Giữa thời đại AI viết được mọi thứ từ caption Instagram đến nhật ký cá nhân, thậm chí cả tin nhắn hằng ngày, câu hỏi đặt ra là: liệu mình còn cần tự viết để hiểu chính mình không?
Theo anh Trần Tiến - Founder của Stozy.ai, viết lách không chỉ đơn giản là tạo ra text, mà là cả một hành trình khám phá bản thân. Là người đứng giữa ranh giới công nghệ và văn chương, anh khẳng định: nếu cứ để AI viết thay cảm xúc, chúng ta sẽ dần "mất kết nối" với chính mình đấy!
Viết lách thực sự có ý nghĩa gì trong đời sống hiện đại?
"Viết có hai vai trò chính: phục vụ nhu cầu biểu đạt hằng ngày và là công cụ thúc đẩy các nền văn minh phát triển," anh Trần Tiến chia sẻ.
Thứ nhất, viết giúp chúng ta biểu đạt sâu sắc hơn. Ngày xưa chưa có chữ viết, tổ tiên vẫn có văn hóa qua lời nói, cử chỉ, y phục... Nhưng chữ viết mang lại sức mạnh khác biệt: nó giúp ta biểu đạt sâu sắc, phức tạp và bền vững hơn. Khi viết một bài thơ, bạn có thời gian chọn lọc từng suy nghĩ, hình ảnh và cảm xúc, rồi chọn từng từ ngữ để thể hiện nó. Bài thơ đó không "bay đi" như lời nói, mà còn ở lại để bạn nhìn lại chính mình rõ ràng hơn. Và càng viết nhiều, bạn càng viết hay hơn!
Thứ hai, viết là nền tảng của nền văn minh. Nhờ chữ viết, mọi thứ được ghi chép, hệ thống hóa, tạo thành mạng lưới tri thức phức tạp - một "bộ não tập thể" của nhân loại. Nếu không có chữ viết, điều này không thể xảy ra. Viết lách nghiêm túc giúp bạn kết nối và đóng góp vào kho tri thức chung. Ngược lại, viết kém sẽ khiến bạn mắc kẹt với những sai lầm cũ.
Điểm mấu chốt là: viết không chỉ ghi lại ý nghĩa có sẵn, mà còn tạo ra ý nghĩa luôn!
AI đang thay đổi thói quen viết của người Việt như thế nào?
Theo anh Trần Tiến, ở Việt Nam, thói quen viết thực ra còn "chưa kịp" phổ biến thì AI đã xuất hiện rồi. Thử nhìn 50 người quanh bạn xem, có mấy người viết lách thực sự giỏi?
Ngay cả trên mạng xã hội, dấu ấn "văn hóa truyền miệng" vẫn rõ mồn một: người ta hay lặp lại những câu ngắn, spam nút share và chủ yếu là nhắn tin (tức ghi lại lời nói). Các học giả gọi đây là "secondary orality" - văn hóa miệng thứ cấp - nơi nội dung online giống lời nói hơn là viết: nhẹ nhàng, nhanh gọn, lặp lại, phản hồi tức thì.
Bằng chứng? Sáng tác văn thơ, viết luận hay trao đổi thư từ ngày càng thu hẹp dù tỉ lệ biết chữ đã gần 100%! Thậm chí dân văn phòng cũng ít khi dùng kỹ năng viết cho mục đích cá nhân. Tờ Guardian năm 2023 còn cảnh báo niềm vui viết lách của trẻ em đã giảm xuống mức "khủng hoảng" luôn.
Vì vậy, ảnh hưởng lớn nhất của AI là khiến khoảng cách giữa "người biết viết" và "người không biết viết" càng rộng hơn. Paul Graham - đồng sáng lập Y Combinator - từng dự đoán: "Trong vài thập kỷ tới sẽ không còn nhiều người có thể viết nữa."
Ranh giới giữa "dùng AI hỗ trợ" và "để AI viết hộ" ở đâu?
