ThíchThìNhích
New member
Phía sau hào quang nghìn tỷ của những bộ phim trăm tỷ, điện ảnh Việt thực chất đang mắc kẹt trong cái bẫy "ăn xổi" mà không ai nhận ra
Đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT vừa rồi gây sốt với câu hỏi nghị luận siêu gây tò mò: "Làm sao để có những Steve Jobs Việt Nam?". Theo Bộ Giáo dục thì cụm từ này không chỉ nói về công nghệ đâu nhé, mà là ẩn dụ cho tinh thần đổi mới, dám nghĩ khác và bứt phá giới hạn. Steve Jobs không phải người đầu tiên làm máy tính hay smartphone, nhưng ông lại là người thay đổi cách cả thế giới dùng công nghệ và tạo nên cuộc cách mạng cho cả ngành luôn.
Điện ảnh cũng vậy, luôn cần những con người như thế
Hollywood có Steven Spielberg - ông tổ định nghĩa khái niệm "blockbuster" hiện đại và làm thay đổi luôn cách vận hành của ngành công nghiệp điện ảnh. Hàn Quốc có Bong Joon Ho, người đưa điện ảnh xứ kim chi lên sân khấu Oscar bằng bản sắc riêng cực chất. Nhật Bản có Hayao Miyazaki, người biến hoạt hình thành di sản văn hóa toàn cầu.
Vậy còn điện ảnh Việt Nam thì sao?
Nhìn vào bảng xếp hạng phòng vé, ai cũng nghĩ điện ảnh Việt đang vào thời hoàng kim rồi. Theo số liệu từ Box Office Vietnam, doanh thu phim Việt trong nước năm 2025 đạt kỷ lục khoảng 3.650 tỷ đồng, gấp gần đôi so với năm 2024 luôn. Quý 1 năm 2026 nổ tưng bừng với tổng doanh thu phim Việt vượt 1.100 tỷ đồng. Tính đến tháng 5/2026, có tới 8 bộ phim Việt cán mốc trăm tỷ
Mỗi khi một bộ phim thắng lớn, cả thị trường rúng động. Nhưng đằng sau niềm vui doanh thu là căn bệnh kinh niên: Thói quen thần tượng hóa cá nhân và nhân bản công thức ngắn hạn.
Điện ảnh Việt mấy năm nay dễ bị cuốn theo trend lắm. Mỗi khi một bộ phim thắng lớn, cả thị trường lập tức đổ xô làm theo công thức tương tự.
Phim gia đình ăn khách, phim gia đình trở thành hot trend. Phim kinh dị thắng phòng vé, hàng loạt dự án kinh dị được công bố liền tay. Một phim remake thành công, remake lại thành lựa chọn an toàn của các nhà đầu tư.
Làm vậy cũng không sai. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc copy một mô hình đã có, điện ảnh dễ rơi vào vòng lặp những "trend" ngắn hạn thay vì tạo bước tiến dài hạn thật sự
Bên cạnh đó là xu hướng kỳ vọng quá nhiều vào cá nhân thay vì xây nền tảng cho nhiều người cùng phát triển. Khi Victor Vũ thành công, người ta kỳ vọng ông sẽ nâng tầm điện ảnh Việt. Khi Lý Hải liên tiếp có phim doanh thu cao, nhiều người gọi anh là "bảo chứng phòng vé". Khi Trấn Thành lập kỷ lục doanh thu, thị trường lập tức xem đó như công thức mới cho điện ảnh thương mại.
Chúng ta đang vận hành thị trường bằng tư duy chờ đợi "người hùng", nhưng để vài đôi vai gánh cả một ngành là điều cực kỳ rủi ro đó. Ta đã quen ăn mừng những cú nổ ngắn hạn hơn là ngồi lại cùng nhau xây dựng nền tảng bền vững để tất cả cùng phát triển
Sự thật là không có thiên tài điện ảnh nào tự mình làm nên lịch sử cả. Steven Spielberg đứng sau các bom tấn như Schindler's List, Hàm Cá Mập, Catch Me If You Can, War of the Worlds... Ông vĩ đại thật, nhưng ông trưởng thành cùng Hollywood - nơi có hệ thống studio chuyên nghiệp, đội ngũ biên kịch đông đảo, producer giàu kinh nghiệm, trường đào tạo điện ảnh xịn, công nghệ sản xuất hiện đại, nguồn vốn dồi dào và mạng lưới phát hành toàn cầu.
Gần hơn, Bong Joon Ho làm nên lịch sử tại Oscar với Parasite, nhưng ông không đơn độc đâu nhé. Ông là trái ngọt của hơn hai thập kỷ điện ảnh Hàn Quốc kiên trì cải cách, được chống lưng bởi các tập đoàn kinh tế lớn (Chaebol), một quỹ điện ảnh quốc gia (KOFIC) hoạt động cực kỳ hiệu quả và một chiến lược văn hóa tầm cỡ quốc gia.
Điều này cho thấy một thiên tài có thể tạo nên một bộ phim xuất sắc. Nhưng muốn tạo ra nhiều thế hệ tài năng, phía sau luôn phải là một nền công nghiệp đủ mạnh để nuôi dưỡng họ
Tài năng cá nhân giống như hạt giống, nhưng nếu gieo nó xuống mảnh đất khô cằn, thiếu dưỡng chất và đầy áp lực ngắn hạn, hạt giống đó sẽ chết yểu trước khi kịp nảy mầm. Không thể tạo nên nền điện ảnh lớn chỉ bằng vài cá nhân xuất chúng, chúng ta cần một nền công nghiệp đủ mạnh để định hình và nuôi dưỡng họ.
Nhìn vào thị trường hiện tại, điện ảnh Việt rõ ràng không thiếu người tài. Sự xuất hiện của các bộ phim trăm tỷ thuộc dòng tâm lý hay kinh dị, giật gân gần đây chứng minh khán giả Việt vô cùng chịu chi và thị trường nội địa cũng rất màu mỡ
Tuy nhiên, doanh thu tăng chưa đồng nghĩa với một nền điện ảnh lớn. Phía sau bề mặt sôi động, nhiều mắt xích của nền công nghiệp vẫn còn khá mỏng manh.
Điện ảnh Việt vẫn thiếu hệ thống phát triển kịch bản bài bản. Thiếu những writers' room hoạt động chuyên nghiệp. Thiếu producer đúng nghĩa có thể phát triển dự án từ ý tưởng đến thị trường. Thiếu chiến lược xây dựng IP (Intellectual Property - Sở hữu trí tuệ) dài hơi. Thiếu các quỹ hỗ trợ dự án và cơ chế để phim độc lập, phim thử nghiệm tồn tại được
Nói cách khác, chúng ta đang mạnh ở khâu sản xuất nhưng vẫn yếu ở khâu phát triển. Có thể quay đẹp hơn, dựng tốt hơn hay truyền thông rầm rộ hơn, nhưng điều đó chưa đủ để tạo nên một nền điện ảnh thực sự trưởng thành.
Một nền điện ảnh lớn không được đo bằng vài bộ phim trăm tỷ. Nó được đo bằng khả năng liên tục tạo ra những biên kịch mới, những đạo diễn mới, những nhà sản xuất mới và những cách kể chuyện mới, hay bằng việc một đạo diễn trẻ vẫn có cơ hội làm bộ phim thứ hai sau khi tác phẩm đầu tiên thất bại.
Khi những điều đó chưa trở thành bình thường, những kỷ lục phòng vé vẫn chỉ là những điểm sáng riêng lẻ hơn là dấu hiệu của một nền công nghiệp thực sự trưởng thành
Nguồn: kenh14.vn