Loài người xài nhựa hơn 100 năm rồi, nhưng mãi gần đây chúng ta mới ngộ ra hạt vi nhựa và độ "toxic" của nó thế nào
Nếu có cỗ máy thời gian quay về 20 năm trước, bạn sẽ thấy 2004 là năm khoa học công nghệ bùng nổ max sức luôn.
Năm đó, NASA hạ cánh thành công tàu Opportunity lên Sao Hỏa và tìm ra nước. Tại Harvard, Mark Zuckerberg cùng team 5 người lập ra Facebook. Trình duyệt Firefox và Gmail cũng ra mắt năm đó.
Thế nhưng, ít ai để ý trên tạp chí Science ngày 7/5/2004, một nhà hàng hải người Anh tên Richard Thompson có một phát hiện mở màn cho hơn 7.000 nghiên cứu trong suốt 2 thập kỷ sau, chỉ xoay quanh một thứ: **Hạt vi nhựa**
Trong bài báo "Biến mất trong đại dương: Tất cả số nhựa đó đã đi đâu?", Thompson chỉ ra một bí ẩn khó đỡ. Con người đổ hàng tỷ tấn nhựa xuống biển mỗi năm, nhưng theo số liệu của ông thì chỉ phát hiện có 269.000 tấn nhựa trôi nổi trên mặt nước.
"Vậy số nhựa còn lại đâu hết rồi?", ông tự hỏi
Tự hỏi tự đáp luôn, Thompson sau đó phát hiện những mảnh nhựa lớn trôi trên biển bị mặt trời phân hủy thành mảnh nhỏ. Rồi những mảnh nhỏ lại tiếp tục vỡ thành hạt nhựa còn nhỏ hơn nữa.
Cuối cùng, khi đạt kích thước dưới 20 micromet, những hạt nhựa này trở nên vô hình với mắt thường. Thompson lần đầu đặt ra thuật ngữ "hạt vi nhựa" để gọi chúng.
Khái niệm hạt vi nhựa của Thompson đã mở ra một lĩnh vực nghiên cứu hoàn toàn mới. Kể từ đó, hơn 7.000 nghiên cứu được công bố cho thấy sự phổ biến của vi nhựa trong môi trường, động vật hoang dã và cơ thể con người
## Vậy 2 thập kỷ nghiên cứu vi nhựa cho ta biết gì?
Dưới đây là những điều cần biết về thứ được mệnh danh là "thuốc lá thế hệ mới", một dạng mưa axit chưa từng thấy này.
**Vi nhựa là gì?**
Vi nhựa là các hạt nhựa có kích thước 5mm hoặc nhỏ hơn. Chúng có thể được thêm vào sản phẩm hàng ngày để tạo công năng.
Ví dụ vi nhựa trong sữa rửa mặt giúp chà xát tốt hơn, tẩy tế bào chết và tăng khả năng tạo bọt. Một số mỹ phẩm như kem nền, son môi cũng chứa vi nhựa làm chất làm đầy, tạo độ mờ hoặc độ bóng
Nhưng đa số hạt vi nhựa là sản phẩm phân rã không chủ ý từ các sản phẩm nhựa lớn hơn trong đời sống. Các nguồn phát thải vi nhựa phổ biến bao gồm:
- Sợi vải từ quần áo
- Lốp xe
- Màng bọc thực phẩm
- Dây thừng
- Lưới đánh cá
- Sân bóng cỏ nhân tạo
- Nhựa tái chế
- Phân bón hóa học
Vì điều kiện thực tế khác xa phòng lab, các nhà khoa học chưa xác định được tốc độ chính xác một sản phẩm nhựa bị lão hóa và thả hạt vi nhựa.
Nhưng họ còn phát hiện hiện tượng nguy hại hơn: các mảnh vi nhựa tiếp tục phân rã thành nhựa kích thước nano. Những hạt nano nhựa này dễ dàng xâm nhập qua da, thành ruột, niêm mạc phổi và thậm chí xuyên qua hàng rào máu vào não người
**Vi nhựa nhiều đến mức nào?**
Rất khó đánh giá khối lượng vi nhựa trong không khí, đất và nước. Nhưng các nhà nghiên cứu đã cố gắng ước tính.
