Ê chà, tình hình đang căng đét rồi này! Các nền kinh tế mới nổi đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: một bên là phải kích thích nền kinh tế, bên kia là dòng vốn đang... "chạy mất dép" khỏi quốc gia mình.
Chuyện là thế này nè: hạ lãi suất thì nghe có vẻ hay ho – giúp dân và doanh nghiệp dễ thở hơn. Nhưng mà giờ có quá nhiều nước đang cắt lãi suất xuống thấp tới mức không đủ để bù lạm phát luôn. Kết quả? Dòng vốn nước ngoài thấy không còn hời thì... goodbye luôn!
Barry Eichengreen, một chuyên gia kinh tế tại ĐH California Berkeley đã lên tiếng: "Chúng ta nên lo lắng về các thị trường mới nổi đó". Không chỉ phải gánh chịu giá hàng hóa sụp đổ, chuỗi cung ứng đứt gãy, thương mại và chi tiêu giảm sút, các nước này còn đối mặt với việc dòng vốn đột ngột... đóng băng luôn!
"Tội lỗi nguyên thủy" comeback?
Nhắc đến Eichengreen thì phải nhắc đến thuật ngữ "original sin" (tội lỗi nguyên thủy) mà chính ông cùng Ricardo Hausmann tạo ra để nói về khủng hoảng tài chính châu Á cuối những năm 1990 – khi các nước quá phụ thuộc vào việc vay nợ bằng ngoại tệ.
Tuy nhiên, mặc dù nhiều thị trường mới nổi đã cố gắng hết sức để "fix bug" này – xây dựng thị trường nợ nội địa, tích trữ ngoại hối dự trữ khủng để bảo vệ tỷ giá – thì những vấn đề cũ vẫn... còn đó! Các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, cú sốc năm 2013 khi Mỹ định rút QE, hay vụ phá giá nhân dân tệ 2015 đều cho thấy kịch bản có thể tái diễn bất cứ lúc nào.
Và lần này? Còn tệ hơn cả!
Theo số liệu từ Viện Tài chính quốc tế (IIF), trong vòng 70 ngày kể từ 21/1 (khi dịch bệnh bắt đầu gây chú ý ở Trung Quốc), có tới 92,5 tỷ USD vốn đầu tư đã bị rút khỏi các thị trường mới nổi. So với ba cuộc khủng hoảng trước thì chỉ có khoảng 25 tỷ USD bị rút ra thôi (theo giá trị điều chỉnh).
Jonathan Fortun, chuyên gia kinh tế của IIF nhận xét: "So với khủng hoảng tài chính toàn cầu – khi dòng vốn tháo chạy còn diễn ra chậm rãi và dễ kiểm soát – thì lần này nó nhanh hơn và dữ dội hơn nhiều".
Có một ngoại lệ duy nhất: Trung Quốc
Nhờ đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư nước ngoài bằng cách mở cửa thị trường trái phiếu lớn thứ hai thế giới, cộng với những nỗ lực kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, TTCK Trung Quốc vẫn "chill" hơn phần còn lại của thế giới.
Nhưng các nước khác thì... ối giời ơi! Chỉ số MSCI mới nổi (loại trừ Trung Quốc) đã khiến nhà đầu tư lỗ 31% trong quý vừa qua – còn thị trường phát triển chỉ lỗ 21%. Brazil, Nam Phi, Nga và Mexico đều thấy đồng nội tệ bay màu hơn 20% giá trị so với USD trong 3 tháng qua.
Vấn đề là nếu nới lỏng tiền tệ thì đồng tiền lại mất giá, khiến hoạt động carry trade (chiêu thu hút vốn ngoại) không còn hời nữa. Các ngân hàng trung ương giờ đang "khóc thét": vừa phải hạ lãi suất để cứu kinh tế, nhưng lại không được hạ quá thấp để giữ tỷ giá ổn định!
Chi phí đi vay: Càng ngày càng đau đầu
Đồng nội tệ mất giá đặc biệt đau đớn với các doanh nghiệp ở các nước đang phát triển vay nợ bằng USD. Khoảng 13% nợ doanh nghiệp ở thị trường mới nổi là nợ bằng USD – chỉ giảm nhẹ so với mức 15% năm 2009.
Mặc dù Fed đã tăng nguồn cung USD ra nước ngoài để tránh tình trạng khan hiếm, nhưng chi phí đi vay vẫn tăng vọt. Trong khi kinh tế khó khăn thì nhu cầu vay lại tăng cao do các gói kích thích tài khóa.
Gần đây, Mexico và Nam Phi đã bị hạ bậc xếp hạng tín nhiệm. Fitch Ratings mới hạ xếp hạng của Colombia xuống chỉ còn cao hơn mức "rác" có một bậc. Căng chưa!
Theo JPMorgan Chase, các nhà hoạch định chính sách có thể phải nghĩ đến những giải pháp khác như tài trợ trực tiếp cho doanh nghiệp không tiếp cận được tín dụng, hoặc để ngân hàng trung ương mua nợ chính phủ để tài trợ các gói kích thích.
JPMorgan cũng kêu gọi IMF tăng cường cấp tín dụng cho các thành viên đang gặp nguy hiểm. Nam Phi lần đầu tiên phát tín hiệu cần giúp đỡ từ IMF, trong khi Ecuador và Zambia đang tìm cách tái cấu trúc nợ vì sợ... vỡ nợ luôn.
Nguồn: soha.vn