Giữa lúc thuốc lá đang "biến hình" đủ kiểu, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) vừa thả thính một động thái khá xịn: công bố kế hoạch chính thức ban hành "chuỗi nguy cơ" (risk continuum) để phân loại và kiểm soát các sản phẩm thuốc lá dựa trên mức độ gây hại khác nhau. Nói cho dễ hiểu thì giờ các loại thuốc sẽ được xếp hạng từ "nguy hiểm vãi" đến "ít nguy hiểm hơn" đấy mọi người ơi!
WHO vs FDA: Cùng mục tiêu nhưng chơi khác "style" hẳn
Đều muốn bảo vệ giới trẻ và giảm tác hại thuốc lá, nhưng FDA và WHO lại đi theo hai lối riêng – kiểu "anh đi em chẳng đợi" luôn á.
Tại Hội nghị Chính sách Thuốc lá và Nicotine do Viện Luật Thực phẩm và Dược phẩm (FDLI) tổ chức ngày 28/10, ông Bret Koplow – Quyền Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá (CTP) của FDA đã nhấn mạnh việc giảm tác hại thuốc lá là trọng tâm trong quản lý.
Ông cho biết FDA sẽ sớm ra mắt hướng dẫn về "chuỗi nguy cơ" với các sản phẩm thuốc lá và nicotine, nhằm phân loại theo độ "toxic" để có chính sách quản lý phù hợp. Đồng thời, FDA sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ kiểm soát độ tuổi, chặn không cho các bạn trẻ tiếp cận thuốc lá điện tử (TLĐT) và nicotine, đảm bảo cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thực tế thị trường.
Chuỗi nguy cơ là hệ thống xếp hạng sản phẩm thuốc lá dựa trên mức độ rủi ro với sức khỏe, từ cao xuống thấp. Các tiêu chí đánh giá gồm hàm lượng nicotine và các chất độc hại, cách thức sử dụng (đốt cháy, làm nóng, hóa hơi) và khả năng gây nghiện cùng tác động lâu dài.
Chuỗi nguy cơ được xem là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý xác định sản phẩm nào nguy hại nhất để tập trung nguồn lực kiểm soát phù hợp – cả với giới trẻ lẫn những người hút thuốc chưa cai được, đồng thời bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hạn chế rủi ro từ các sản phẩm không được kiểm soát.
Ông Koplow cũng nhấn mạnh cần có một thị trường minh bạch, hợp pháp, nơi các sản phẩm giảm nguy cơ được cấp phép và quản lý đàng hoàng.
Trong khi đó, WHO vẫn giữ quan điểm "thà giết lầm còn hơn bỏ sót" với tất cả sản phẩm thay thế thuốc lá có tiềm năng giảm tác hại – cứng đét luôn ấy! Tổ chức này khuyến nghị các quốc gia áp dụng biện pháp mạnh để hạn chế tối đa việc tiếp cận bất kỳ sản phẩm nào.
WHO không ủng hộ các sản phẩm thay thế vì lo ngại chúng trở thành "cửa ngõ" dẫn đến nghiện nicotine ở giới trẻ. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đang gặp nhiều phản ứng từ chính phủ các nước và cộng đồng khoa học.
Mới đây, Hội nghị Các bên về kiểm soát thuốc lá tại Geneva (COP11) do WHO tổ chức đã vấp phải sự phản đối từ nhiều quốc gia ủng hộ quyền linh hoạt trong chính sách quốc gia và cách tiếp cận giảm tác hại, trong đó nổi bật nhất là Điều 2.2 của Công ước khung FCTC. Điều khoản này nêu rõ mỗi quốc gia thành viên đều có quyền tự quyết chính sách dựa trên điều kiện thực tiễn.
Drama "gạt tàn bẩn" và sự thật gây sốc
Đỉnh điểm của sự bất bình chính là việc WHO trao giải "Dirty Ashtray" (Gạt tàn bẩn) cho New Zealand – một danh hiệu mang tính châm biếm do Liên minh Kiểm soát Thuốc lá Toàn cầu (GATC) khởi xướng, dành cho quốc gia bị cho là đi ngược lại khuyến nghị của WHO trong kiểm soát thuốc lá.
Nhưng plot twist ở đây là: New Zealand hiện chỉ còn 6,8% dân số hút thuốc lá điếu – một trong những tỷ lệ thấp nhất thế giới luôn nha! Nhờ mô hình kết hợp giữa thuế thuốc lá điếu rất cao cùng chính sách quản lý các sản phẩm không khói như công cụ giảm tác hại. Đồng thời khảo sát mới đây với hơn 30.000 học sinh lớp 10 tại New Zealand cho thấy tỷ lệ hút TLĐT ở thanh thiếu niên đã giảm 50% chỉ sau 2 năm – cho thấy chính sách cân bằng giúp quốc gia này đạt mục tiêu kép về giảm tác hại và ngăn chặn giới trẻ tiếp cận thuốc lá mới.
Ngược lại, Mexico được WHO khen ngợi vì lập trường mạnh mẽ đối với ngành thuốc lá. Nhưng thực tế cho thấy tỷ lệ hút thuốc tại Mexico vẫn ở mức 15,4% – cao hơn gấp đôi so với New Zealand đó nha! Mexico còn phải đối mặt với tình trạng chợ TLĐT tràn lan, xung đột giữa các băng đảng trong cuộc chiến giành thị phần nữa chứ.
Do vậy tại COP11, New Zealand, Albania, Serbia và nhiều nước khác đã phản đối mạnh mẽ, thách thức thẩm quyền của WHO và chỉ trích việc thiếu minh bạch cũng như cơ sở khoa học trong quá trình xây dựng chính sách. Điều này buộc WHO phải điều chỉnh bằng cách biến các quy định có tính thúc giục thành hướng dẫn không mang tính ràng buộc.
Trước đó, tại COP10, phái đoàn Philippines đã công bố một số kết quả sau khi quản lý thuốc lá mới, thu về 3 tỷ USD tiền thuế và nhấn mạnh vai trò giảm tác hại. Quốc gia này cũng đồng thời trình bày các quy định ban hành để kiểm soát toàn diện các sản phẩm thuốc lá không khói, nhưng WHO vẫn cho rằng đây là thông điệp từ ngành thuốc lá và phủ nhận những gì mà các sản phẩm không khói đã đạt được.
Việc WHO kiên định với quan điểm cứng rắn, không công nhận vai trò giảm tác hại của các sản phẩm không khói khiến nhiều nước công khai đặt câu hỏi về cơ sở khoa học và tính minh bạch trong quy trình ra quyết định của WHO.
Nguồn: svvn.tienphong.vn