Một nghiên cứu năm 2020 ước tính có từ 0,8 đến 3 triệu tấn vi nhựa đổ vào đại dương mỗi năm
Báo cáo gần đây cho thấy lượng vi nhựa rò rỉ vào môi trường đất có thể gấp 3-10 lần con số đó. Nếu đúng, mỗi năm sẽ có từ 10 đến 40 triệu tấn vi nhựa đang xâm chiếm Trái Đất
Tin xấu hơn nữa: Đến năm 2040, lượng vi nhựa phát tán ra môi trường có thể tăng gấp đôi. Ngay cả khi con người ngừng xả vi nhựa, sự phân rã của rác nhựa lớn vẫn sẽ tiếp tục.
**Vi nhựa ảnh hưởng thế nào đến động vật?**
Vi nhựa đã được phát hiện trong hơn 1.300 loài động vật, bao gồm cá, động vật có vú, chim và côn trùng
Một số loài động vật nhầm lẫn các hạt này là thức ăn và nuốt chúng, dẫn đến tình trạng tắc ruột. Động vật cũng bị tổn thương khi các hạt nhựa trong cơ thể giải phóng hóa chất độc – hoặc những hóa chất chỉ "quá giang" qua chúng rồi chuyển sang con người.
**Vi nhựa có trong thực phẩm không?**
Vi nhựa đã tìm thấy trong nước chúng ta uống, không khí chúng ta hít và thực phẩm chúng ta ăn - bao gồm hải sản, muối ăn, mật ong, đường, bia và trà
Đôi khi ô nhiễm vi nhựa xảy ra trực tiếp trong môi trường, ví dụ hàu biển nuốt vi nhựa rồi con người ăn chúng. Nhưng đôi khi, vi nhựa là phụ phẩm chính con người tạo ra trong quá trình chế biến, xử lý và đóng gói.
Ví dụ, nước đóng chai nhựa cũng phát tán hạt vi nhựa Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục thu thập dữ liệu về hạt vi nhựa có trong thịt động vật, ngũ cốc, trái cây, rau quả, đồ uống, gia vị và dầu mỡ.
**Vi nhựa có trong cơ thể con người không?**
Quan trọng nhất, các nhà khoa học đã tìm thấy sự hiện diện của hạt vi nhựa trong chính cơ thể con người Họ tìm thấy vi nhựa trong phổi, gan, thận, máu và cơ quan sinh sản. Vi nhựa đã vượt qua các rào cản bảo vệ để xâm nhập vào não và tim.
Mặc dù hàng ngày chúng ta vẫn tự đào thải một số lượng hạt vi nhựa qua nước tiểu, phân và hít thở, nhưng nhiều hạt vi nhựa vẫn đọng lại trong cơ thể. Vậy điều này ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?
**Vi nhựa độc hại như thế nào?**
Điều này phụ thuộc vào liều lượng hạt vi nhựa mỗi người hít hoặc nuốt phải, đồng thời phụ thuộc vào loại nhựa và hóa chất trên nhựa mà họ bị phơi nhiễm. Nhưng tựu chung lại, ô nhiễm hạt vi nhựa đang khiến chúng ta bị:
- Gia tăng viêm nhiễm trên khắp cơ thể
- Gia tăng căng thẳng oxy hóa (mất cân bằng giữa gốc tự do và chất chống oxy hóa gây tổn thương tế bào)
- Làm rối loạn hệ miễn dịch
- Làm rối loạn thông tin di truyền trong tế bào gây đột biến
Hậu quả chung của tất cả các tình trạng trên là dẫn tới nguy cơ mắc ung thư cao
## Vậy giờ phải làm sao? 
Sau hơn 2 thập kỷ hạt vi nhựa được biết đến, mối quan tâm của công chúng đang ngày càng tăng. Mọi người sợ vi nhựa vì sự phơi nhiễm lâu dài của chúng. Vi nhựa không thể được xử lý trong môi trường, và không có thuốc hay biện pháp nào cho phép chúng ta tẩy sạch chúng khỏi cơ thể mình
Quay lại hơn 1 thế kỷ trước, khi nhà hóa học người Mỹ Leo Baekeland tạo ra vật liệu nhựa đầu tiên, ông chỉ biết rằng nó sẽ mở đầu cho thời đại cuộc sống con người trở nên tiện dụng hơn với nhựa.