Nhớ nhé: viết thực sự là tạo ý nghĩa, không chỉ là sản xuất văn bản!
Nếu bạn vẫn muốn tạo ra ý nghĩa và dùng AI có chủ đích → bạn đang hỗ trợ bằng AI. AI giúp càng nhiều, bạn càng có thời gian tạo ra những ý nghĩa sâu sắc hơn.
Ngược lại, nếu bạn dùng AI để đối phó, không có mục đích, vô tâm → bạn đang bị AI dùng chứ không phải dùng AI! Bạn không quan tâm ý nghĩa, chỉ cần "có văn bản" để chạy KPI, điểm số thôi.
"Ranh giới nằm ở chỗ: bạn có còn muốn sống có ý nghĩa không? AI dễ khiến người ta rơi vào chỗ đối phó, mất động lực tạo nghĩa. Bạn cần động lực mạnh mẽ hơn!"
Để AI viết cảm xúc cá nhân, bạn đánh mất điều gì?
Viết nhật ký, thư từ, tin nhắn hay status không chỉ để giao tiếp, mà còn là quá trình tự kiến tạo bản thân. Viết về nỗi buồn nhiều hơn, bạn sẽ hiểu nỗi buồn của mình hơn, thậm chí chuyển hóa nó thành cái gì đó đẹp đẽ.
Đọc câu trả lời từ ChatGPT tuy tốt hơn không làm gì, nhưng nguy hiểm ở chỗ: bạn sẽ chọn những câu trả lời "hợp chuẩn xã hội" hoặc hợp thị hiếu của mình, thay vì thực sự nhìn vào tâm hồn mình. Bạn có thể tự lừa dối hoặc phủ nhận cảm xúc thật của mình!
Tệ hơn nữa, kỹ năng biểu đạt sẽ bị "teo" dần. Sự trưởng thành về mặt cảm xúc cũng khó hình thành. Vì AI không phải gương soi thông thường - nó giống chiếc gương trong Harry Potter, khiến người ta ám ảnh và khao khát những thứ không có thật về họ!
Hàng triệu người dùng AI viết cùng lúc sẽ ảnh hưởng gì đến xã hội?
AI là công cụ mạnh nên được dùng bởi các chuyên gia. LLM đang thúc đẩy nghiên cứu về gen, phần mềm, vật liệu... Các ngành kế toán, luật pháp, kiểm toán đang hưởng lợi lớn từ AI.
Nhưng nếu đại chúng cứ dùng AI để "thể hiện quan điểm" hay "flex kiến thức" → họ sẽ lún sâu hơn vào sự thiếu hiểu biết và làm mạng lưới thông tin hỗn loạn!
So sánh nhanh: AI như máy bơm công suất lớn. Chuyên gia biết dùng nó có ý nghĩa, còn đại chúng... dùng nó để thổi phồng cái tôi và cuối cùng "ngập úng" mạng xã hội.
Điều này nguy hiểm hơn cả việc mất "tính chân thực" hay "niềm tin". Nó tạo ra:
Hậu-chân thực: Không phải thiếu sự thật, mà là quá nhiều thứ "có vẻ đúng"! Khi hàng triệu người dùng ChatGPT, Claude, Gemini tạo "nội dung có vẻ hợp lý", xã hội bắt đầu "bội thực" với câu chữ trông đúng nhưng không có nguồn gốc và không phản ánh trải nghiệm thật.
Hậu-niềm tin: Niềm tin giữa người với người bị thay bằng niềm tin vào hệ thống - tick xanh, blockchain, watermark AI... Ta không còn tin người, mà tin vào cơ chế xác minh!
Lời khuyên cuối cùng từ anh Trần Tiến:
"AI không phải thứ đầu tiên và cũng chẳng phải cuối cùng thách thức việc trở-thành-một-người. Vì vậy, đừng vì chạy theo hư ảo mà đánh mất bản thân. Chúng ta là con người, hãy thành thật về điều đó!"
Nguồn: svvn.tienphong.vn