinh thần trở thành sức mạnh kinh tế bứt phá trên trường quốc tế!
Nguồn: svvn.tienphong.vn