Baekeland đã giúp chúng ta có đồ dùng nhựa trên đời, bền, đẹp và rẻ. Chúng ta có túi nhựa để đi chợ, đi làm và đựng đồ trong nhà. Chúng ta có bơm tiêm nhựa, ống truyền nhựa và thậm chí bộ phận cấy ghép bằng nhựa để phục vụ y tế
Tuy nhiên, tất cả sự tiện dụng đó đang khiến chúng ta, và cả thế hệ mai sau, phải trả giá. Chúng ta dùng nhựa rồi vứt nhựa, trớ trêu thay, loại vật liệu này quá bền để không bị phân hủy trong hàng trăm năm.
Và những mảnh nhựa tưởng chừng đã phân hủy, hóa ra chỉ tan ra thành những mảnh nhựa nhỏ hơn và độc hại hơn. Loài người đã phát minh và sử dụng nhựa trong hơn 100 năm. Nhưng chúng ta mới chỉ biết đến hạt vi nhựa từ 20 năm về trước
Dù muộn nhưng vì chúng ta đã tạo ra vấn đề - giờ không còn cách nào khác là phải tìm giải pháp.
Một số quốc gia đã ban hành các đạo luật quy định về vi nhựa. Nhưng điều này chưa đủ để đối phó với thách thức toàn cầu đang ngày một gia tăng. Liên Hợp Quốc hiện đang thúc đẩy Hiệp ước Nhựa Toàn cầu, nhằm giảm sản lượng nhựa trên toàn thế giới
Nhưng số lượng nhựa tồn đọng trên hành tinh vẫn phải được dọn dẹp. Các nhà khoa học đang cố tìm giải pháp tạo ra nhựa sinh học thân thiện hơn với môi trường hoặc phân hủy các loại nhựa hiện tại nhờ sức mạnh của vi khuẩn
Nguồn: soha.vn
Nếu có cỗ máy thời gian quay về 20 năm trước, bạn sẽ thấy 2004 là năm khoa học công nghệ bùng nổ max sức luôn.
Năm đó, NASA hạ cánh thành công tàu Opportunity lên Sao Hỏa và tìm ra nước. Tại Harvard, Mark Zuckerberg cùng team 5 người lập ra Facebook. Trình duyệt Firefox và Gmail cũng ra mắt năm đó.
Thế nhưng, ít ai để ý trên tạp chí Science ngày 7/5/2004, một nhà hàng hải người Anh tên Richard Thompson có một phát hiện mở màn cho hơn 7.000 nghiên cứu trong suốt 2 thập kỷ sau, chỉ xoay quanh một thứ: **Hạt vi nhựa**
Trong bài báo "Biến mất trong đại dương: Tất cả số nhựa đó đã đi đâu?", Thompson chỉ ra một bí ẩn khó đỡ. Con người đổ hàng tỷ tấn nhựa xuống biển mỗi năm, nhưng theo số liệu của ông thì chỉ phát hiện có 269.000 tấn nhựa trôi nổi trên mặt nước.
"Vậy số nhựa còn lại đâu hết rồi?", ông tự hỏi
Tự hỏi tự đáp luôn, Thompson sau đó phát hiện những mảnh nhựa lớn trôi trên biển bị mặt trời phân hủy thành mảnh nhỏ. Rồi những mảnh nhỏ lại tiếp tục vỡ thành hạt nhựa còn nhỏ hơn nữa.
Cuối cùng, khi đạt kích thước dưới 20 micromet, những hạt nhựa này trở nên vô hình với mắt thường. Thompson lần đầu đặt ra thuật ngữ "hạt vi nhựa" để gọi chúng.
