Hồ Gatun - "nguồn sống" của kênh Panama đang khô kiệt nặng nề, khiến tàu thuyền phải hạn chế trọng tải và ăn luôn phụ phí tăng vọt.
Chủ tịch Fed Jerome Powell vốn bận rộn theo dõi đủ thứ chỉ số: việc làm, lương bổng, giá cả... để xem lạm phát Mỹ sẽ "bay" về đâu trong năm tới. Giờ thì ổng có thêm việc: phải dòm ngó luôn mực nước ở hồ Gatun nữa rồi
Hồ này là "trái tim" cung cấp nước ngọt cho các âu thuyền ở Kênh đào Panama, giúp "nâng" tàu bè lên khi đi từ Thái Bình Dương sang Đại Tây Dương. Nhưng đợt hạn hán khủng khiếp đã làm mực nước xuống thấp hơn bình thường, kéo theo hàng loạt giới hạn trọng lượng và phụ phí "chát" cho các con tàu muốn qua kênh.
Điều này khiến các nhà kinh tế và chuyên gia chuỗi cung ứng "hoảng hồn". Ngay khi tình trạng tắc nghẽn giao hàng toàn cầu vừa hạ nhiệt, thì hạn hán ở Panama cùng thời tiết "mood swing" ở nhiều nơi khác đang đe dọa làm "tái diễn" cái hỗn loạn năm 2021 - khi chi phí vận chuyển và nhu cầu tiêu dùng cùng tăng vọt, dẫn đến thiếu hàng khắp nơi, đẩy lạm phát Mỹ lên đỉnh cao nhất trong 4 thập kỷ luôn đó
Các chuyên gia hậu cần cho biết nếu mực nước hồ Gatun tiếp tục giảm như dự báo, thị trường sẽ phản ứng bằng cách tăng giá vận chuyển và tranh nhau tìm tuyến đường khác từ châu Á về Mỹ.
Giáo sư kinh tế Jonathan Ostry tại Đại học Georgetown và cựu quan chức IMF khẳng định hạn hán này có thể làm "yếu đi" cuộc chiến của Fed trong việc kéo lạm phát về gần mục tiêu 2%.
Chuyên gia Ostry nói lạm phát Mỹ đang từ từ chậm lại, nhưng vẫn ở mức 4,7% - "rất khó chịu đối với các ngân hàng trung ương". Những tin xấu từ ngành vận chuyển có thể ảnh hưởng đến cả "cuộc chơi" này luôn
Cơ quan quản lý kênh đào Panama dự báo mực nước vào 31/7 là 23,82 mét - phá kỷ lục thấp nhất mọi thời đại 23,83 mét của tháng 5/2016, và thấp hơn nhiều so với mức trung bình 5 năm là 25,7 mét cho tháng 7.
Tệ hơn nữa, hệ thống El Nino đang hình thành ở phía Tây Thái Bình Dương và dự kiến "xáo trộn" thời tiết cuối năm nay. Mặc dù có thể gây mưa lớn ở một số vùng, nhưng ở Panama thì thường nghĩa là hạn hán cực mạnh và nhiệt độ cao hơn bình thường. Ông Erick Córdoba, quản lý kênh Panama, cho biết El Niño có thể khiến mùa khô kéo dài hơn ở Panama vào năm 2024
Hạn hán đã khiến vận chuyển hàng hóa đắt đỏ hơn hẳn. Cơ quan quản lý kênh đã giảm dần mức mớn nước (độ chìm của tàu) từ tháng 2. Để tuân thủ mớn nước thấp hơn, các tàu lớn phải "giảm tải": chở ít container hơn hoặc giảm hàng trong container. Dù cách nào thì kết quả cũng là giá cao hơn đối với hàng tiêu dùng và hàng công nghiệp đi qua kênh. Một số hãng vận tải biển còn bắt đầu tính phí container theo thùng từ 1/6 để "ứng phó" với các giới hạn này.
