Trước sự bùng nổ đa dạng của các loại thuốc lá hiện nay, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) vừa thả thính về kế hoạch chính thức ban hành "chuỗi nguy cơ" (risk continuum) - một hệ thống xịn xò để phân loại và kiểm soát các sản phẩm thuốc lá dựa trên mức độ gây hại khác nhau đối với sức khỏe cộng đồng nha!
WHO và FDA: Cùng đích đến, khác đường đi ️
Nghe thì cùng mục tiêu bảo vệ giới trẻ, giảm tác hại thuốc lá và chăm sóc sức khỏe cộng đồng, nhưng cách làm của FDA và WHO thì... khác một trời một vực luôn á!
Tại Hội nghị Chính sách Thuốc lá và Nicotine do Viện Luật Thực phẩm và Dược phẩm (FDLI) tổ chức ngày 28/10, ông Bret Koplow - Quyền Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá (CTP) của FDA đã flex mạnh về nguyên tắc giảm tác hại thuốc lá như một ưu tiên hàng đầu trong quản lý.
Ông chia sẻ FDA sẽ sớm tung ra hướng dẫn về "chuỗi nguy cơ" đối với các sản phẩm thuốc lá và nicotine, giúp phân loại theo level nguy hiểm để có chính sách quản lý chuẩn chỉnh. Đồng thời, FDA sẽ ứng dụng công nghệ kiểm soát độ tuổi xịn hơn, chặn đứng việc giới trẻ tiếp cận các sản phẩm thuốc lá điện tử (TLĐT) và nicotine, vừa bảo vệ sức khỏe vừa phải sát với thực tế thị trường nữa!
Vậy "chuỗi nguy cơ" là gì? Đơn giản là hệ thống xếp hạng các sản phẩm thuốc lá theo độ "độc" từ cao đến thấp thôi. Các tiêu chí đánh giá bao gồm: hàm lượng nicotine và chất độc hại, cách dùng (đốt cháy, làm nóng hay hóa hơi) và khả năng gây nghiện cùng tác động lâu dài.
Chuỗi nguy cơ này được xem là "tool" xịn giúp cơ quan quản lý nhận diện được sản phẩm nào nguy hiểm nhất, từ đó tập trung nguồn lực kiểm soát phù hợp cho từng nhóm đối tượng – cả giới trẻ lẫn người hút thuốc chưa thể cai được, vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng vừa hạn chế rủi ro từ các sản phẩm không kiểm soát.
Ông Koplow còn nhấn mạnh cần phải có một thị trường minh bạch, hợp pháp, nơi các sản phẩm giảm nguy cơ được cấp phép và quản lý đúng đắn.
Trong khi đó, WHO vẫn giữ quan điểm khá "hardcore" - "thà giết lầm còn hơn bỏ sót" với toàn bộ sản phẩm thay thế thuốc lá có tiềm năng giảm tác hại. Tổ chức này khuyến nghị các quốc gia áp dụng biện pháp mạnh tay nhằm hạn chế tối đa việc tiếp cận bất kỳ sản phẩm nào.
WHO không khuyến khích các sản phẩm thay thế vì lo ngại chúng trở thành "cửa ngõ" dẫn đến nghiện nicotine ở giới trẻ. Tuy nhiên, hướng tiếp cận này đang nhận về khá nhiều "gạch đá" từ chính phủ các nước và cộng đồng khoa học đấy!
Mới đây thôi, Hội nghị Các bên về kiểm soát thuốc lá tại Geneva (COP11) do WHO tổ chức đã vấp phải làn sóng phản đối từ nhiều quốc gia ủng hộ quyền linh hoạt trong chính sách quốc gia và cách tiếp cận giảm tác hại, đặc biệt là dựa trên Điều 2.2 của Công ước khung FCTC. Điều khoản này nêu rõ mỗi quốc gia thành viên đều có quyền tự quyết chính sách theo điều kiện thực tế của mình.
Drama và nhiều ý kiến trái chiều
Đỉnh điểm của sự bất bình chính là việc WHO trao giải "Dirty Ashtray" (Gạt tàn bẩn) cho New Zealand – một "award" mang tính... cà khịa do Liên minh Kiểm soát Thuốc lá Toàn cầu (GATC) khởi xướng, dành cho quốc gia bị cho là đi ngược lại khuyến nghị của WHO trong kiểm soát thuốc lá.
Nhưng plot twist là: trên thực tế New Zealand hiện chỉ còn 6,8% dân số hút thuốc lá điếu - một trong những tỷ lệ thấp nhất thế giới luôn á! Họ đạt được điều này nhờ mô hình kết hợp giữa thuế thuốc lá điếu cực cao song hành với chính sách quản lý các sản phẩm không khói như công cụ giảm tác hại. Khảo sát mới đây với hơn 30.000 học sinh lớp 10 tại New Zealand cho thấy tỷ lệ hút TLĐT ở thanh thiếu niên đã giảm tới 50% chỉ sau 2 năm, chứng minh chính sách cân bằng giúp quốc gia này đạt mục tiêu kép: giảm tác hại hút thuốc lá điếu và ngăn chặn giới trẻ tiếp cận thuốc lá mới.
Ngược lại, Mexico được WHO khen ngợi vì lập trường mạnh mẽ đối với ngành thuốc lá. Nhưng thực tế cho thấy tỷ lệ hút thuốc tại Mexico vẫn ở mức 15,4% - cao hơn gấp đôi so với New Zealand đấy! Mexico còn phải đối mặt với tình trạng chợ đen TLĐT tràn lan, xung đột giữa các băng đảng trong cuộc chiến giành thị phần nữa chứ.
Chính vì thế tại COP11, New Zealand, Albania, Serbia và nhiều nước khác đã "đứng lên" phản đối mạnh mẽ, thách thức thẩm quyền của WHO và chỉ trích việc thiếu minh bạch cũng như cơ sở khoa học trong quá trình xây dựng chính sách. Điều này buộc WHO phải điều chỉnh bằng cách biến các quy định có tính ép buộc thành hướng dẫn không mang tính ràng buộc.
Trước đó, tại COP10, phái đoàn Philippines đã công bố thành tích sau khi quản lý thuốc lá mới: thu về tận 3 tỷ USD tiền thuế và nhấn mạnh vai trò giảm tác hại. Quốc gia này cũng trình bày các quy định ban hành để kiểm soát toàn diện các sản phẩm thuốc lá không khói, nhưng WHO vẫn cho rằng đây là thông điệp từ ngành thuốc lá và phủ nhận mọi thành tựu mà các sản phẩm không khói đã đạt được.
Việc WHO kiên định với quan điểm cứng rắn, không công nhận vai trò giảm tác hại của các sản phẩm không khói khiến nhiều nước công khai đặt dấu hỏi về cơ sở khoa học và tính minh bạch trong quy trình ra quyết định của WHO.
Nguồn: svvn.tienphong.vn