Khái niệm hạt vi nhựa của Thompson đã mở ra một lĩnh vực nghiên cứu hoàn toàn mới. Kể từ đó, hơn 7.000 nghiên cứu được công bố cho thấy sự phổ biến của vi nhựa trong môi trường, động vật hoang dã và cơ thể con người
## Vậy 2 thập kỷ nghiên cứu vi nhựa cho ta biết gì?
Dưới đây là những điều cần biết về thứ được mệnh danh là "thuốc lá thế hệ mới", một dạng mưa axit chưa từng thấy này.
**Vi nhựa là gì?**
Vi nhựa là các hạt nhựa có kích thước 5mm hoặc nhỏ hơn. Chúng có thể được thêm vào sản phẩm hàng ngày để tạo công năng.
Ví dụ vi nhựa trong sữa rửa mặt giúp chà xát tốt hơn, tẩy tế bào chết và tăng khả năng tạo bọt. Một số mỹ phẩm như kem nền, son môi cũng chứa vi nhựa làm chất làm đầy, tạo độ mờ hoặc độ bóng
Nhưng đa số hạt vi nhựa là sản phẩm phân rã không chủ ý từ các sản phẩm nhựa lớn hơn trong đời sống. Các nguồn phát thải vi nhựa phổ biến bao gồm:
- Sợi vải từ quần áo
- Lốp xe
- Màng bọc thực phẩm
- Dây thừng
- Lưới đánh cá
- Sân bóng cỏ nhân tạo
- Nhựa tái chế
- Phân bón hóa học
Vì điều kiện thực tế khác xa phòng lab, các nhà khoa học chưa xác định được tốc độ chính xác một sản phẩm nhựa bị lão hóa và thả hạt vi nhựa.
Nhưng họ còn phát hiện hiện tượng nguy hại hơn: các mảnh vi nhựa tiếp tục phân rã thành nhựa kích thước nano. Những hạt nano nhựa này dễ dàng xâm nhập qua da, thành ruột, niêm mạc phổi và thậm chí xuyên qua hàng rào máu vào não người
**Vi nhựa nhiều đến mức nào?**
Rất khó đánh giá khối lượng vi nhựa trong không khí, đất và nước. Nhưng các nhà nghiên cứu đã cố gắng ước tính.
Một nghiên cứu năm 2020 ước tính có từ 0,8 đến 3 triệu tấn vi nhựa đổ vào đại dương mỗi năm
Báo cáo gần đây cho thấy lượng vi nhựa rò rỉ vào môi trường đất có thể gấp 3-10 lần con số đó. Nếu đúng, mỗi năm sẽ có từ 10 đến 40 triệu tấn vi nhựa đang xâm chiếm Trái Đất
Tin xấu hơn nữa: Đến năm 2040, lượng vi nhựa phát tán ra môi trường có thể tăng gấp đôi. Ngay cả khi con người ngừng xả vi nhựa, sự phân rã của rác nhựa lớn vẫn sẽ tiếp tục.
**Vi nhựa ảnh hưởng thế nào đến động vật?**
Vi nhựa đã được phát hiện trong hơn 1.300 loài động vật, bao gồm cá, động vật có vú, chim và côn trùng
Một số loài động vật nhầm lẫn các hạt này là thức ăn và nuốt chúng, dẫn đến tình trạng tắc ruột. Động vật cũng bị tổn thương khi các hạt nhựa trong cơ thể giải phóng hóa chất độc – hoặc những hóa chất chỉ "quá giang" qua chúng rồi chuyển sang con người.
**Vi nhựa có trong thực phẩm không?**
Vi nhựa đã tìm thấy trong nước chúng ta uống, không khí chúng ta hít và thực phẩm chúng ta ăn - bao gồm hải sản, muối ăn, mật ong, đường, bia và trà
Đôi khi ô nhiễm vi nhựa xảy ra trực tiếp trong môi trường, ví dụ hàu biển nuốt vi nhựa rồi con người ăn chúng. Nhưng đôi khi, vi nhựa là phụ phẩm chính con người tạo ra trong quá trình chế biến, xử lý và đóng gói.
Ví dụ, nước đóng chai nhựa cũng phát tán hạt vi nhựa Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục thu thập dữ liệu về hạt vi nhựa có trong thịt động vật, ngũ cốc, trái cây, rau quả, đồ uống, gia vị và dầu mỡ.
