Hát Xẩm - thứ nghe có vẻ "xa xưa lắm rồi" - giờ đang được hồi sinh bởi chính đôi bàn tay của Gen Z! 4 bạn sinh viên ĐH FPT đã làm nên chuyện với dự án "Say Xẩm", biến môn nghệ thuật 700 năm tuổi thành thứ gì đó cực kỳ "hợp vibe" với giới trẻ. Và guess what? Dự án đang viral mạnh trên cộng đồng mạng đấy!
Tại sao lại chọn... Xẩm?
Thật ra câu hỏi này nghe hơi "out of the box" phải không nào? Say Xẩm chính là chiến dịch truyền thông do 4 bạn sinh viên FPT tài năng khởi xướng, với mục tiêu "đẩy" hát Xẩm đến gần hơn với giới trẻ. Và phải nói là các bạn đã rất "dũng cảm" khi pick một thể loại nghệ thuật mà đa số Gen Z có thể chưa từng nghe qua.
Hát Xẩm có tuổi đời hơn 700 năm (yeah, lâu hơn cả tuổi đời của TikTok rất nhiều ), được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022. Nhưng thực tế thì nó đang đứng trước nguy cơ... mai một. "Hát Xẩm là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia cần được bảo tồn khẩn cấp, và cũng là loại hình có rất ít tư liệu, ít không gian diễn xướng và gần như vắng bóng trong đời sống văn hoá của người trẻ", bạn Ngọc Minh - leader của dự án Say Xẩm chia sẻ.
Khác với chèo hay tuồng có cả hệ thống nhà hát "xịn xò", hát Xẩm lại hoạt động khá "solo", rời rạc. Các nghệ nhân gạo cội ngày càng ít, các CLB thì chưa kết nối được với nhau. Thêm vào đó, đô thị hóa nhanh khiến không gian biểu diễn truyền thống của Xẩm ngày càng thu hẹp. Với Gen Z thành phố, hát Xẩm nghe còn xa lạ hơn cả người yêu cũ của crush
Vì thế mà nhóm quyết định "all in" vào Xẩm - một thử thách không hề dễ nhưng đầy ý nghĩa!
Hành trình "ngược dòng" giữ lại hơi thở Xẩm
Gần đây có nhiều nghệ sĩ trẻ remix Xẩm vào nhạc hiện đại như Mục Hạ Vô Nhân (Soobin, Binz, NSND Huỳnh Tú) hay tiết mục Duyên trong Em Xinh Say Hi. Nhưng Say Xẩm lại đi theo hướng khác: bảo tồn bền vững, giữ nguyên "chất" của di sản chứ không chỉ làm trend rồi thôi.
Nhóm đã dành gần 2 tháng "cày" research, tìm hiểu lịch sử, thực trạng, và kết nối với các nghệ nhân cùng CLB hát Xẩm ở Hà Nội. Khó nhất là phải balance giữa việc giữ gìn bản sắc và làm mới cho hợp với Gen Z: "Làm mới quá thì Xẩm dễ mất 'chất', nhưng nếu giữ nguyên cách tiếp cận cũ, dự án lại khó chạm tới người trẻ" - Ngọc Minh tâm sự.
"Phù phép" Xẩm bằng công nghệ số
Đây chính là phần "xịn" nhất của dự án! Tại chương trình Lách Ca Lách Cách diễn ra ngày 15/11/2025 ở Trung tâm Văn hóa Hồ Văn (Hà Nội), khán giả không chỉ được xem hát Xẩm trực tiếp mà còn được "xuyên không" về quá khứ qua không gian Xẩm 360°. Đây là ứng dụng web dùng công nghệ VR, tái hiện lại không gian tàu điện xưa của Hà Nội - nơi nghệ nhân Xẩm thường biểu diễn ngày xưa. Chỉ cần quét QR code là bạn đã có thể "đắm chìm" trong thế giới Xẩm rồi!
Ngày 4/12 vừa rồi, dự án còn ra mắt Website Say Xẩm - một "ngôi nhà số" chứa đựng toàn bộ thông tin về hát Xẩm. Tại đây, bạn có thể tìm hiểu về nghệ thuật này, kết nối với các nghệ nhân muốn truyền dạy, và link với các CLB Xẩm đang hoạt động. Nói chung là một platform hoàn chỉnh cho ai muốn "nhập môn" Xẩm đấy!
Dự án Say Xẩm đã chứng minh rằng: Gen Z tiếp cận di sản không hề "màu mè" hay "làm cho có", mà rất nghiêm túc và sáng tạo. Khi thế hệ trẻ quyết tâm bảo tồn văn hóa, những giá trị tưởng chừng "outdated" vẫn có thể comeback và tìm được chỗ đứng trong đời sống hiện đại. Và đó chính là điều đáng tự hào nhất!
Nguồn: svvn.tienphong.vn