Hội tò mò ơi, bạn có biết việc đo đạc đỉnh Everest - nóc nhà thế giới - khó khăn như thế nào không? Nhất là hồi xưa chưa có drone, chưa có GPS, chưa có gì hết á!
Giờ ai cũng biết đỉnh Everest cao 8.848 mét so với mực nước biển rồi đúng không? Đỉnh núi này thuộc dãy Himalayas huyền thoại, sừng sững qua bao mùa băng tuyết, vẫn giữ vững ngôi vị cao nhất thế giới cho đến tận bây giờ ️
Dù vậy, dãy Himalayas vẫn không thể nào chống lại được sức tàn phá từ con người. Xung quanh khu vực này toàn là những vấn đề nhức nhối do chính chúng ta - giống loài đông dân nhất Trái Đất - gây ra.
Nhưng thôi, hôm nay mình không bàn về những vấn đề đó đâu. Mình muốn kể cho bạn nghe về "đỉnh XV" - một cái tên nghe bí ẩn nhưng full drama luôn!
Việc đo đạc Everest được thực hiện từ lâu lắm rồi nha, lâu hơn bạn tưởng đấy! Năm 1715, triều đại nhà Thanh của Trung Quốc đã nhận ra dãy núi này khổng lồ như thế nào, họ vẽ bản đồ và đo đạc, đặt tên là Núi Qomolangma.
Đến 1802, người Anh bắt đầu dự án Khảo sát Lượng giác Lớn để xác định lại vị trí và độ cao của dãy núi cao nhất Trái Đất. Plot twist là các nhà nghiên cứu Anh không được phép vào Nepal, nên phải đo từ vùng Terai - một vùng đồng bằng ẩm ướt, đầy muỗi, nằm song song với dãy Himalayas.
Vùng Terai này toxic thật sự: ba nhà nghiên cứu tử nạn, hai người phải bỏ cuộc vì sức khỏe không chịu nổi Kinh!
Nhưng người Anh không phải dạng bỏ cuộc dễ dàng. Năm 1847, họ quay lại lần nữa. Sau nhiều nỗ lực, họ khẳng định đỉnh Kangchenjunga là nóc nhà thế giới. Tuy nhiên, Andrew Waugh trong đoàn khảo sát phát hiện một đỉnh núi khác cách Kangchenjunga khoảng 240 km, và có vẻ... cao hơn luôn á! Họ gọi tạm nó là đỉnh "b".
Đến 1849, các nhà thám hiểm mới có cơ hội đo đạc đỉnh b này. Lúc đó, tên các đỉnh núi được đặt bằng chữ số La Mã: Kangchenjunga là Đỉnh IX, còn đỉnh "b" được đổi thành Đỉnh XV - nhân vật chính của câu chuyện hôm nay đây!
Năm 1852, tại trụ sở khảo sát ở Dehradun, Radhanath Sikdar - một nhà toán học người Ấn Độ - chính thức xác nhận đỉnh XV là đỉnh cao nhất dãy Himalayas, là điểm cao nhất Trái Đất luôn!
Thế nhưng, việc công bố đỉnh XV cao nhất bị... delay nhiều năm trời! Lý do là người ta cứ phải kiểm tra đi kiểm tra lại các phép tính, xác minh kết quả liên tục để chắc chắn 100% về độ cao của Đỉnh XV.
Những người nghi ngờ các con số cũng có lý do thôi. Đội của nhà khảo sát Waugh mất tận 2 năm làm việc với núi data và các phép tính thu thập được trong nhiều năm, cuối cùng mới công bố vào tháng 3 năm 1856:
• Kangchenjunga cao 28.156 feet, tương đương 8.582 mét
• Đỉnh XV cao 29.002 feet, tương đương 8.840 mét
Giờ đến phần drama: thực ra kết quả đo được là tròn 29.000 feet, nhưng các nhà nghiên cứu lại cố tình công bố 29.002 feet! Lý do? Họ sợ con số quá tròn sẽ khiến mọi người nghĩ đây chỉ là phép ước lượng mà thôi, không ai tin là kết quả thực tế đâu Thế là phải cộng thêm 2 feet cho nó "realistic" hơn!
Sau đó, Waugh quyết định đổi tên đỉnh XV thành Đỉnh Everest, để vinh danh người tiền nhiệm của mình - cựu trưởng đoàn khảo sát dãy Himalayas, ngài George Everest.
Đúng là đôi khi làm toán ra kết quả tròn quá, ai cũng giật mình xem lại mình có sai chỗ nào không đúng không? Mà thực ra kết quả chưa chính xác tuyệt đối thật đấy, đỉnh Everest không chỉ cao đúng 8.840 mét đâu nha!
Độ cao chính xác 8.848 mét (29.029 feet) lần đầu được công bố qua dự án khảo sát Ấn Độ năm 1955. Người Trung Quốc đo lại năm 1975 và đưa ra kết quả 8.848,13 mét. Cả hai lần đo này đều tính cả lớp tuyết dày phủ trên đỉnh núi đá nữa.
Ngày 9 tháng 10 năm 2005, sau nhiều tháng đo đạc và tính toán, Viện Khoa học Trung Quốc chính thức công bố đỉnh Everest cao 8.844,43 mét (29.017,16 feet), với độ lệch ±0.21 m.
Họ khẳng định đây là kết quả chính xác nhất cho đến lúc đó, và lần này tính bằng độ cao của mỏm đá chứ không phải lớp tuyết phủ. Tuy nhiên, mọi người vẫn công nhận kết quả cũ: đỉnh Everest cao 8.848 mét
Everest không đứng yên đâu nha! Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng hoạt động địa chất khiến mỗi năm, Everest cao thêm 4 mm và dịch chuyển khoảng 3-6 mm về phía Đông Bắc. Có nghiên cứu còn gợi ý Everest còn hơi co lại so với xưa nữa
Nguồn: soha.vn