**Vi nhựa có trong cơ thể con người không?**
Quan trọng nhất, các nhà khoa học đã tìm thấy sự hiện diện của hạt vi nhựa trong chính cơ thể con người Họ tìm thấy vi nhựa trong phổi, gan, thận, máu và cơ quan sinh sản. Vi nhựa đã vượt qua các rào cản bảo vệ để xâm nhập vào não và tim.
Mặc dù hàng ngày chúng ta vẫn tự đào thải một số lượng hạt vi nhựa qua nước tiểu, phân và hít thở, nhưng nhiều hạt vi nhựa vẫn đọng lại trong cơ thể. Vậy điều này ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?
**Vi nhựa độc hại như thế nào?**
Điều này phụ thuộc vào liều lượng hạt vi nhựa mỗi người hít hoặc nuốt phải, đồng thời phụ thuộc vào loại nhựa và hóa chất trên nhựa mà họ bị phơi nhiễm. Nhưng tựu chung lại, ô nhiễm hạt vi nhựa đang khiến chúng ta bị:
- Gia tăng viêm nhiễm trên khắp cơ thể
- Gia tăng căng thẳng oxy hóa (mất cân bằng giữa gốc tự do và chất chống oxy hóa gây tổn thương tế bào)
- Làm rối loạn hệ miễn dịch
- Làm rối loạn thông tin di truyền trong tế bào gây đột biến
Hậu quả chung của tất cả các tình trạng trên là dẫn tới nguy cơ mắc ung thư cao
## Vậy giờ phải làm sao?
Sau hơn 2 thập kỷ hạt vi nhựa được biết đến, mối quan tâm của công chúng đang ngày càng tăng. Mọi người sợ vi nhựa vì sự phơi nhiễm lâu dài của chúng. Vi nhựa không thể được xử lý trong môi trường, và không có thuốc hay biện pháp nào cho phép chúng ta tẩy sạch chúng khỏi cơ thể mình
Quay lại hơn 1 thế kỷ trước, khi nhà hóa học người Mỹ Leo Baekeland tạo ra vật liệu nhựa đầu tiên, ông chỉ biết rằng nó sẽ mở đầu cho thời đại cuộc sống con người trở nên tiện dụng hơn với nhựa.
Baekeland đã giúp chúng ta có đồ dùng nhựa trên đời, bền, đẹp và rẻ. Chúng ta có túi nhựa để đi chợ, đi làm và đựng đồ trong nhà. Chúng ta có bơm tiêm nhựa, ống truyền nhựa và thậm chí bộ phận cấy ghép bằng nhựa để phục vụ y tế
Tuy nhiên, tất cả sự tiện dụng đó đang khiến chúng ta, và cả thế hệ mai sau, phải trả giá. Chúng ta dùng nhựa rồi vứt nhựa, trớ trêu thay, loại vật liệu này quá bền để không bị phân hủy trong hàng trăm năm.
Và những mảnh nhựa tưởng chừng đã phân hủy, hóa ra chỉ tan ra thành những mảnh nhựa nhỏ hơn và độc hại hơn. Loài người đã phát minh và sử dụng nhựa trong hơn 100 năm. Nhưng chúng ta mới chỉ biết đến hạt vi nhựa từ 20 năm về trước
Dù muộn nhưng vì chúng ta đã tạo ra vấn đề - giờ không còn cách nào khác là phải tìm giải pháp.
Một số quốc gia đã ban hành các đạo luật quy định về vi nhựa. Nhưng điều này chưa đủ để đối phó với thách thức toàn cầu đang ngày một gia tăng. Liên Hợp Quốc hiện đang thúc đẩy Hiệp ước Nhựa Toàn cầu, nhằm giảm sản lượng nhựa trên toàn thế giới
Nhưng số lượng nhựa tồn đọng trên hành tinh vẫn phải được dọn dẹp. Các nhà khoa học đang cố tìm giải pháp tạo ra nhựa sinh học thân thiện hơn với môi trường hoặc phân hủy các loại nhựa hiện tại nhờ sức mạnh của vi khuẩn
Nguồn: soha.vn