Bài phát biểu của J. K. Rowling - "mẹ đẻ" của bộ truyện huyền thoại Harry Potter - tại lễ tốt nghiệp Đại học Harvard chứa đầy những lời tâm huyết mà chị muốn gửi gắm đến thế hệ trẻ sắp bước ra đời.
21 tuổi, tốt nghiệp - cuộc chiến giữa ước mơ và áp lực
Hồi 21 tuổi, khi mới tốt nghiệp, Rowling đã phải đối mặt với cuộc đấu tranh nội tâm giữa đam mê của bản thân và kỳ vọng từ gia đình. Lúc đó, chị tin chắc rằng điều duy nhất mình muốn làm là viết tiểu thuyết. Nhưng bố mẹ chị - những người xuất thân nghèo khó, chưa từng được học đại học - lại cho rằng trí tưởng tượng phong phú của con gái là một "căn bệnh" không thể kiếm tiền trả nhà hay đảm bảo lương hưu. Giờ nghĩ lại, những lo lắng này nghe khá là... trớ trêu nhỉ
Bố mẹ chị muốn con học nghề thực tế, còn chị thì mê Văn học Anh. Cuối cùng họ thỏa hiệp và chị chọn ngành Sinh ngữ Hiện đại - một quyết định không ai hài lòng lắm. Nhưng plot twist là ngay khi xe bố mẹ vừa rẽ khỏi trường, chị đã bỏ luôn lớp Đức văn để chạy tọt xuống lớp Cổ văn!
Khi đủ lớn, bạn phải tự chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình
Rowling nhấn mạnh rằng khi đã trưởng thành, bạn không thể đổ lỗi cho bố mẹ nữa - trách nhiệm thuộc về chính mình. Chị cũng không thể trách họ vì muốn con tránh khỏi cảnh nghèo khó. Vì cả bố mẹ và chính chị đều đã trải qua nghèo khổ, và chị đồng ý rằng: nghèo thật sự đi đôi với khó khăn.
"Nghèo khó mang theo sợ hãi và đôi khi cả trầm cảm; nó kéo theo hàng nghìn những nỗi nhục nhã và khó khăn nhỏ nhặt," chị chia sẻ. Thoát nghèo bằng chính nỗ lực của mình mới là điều đáng tự hào - chỉ có người ngây thơ mới lãng mạn hóa cảnh nghèo khó
Nỗi sợ lớn nhất không phải là nghèo, mà là thất bại
Ở tuổi các bạn sinh viên, điều Rowling sợ nhất không phải nghèo khó, mà là thất bại. Dù không mấy hứng thú với học đường - thích ngồi quán cafe viết truyện hơn là đến giảng đường - chị vẫn qua được các kỳ thi. Và trong nhiều năm, đó chính là thước đo thành công.
"Mình không ngây thơ nghĩ rằng chỉ vì các bạn trẻ, tài giỏi và học vấn cao là không gặp khó khăn hay buồn khổ," chị nói. Tài năng và trí thông minh chưa bao giờ giúp ai tránh khỏi thử thách của cuộc đời cả.
Tuy nhiên, việc tốt nghiệp Harvard cho thấy các bạn không quen với thất bại. Có thể nỗi sợ thất bại thúc đẩy các bạn mạnh mẽ ngang với khát khao thành công. Quan niệm về thất bại của các bạn có thể không khác mấy với thành công của người khác
Khi thất bại thực sự ập đến
7 năm sau ngày tốt nghiệp, Rowling đã thất bại thê thảm theo mọi tiêu chuẩn thông thường. Cuộc hôn nhân ngắn ngủi đổ vỡ, thất nghiệp, trở thành mẹ đơn thân, và nghèo đến mức không thể nghèo hơn ở nước Anh hiện đại - trừ phi vô gia cư. Mọi nỗi sợ của bố mẹ và chính bản thân đã thành hiện thực
"Mình sẽ không nói thất bại là vui," chị thừa nhận thẳng thắn. Đó là khoảng thời gian đen tối nhất, và chị không thể tưởng tượng được "kết thúc cổ tích" mà báo chí vẫn nhắc đến sẽ xảy ra. Đường hầm dài đến đâu, chị không biết, và ánh sáng cuối đường hầm lúc đó chỉ là niềm hy vọng mong manh hơn là hiện thực.
Lợi ích của thất bại là gì?
Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng thất bại đã tước bỏ hết những thứ phù phiếm. Rowling thôi không "diễn" nữa, bắt đầu dốc hết nỗ lực để hoàn thành công việc có ý nghĩa nhất với mình. Nếu thành công ở lĩnh vực khác, có lẽ chị đã không đủ kiên trì để thành công trong lĩnh vực mình tin tưởng.
"Mình được giải phóng, vì nỗi sợ lớn nhất đã xảy ra mà mình vẫn sống sót," chị kể. "Vẫn còn một cô con gái mình yêu, một cái máy chữ và một ý tưởng lớn." Đáy vực sâu nhất chính là nền móng vững chắc để xây dựng lại cuộc đời
Có thể các bạn sẽ không bao giờ thất bại như chị, nhưng trong đời, thất bại là điều không thể tránh khỏi. Không thể sống mà không thất bại trong điều gì đó - trừ phi bạn sống quá dè dặt đến mức coi như chưa sống. Và trong trường hợp đó, cả cuộc đời đã là một thất bại rồi!
