Giới khoa học vừa được phen choáng váng khi team nghiên cứu Trung Quốc flex thành tích nghe mà muốn quỳ: tạo ra hình ảnh không gian sâu nhất mà nhân loại từng chụp được! 
Cụ thể, các "học bá" đến từ Đại học Thanh Hoa (trường top 1 Trung Quốc đó nhé) đã cho ra đời mô hình AI thiên văn mang tên "Tinh Diễn" (ASTERIS). Và nghe này, nó không phải loại AI bình thường đâu – đây là thứ có thể nhìn sâu vào vũ trụ hơn bất cứ công nghệ nào trước đó!
Cái đỉnh nhất là mô hình này đã tìm ra hơn 160 thiên hà ứng viên thời kỳ siêu sơ khai, tồn tại chỉ từ 200 đến 500 triệu năm sau vụ nổ Big Bang (tức là gần như lúc vũ trụ "mới lọt lòng" ấy). Thành tích khủng này vừa được đăng trên tạp chí Science – tạp chí khoa học hàng đầu thế giới – vào rạng sáng ngày 20/02/2026.
Đây là thành quả hợp tác giữa team của Viện sĩ Đới Quỳnh Hải (Khoa Tự động hóa) và Phó Giáo sư Thái Tranh (Khoa Thiên văn) tại Đại học Thanh Hoa. Hai đội này chơi lớn thiệt!
Vấn đề là gì?
Các thiên thể mờ nhạt xa xôi chính là chìa khóa để giải mã những bí ẩn vũ trụ như: vụ nổ Big Bang diễn ra thế nào, vật chất tối và năng lượng tối là gì, v.v. Nhưng mà vấn đề ở chỗ tín hiệu từ các thiên thể này yếu ớt vô cùng, dễ bị "dìm" bởi ánh sáng nền bầu trời, bức xạ nhiệt từ kính thiên văn và đủ thứ nhiễu loạn khác.
Trước giờ, giải pháp truyền thống là nâng cấp phần cứng (mua kính to hơn, xịn hơn), nhưng giờ cách này đã "hết phép" rồi – tốn kém mà hiệu quả có hạn
Giải pháp xịn xò: AI "Tinh Diễn"
Team Thanh Hoa đã sáng tạo kết hợp giữa quang học tính toán, data khổng lồ và AI để tạo ra mô hình "Tinh Diễn". Công nghệ cốt lõi của em này bao gồm:
• Cơ chế sàng lọc thích ứng độ sáng
• Mô hình hóa liên kết giữa nhiễu và độ sáng thiên thể
• Chiến lược tối ưu "trung vị phân thời, trung bình toàn thời"
Nghe hơi kỹ thuật nhưng tóm lại là nó giúp lọc bỏ các nhiễu rác, tăng tỷ lệ tín hiệu thật so với nhiễu, mà vẫn giữ nguyên độ chính xác khoa học của dữ liệu. Ngầu chưa!
Thành tích "khủng" đến mức nào?
Khi test trên Kính thiên văn không gian James Webb (JWST) – cái kính xịn nhất hiện nay của NASA, "Tinh Diễn" đã:
Nâng độ sâu thăm dò thêm 1 cấp sao (tức là thu được nhiều ánh sáng hơn gần 10 lần!)
Tăng độ chính xác thêm 1,6 cấp sao
Tương đương với việc "phóng to" khẩu độ kính từ 6,4 mét lên gần 10 mét – mà không cần đập đi xây lại hay tốn thêm đồng nào!
Mô hình này còn đa năng nữa: hoạt động được với ánh sáng nhìn thấy (khoảng 500 nm) đến trung hồng ngoại (5 micron), tương thích với nhiều loại kính thiên văn khác nhau (cả trên không gian lẫn mặt đất), không cần gán nhãn thủ công. Hiện nó đã được dùng thành công cho cả kính Webb lẫn kính Subaru rồi đó
Khám phá lịch sử: hơn 160 thiên hà "cổ đại"
Nhờ "Tinh Diễn", team nghiên cứu đã vẽ được hình ảnh thiên hà không gian sâu cực hạn với độ sâu thăm dò tốt nhất thế giới hiện nay. Họ phát hiện các thiên thể mờ nhạt cách xa hơn 13 tỷ năm ánh sáng (tức là ánh sáng từ chúng đi 13 tỷ năm mới tới Trái Đất!)
Và quan trọng nhất: tìm thấy hơn 160 thiên hà ứng viên có độ dịch đỏ cao – con số này gấp hơn 3 lần tổng số mà cộng đồng quốc tế từng phát hiện trước đó! Đây là nguồn dữ liệu vô giá để nghiên cứu sự hình thành thiên hà trong "thời đại bình minh" của vũ trụ.
