Mấy năm nay, chuyện giới trẻ với thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) và các loại nicotine mới luôn là topic "nóng hổi" trong giới làm chính sách. Nhưng mà plot twist nè: data mới từ Hoa Kỳ cho thấy tình hình thực tế không "nguy" như mọi người nghĩ đâu. Vấn đề giờ không chỉ nằm ở sản phẩm, mà còn ở cách quản lý nữa!
Tỷ lệ dùng nicotine trong giới trẻ đang... giảm liên tục luôn á!
Mặc dù tỷ lệ người lớn hút thuốc ở Mỹ đã xuống mức thấp kỷ lục (dưới 9% thôi nha!), nhiều người vẫn lo lắng các sản phẩm nicotine mới sẽ "câu" được thanh thiếu niên. Nhưng khoan đã, Khảo sát Quốc gia về Sử dụng Thuốc lá trong Thanh thiếu niên năm 2025 (NYTS) lại cho thấy một chuyện hoàn toàn ngược lại luôn!
Theo kết quả khảo sát, tổng tỷ lệ học sinh THCS và THPT sử dụng các sản phẩm thuốc lá giảm còn 7,5% (năm 2024 là 8,1% nha). Đỉnh hơn nữa, tỷ lệ dùng TLĐT giảm năm thứ ba liên tiếp, chỉ còn 5,2% – thấp nhất trong 10 năm qua luôn! Còn thuốc lá truyền thống thì vẫn ở mức siêu thấp khoảng 1,4%, túi nicotine và các loại nicotine uống cũng ổn định hoặc tiếp tục giảm.
Nhìn tổng thể thì đây là mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu khảo sát thường niên từ năm 2011, giảm mạnh so với thời kỳ đỉnh điểm năm 2019.
Nghe hơi nghịch lý nhỉ? Các sản phẩm nicotine mới vẫn bán bình thường, nhưng tỷ lệ giới trẻ dùng lại cứ giảm dần.
TS. Anjum Datta từ Liên minh Nâng cao Năng lực Y tế châu Á (ACHE) cho rằng data NYTS này chứng minh các chiến lược y tế công cộng dựa trên bằng chứng (bao gồm giáo dục, nâng cao nhận thức, kiểm soát tiếp cận và các can thiệp hành vi) đang work hiệu quả đó!
TS. Dewesh Kumar từ Viện Khoa học Y khoa Rajendra (Ấn Độ) cũng nhận định rằng xu hướng giảm này cho thấy các khung quản lý được thiết kế đúng đắn có thể phát huy hiệu quả mà không cần phải cấm toàn bộ. Theo ông, thách thức là phải balance được giữa việc bảo vệ thanh thiếu niên và hỗ trợ người lớn đang hút thuốc tìm ra giải pháp thay thế tốt hơn.
Điều đáng chú ý là ngay cả tại Hoa Kỳ – nơi có hệ thống quản lý thuốc lá và nicotine nghiêm ngặt bậc nhất thế giới – cơ quan quản lý không đánh giá sản phẩm chỉ dựa trên một tiêu chí duy nhất đâu. Trong quy trình cấp phép PMTA (cho phép kinh doanh sản phẩm thuốc lá mới) của FDA, doanh nghiệp phải chứng minh bằng data khoa học rằng sản phẩm mang lại lợi ích ròng cho sức khỏe cộng đồng. Việc đánh giá xem xét hai yếu tố: khả năng giúp người lớn chuyển đổi khỏi thuốc lá điếu và nguy cơ thu hút người chưa từng dùng nicotine, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Cách tiếp cận này đang trở thành trend toàn cầu: các quốc gia không còn tranh luận "cấm hay không cấm" nữa, mà chuyển sang tập trung thiết kế cơ chế quản lý phù hợp hơn với thực tiễn thị trường. Nhiều nước đã lựa chọn nới lỏng hoặc dỡ bỏ lệnh cấm từng phần để chuyển sang mô hình kiểm soát dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu và giám sát.
Xu hướng này được thể hiện rõ trong nửa đầu năm 2026, khi Bangladesh và Argentina lần lượt điều chỉnh chính sách đối với một số sản phẩm nicotine mới như TLNN, TLĐT. Những bước đi này cho thấy ưu tiên của cơ quan quản lý đang dịch chuyển từ cách tiếp cận mang tính phòng ngừa tuyệt đối sang quản lý có điều kiện, nhằm kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn thay vì để thị trường hoạt động ngoài khuôn khổ pháp lý.
Quản lý theo mức độ rủi ro: Trend mới trong kiểm soát các sản phẩm nicotine
Tại hội nghị khoa học quốc tế Technovation Smoke-Free 2026 diễn ra ở Stockholm (Thụy Điển), data công bố cho thấy hành vi tiêu dùng đang chuyển dần sang các sản phẩm nicotine mới, mở ra khả năng thay thế thuốc lá điếu đốt cháy trong tương lai.
Theo số liệu được trình bày tại hội nghị, hiện có khoảng 43,5 triệu người trưởng thành trên thế giới đã chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế không khói. Đỉnh cao là gần 70% trong số này đã hoàn toàn bỏ thuốc lá điếu truyền thống rồi!
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cách tiếp cận "chuỗi nguy cơ" cần được đẩy mạnh. Nghĩa là mỗi loại sản phẩm nicotine có mức độ rủi ro khác nhau, nên cần được quản lý theo mức độ đó, không thể áp dụng một cách giống nhau cho tất cả được.
Cách tiếp cận này cũng được FDA áp dụng thông qua nguyên tắc đánh giá dựa trên tác động tổng thể đến sức khỏe cộng đồng, bao gồm khả năng hỗ trợ người trưởng thành chuyển khỏi thuốc lá điếu – vốn là sản phẩm độc hại nhất. Kết quả của chính sách này nhìn từ góc độ y tế, việc chuyển đổi sớm sang các sản phẩm không đốt cháy có thể giảm mức độ phơi nhiễm độc hại và nguy cơ bệnh tật, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến trình giảm tỷ lệ hút thuốc ở quy mô dân số.
Tại sự kiện trên, TS. Tom Price – cựu Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ – cho rằng tình trạng thiếu thông tin chính xác về mức độ rủi ro của các sản phẩm khác nhau vẫn tồn tại ngay cả trong cộng đồng y khoa. Còn chuyên gia Canada Todd Prochnau nhận định việc đánh đồng tất cả các sản phẩm nicotine đang gây khó khăn cho công tác truyền thông sức khỏe cộng đồng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy bảo vệ thanh thiếu niên và quản lý các sản phẩm nicotine mới không nhất thiết đối lập nhau. Dữ liệu từ Hoa Kỳ ghi nhận tỷ lệ sử dụng trong giới trẻ giảm ngay cả khi các sản phẩm này vẫn được quản lý hợp pháp và giám sát chặt chẽ. Điều này cho thấy hiệu quả chính sách đến từ cơ chế quản lý phù hợp, thực thi nghiêm kiểm soát độ tuổi và dựa trên bằng chứng khoa học.
Trong bối cảnh thị trường tiếp tục thay đổi, trọng tâm không còn là "có hay không", mà là xây dựng hệ thống quản lý đủ hiệu quả để vừa hạn chế thanh thiếu niên tiếp cận nicotine, vừa giảm gánh nặng sức khỏe cộng đồng ở người trưởng thành. Dữ liệu từ Hoa Kỳ đang góp thêm một góc nhìn đáng chú ý cho thảo luận chính sách toàn cầu đấy!
Nguồn: svvn.tienphong.vn