Giá cước vận chuyển ở các tuyến đường khác cũng sẽ tăng nếu mực nước thấp buộc chủ hàng phải tìm phương án thay thế - đặc biệt là vào tháng 8-9, mùa vận chuyển cao điểm khi các nhà bán lẻ bắt đầu tích trữ hàng trước mùa mua sắm lễ cuối năm
Điểm sáng là chi phí vận tải biển và nhu cầu hiện nay đã giảm mạnh so với năm ngoái. Tình trạng dư thừa kho bãi bị tắc nghẽn hàng tồn và lo lắng về kinh tế đã "kìm" đơn đặt hàng mới. Tuy nhiên, khối lượng hàng hóa đang di chuyển vẫn tương đương năm 2019, trước khi COVID-19 ập đến.
Trong khi Kênh đào Panama vốn đã vật lộn với thiếu nước từ trước khi mở rộng năm 2016 (cho phép tàu container siêu khủng đi qua), hạn hán năm nay bắt đầu sớm hơn và được dự đoán nghiêm trọng hơn những năm trước. Ông Ricaurte Vásquez, quản lý tại Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama cho biết tháng 5 vừa qua là tháng 5 khô nhất kể từ năm 1950 và nếu tình hình trở nên cực đoan trong năm nay, kênh đào có thể buộc phải cắt giảm số lượng tàu đi qua mỗi ngày xuống còn 28-32 từ con số 36 hiện nay
Giới hạn mớn nước cho các tàu lớn hiện là 13,5 mét, giảm so với 15 mét bình thường và sẽ giảm thêm vào 13/6. Điều này đồng nghĩa với việc giảm tới 40% lượng hàng hóa luôn đó!
Ngay cả khi hạn hán ở Panama không "phá" Giáng sinh theo kiểu chuỗi cung ứng năm 2021, nó vẫn có thể làm tăng lạm phát. Và nếu điều kiện tiếp tục xấu đi, Fed có thể phải tiếp tục chiến dịch kiểm soát giá cả, đặc biệt khi lạm phát càng nghiêm trọng hơn - mặc dù có vẻ như sẽ tạm dừng tăng lãi suất tại cuộc họp tiếp theo vào 13-14/6.
Nhà kinh tế Ostry cho biết tình trạng "nút thắt cổ chai" năm 2021 đã khiến chi phí vận chuyển tăng gấp 6 lần so với trước COVID, làm tăng lạm phát hơn 2 điểm phần trăm vào năm 2022
Nghiên cứu của ông cho thấy chi phí vận chuyển tăng 20% sẽ làm tăng lạm phát thêm 0,15 điểm phần trăm một năm sau đó. Nhà kinh tế cho rằng mặc dù giá vận chuyển hiện thấp hơn thời kỳ đại dịch, nhưng mức tăng như vậy vẫn có thể làm "yếu" nỗ lực của Fed trong việc giải quyết lạm phát và không nên xem thường.
Theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc, trung bình các đợt nắng nóng kéo dài thêm 2,6 ngày trong giai đoạn 2016-2020 so với 1985-2005. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết vẫn chưa rõ liệu hạn hán ở Panama có trở nên tồi tệ hơn hay không vì khu vực này nằm giữa vùng thời tiết Caribe mưa nhiều hơn và Thái Bình Dương khô hạn hơn ️
Kênh đào Panama là một trong những cách nhanh nhất và ít tốn kém nhất để vận chuyển ngũ cốc và các mặt hàng nông nghiệp khác, cũng như hàng tiêu dùng từ Trung Quốc và các trung tâm sản xuất châu Á đến các cảng Mỹ.
Khoảng 5% thương mại hàng hải toàn cầu hàng năm đi qua kênh đào này. Các tàu container chiếm khoảng 45% lưu lượng, tiếp theo là các tàu chở khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG), hàng khô và khí tự nhiên hóa lỏng.
Nguồn: soha.vn