Bài học từ thất bại
Thất bại mang lại cho Rowling sự bình yên nội tâm mà việc đỗ các kỳ thi không bao giờ cho. Nó dạy chị những điều về bản thân mà không cách nào khác học được. Chị phát hiện mình mạnh mẽ và kỷ luật hơn tưởng; đồng thời biết mình có những người bạn đáng giá ngàn vàng
Hiểu rằng mình vượt qua khó khăn để trở nên khôn ngoan và kiên cường hơn nghĩa là tin vào khả năng tồn tại của bản thân. Bạn không thể hiểu mình hay bản chất các mối quan hệ cho đến khi chúng được thử thách trong nghịch cảnh. Hiểu được bản thân là phần thưởng lớn - bất chấp những giọt nước mắt - và nó đáng giá hơn bất kỳ thành tích nào!
Hạnh phúc không nằm ở danh sách thành tích
Nếu có cỗ máy thời gian, Rowling sẽ khuyên bản thân 21 tuổi rằng: hạnh phúc cá nhân nằm ở chỗ hiểu cuộc đời không phải là danh sách thành tích. Bằng cấp và CV không phải là cuộc đời của bạn, dù nhiều người hay nhầm lẫn hai thứ này.
Cuộc đời khó khăn và phức tạp, nằm ngoài tầm kiểm soát hoàn toàn. Nếu đủ khiêm nhường để hiểu điều này, bạn sẽ vượt qua được mọi thăng trầm
Sức mạnh của trí tưởng tượng
Rowling không chọn nói về trí tưởng tượng chỉ vì nó giúp chị làm lại cuộc đời. Chị học được cách đánh giá nó theo nghĩa rộng hơn nhiều. Trí tưởng tượng không chỉ là khả năng hình dung những điều chưa có - nền tảng cho mọi phát minh và sáng tạo. Đó còn là khả năng mang lại thay đổi và tỉnh ngộ, giúp ta có sự đồng cảm với những người có cuộc sống khác hẳn mình
Nhiều người không thích dùng trí tưởng tượng. Họ chọn nằm yên trong vùng an toàn quen thuộc, không buồn thắc mắc điều gì xảy ra nếu sinh ra trong hoàn cảnh khác.
Có lẽ Rowling cũng hơi ganh tị với những người sống như vậy, nhưng chị không nghĩ họ ít ác mộng hơn. Chọn lối sống hẹp hòi, xa lánh đồng loại có thể dẫn đến trạng thái sợ hãi đám đông - tự nó cũng đáng sợ. Những người cố tình không có óc tưởng tượng sẽ gặp nhiều ma quỷ hơn và thường sợ sệt hơn
Hơn nữa, những người chọn thờ ơ thường góp phần tạo ra ác quỷ trên đời. Vì dù không trực tiếp phạm tội ác, ta đã đồng lõa vì sự thờ ơ của mình.
Trách nhiệm của những người may mắn
Một trong nhiều điều Rowling học được ở khoa Cổ văn là câu nói của Plutarch: "Những gì chúng ta đạt được trong nội tâm sẽ thay đổi sự thật bên ngoài."
Đó là mệnh đề phi thường, được chứng minh hàng nghìn lần mỗi ngày. Nó nói lên sự gắn bó không thể tránh của chúng ta với thế giới, sự thật rằng ta chạm đến cuộc đời người khác chỉ vì tồn tại.
Các sinh viên Harvard thân mến, khả năng các bạn thay đổi cuộc sống người khác là to lớn! Trí thông minh, khả năng chuyên cần, nền học vấn mang lại cho các bạn địa vị và trách nhiệm độc nhất
Nếu các bạn chọn dùng vị thế và ảnh hưởng để lên tiếng cho những người không có tiếng nói; nếu không chỉ đứng cùng kẻ có quyền lực mà đứng cùng người yếu thế; nếu giữ được khả năng tưởng tượng, đặt mình vào hoàn cảnh những người kém may mắn - thì không chỉ gia đình mà hàng triệu người sẽ ăn mừng sự hiện diện của các bạn, những người mà các bạn đã giúp cải thiện cuộc sống!
Chúng ta không cần phép màu để thay đổi thế giới. Chúng ta đã có sẵn sức mạnh: khả năng tưởng tượng những điều tốt đẹp hơn
Tình bạn - món quà vô giá
Rowling vẫn đặt kỳ vọng cuối cùng vào điều cô có lúc 21 tuổi. Những người bạn ngồi cùng trong ngày tốt nghiệp đã trở thành bạn đồng hành suốt đời. Họ là bố mẹ đỡ đầu con chị, người chị tìm đến lúc khó khăn, những người bạn tử tế không kiện khi chị "mượn" tên họ đặt cho nhân vật Tử thần Thực tử trong truyện
Ngày tốt nghiệp, họ gắn bó bằng tình thương nồng ấm, chia sẻ những kỷ niệm không bao giờ tìm lại. Và tất nhiên còn giữ những bằng chứng hình ảnh mà nếu có ai ra ứng cử thủ tướng thì... đáng giá vô cùng
Vì vậy hôm nay, Rowling chúc các bạn có những tình bạn tương tự. Và ngày mai, chị hy vọng dù không nhớ lời chị nói, các bạn sẽ nhớ mãi câu của Seneca - một người La Mã xưa mà chị gặp trong hành lang khoa Cổ văn khi trốn những nấc thang danh vọng để tìm sự thông thái:
"Đời cũng như một câu chuyện: không cần dài, mà cần hay."
(Nguồn: Nguyễn Khoa Thái Anh)
Nguồn: kenh14.vn