Phó Giáo sư Thái Tranh tự hào chia sẻ: "Chúng tôi đã tạo ra kết quả hình ảnh không gian sâu nhất thế giới hiện nay, thực sự làm mới giới hạn thăm dò". Còn Phó Giáo sư Ngô Gia Mẫn bổ sung rằng công nghệ "khử nhiễu không gian - thời gian tự giám sát" vừa tăng độ sâu thăm dò vừa đảm bảo độ chính xác – best of both worlds luôn!
Giới chuyên môn nói gì?
Các chuyên gia bình duyệt của tạp chí Science không tiếc lời khen: "Công việc này cung cấp một công cụ mạnh mẽ cho việc thăm dò vũ trụ và sẽ có tác động quan trọng đến ngành thiên văn học".
Viện sĩ Đới Quỳnh Hải kỳ vọng trong tương lai, "Tinh Diễn" sẽ được áp dụng rộng rãi hơn cho nhiều thế hệ kính thiên văn mới, giúp giải mã các câu hỏi khó nhất như: năng lượng tối là gì, vật chất tối ở đâu, vũ trụ bắt đầu như thế nào, và có hành tinh nào ngoài kia giống Trái Đất không
Nguồn: kenh14.vn
Cụ thể, các "học bá" đến từ Đại học Thanh Hoa (trường top 1 Trung Quốc đó nhé) đã cho ra đời mô hình AI thiên văn mang tên "Tinh Diễn" (ASTERIS). Và nghe này, nó không phải loại AI bình thường đâu – đây là thứ có thể nhìn sâu vào vũ trụ hơn bất cứ công nghệ nào trước đó!
Cái đỉnh nhất là mô hình này đã tìm ra hơn 160 thiên hà ứng viên thời kỳ siêu sơ khai, tồn tại chỉ từ 200 đến 500 triệu năm sau vụ nổ Big Bang (tức là gần như lúc vũ trụ "mới lọt lòng" ấy). Thành tích khủng này vừa được đăng trên tạp chí Science – tạp chí khoa học hàng đầu thế giới – vào rạng sáng ngày 20/02/2026.
Đây là thành quả hợp tác giữa team của Viện sĩ Đới Quỳnh Hải (Khoa Tự động hóa) và Phó Giáo sư Thái Tranh (Khoa Thiên văn) tại Đại học Thanh Hoa. Hai đội này chơi lớn thiệt!
Vấn đề là gì?
Các thiên thể mờ nhạt xa xôi chính là chìa khóa để giải mã những bí ẩn vũ trụ như: vụ nổ Big Bang diễn ra thế nào, vật chất tối và năng lượng tối là gì, v.v. Nhưng mà vấn đề ở chỗ tín hiệu từ các thiên thể này yếu ớt vô cùng, dễ bị "dìm" bởi ánh sáng nền bầu trời, bức xạ nhiệt từ kính thiên văn và đủ thứ nhiễu loạn khác.
Trước giờ, giải pháp truyền thống là nâng cấp phần cứng (mua kính to hơn, xịn hơn), nhưng giờ cách này đã "hết phép" rồi – tốn kém mà hiệu quả có hạn
Giải pháp xịn xò: AI "Tinh Diễn"
Team Thanh Hoa đã sáng tạo kết hợp giữa quang học tính toán, data khổng lồ và AI để tạo ra mô hình "Tinh Diễn". Công nghệ cốt lõi của em này bao gồm:
• Cơ chế sàng lọc thích ứng độ sáng
• Mô hình hóa liên kết giữa nhiễu và độ sáng thiên thể
• Chiến lược tối ưu "trung vị phân thời, trung bình toàn thời"
Nghe hơi kỹ thuật nhưng tóm lại là nó giúp lọc bỏ các nhiễu rác, tăng tỷ lệ tín hiệu thật so với nhiễu, mà vẫn giữ nguyên độ chính xác khoa học của dữ liệu. Ngầu chưa!
Thành tích "khủng" đến mức nào?
Khi test trên Kính thiên văn không gian James Webb (JWST) – cái kính xịn nhất hiện nay của NASA, "Tinh Diễn" đã:
Nâng độ sâu thăm dò thêm 1 cấp sao (tức là thu được nhiều ánh sáng hơn gần 10 lần!) Tăng độ chính xác thêm 1,6 cấp sao Tương đương với việc "phóng to" khẩu độ kính từ 6,4 mét lên gần 10 mét – mà không cần đập đi xây lại hay tốn thêm đồng nào! Mô hình này còn đa năng nữa: hoạt động được với ánh sáng nhìn thấy (khoảng 500 nm) đến trung hồng ngoại (5 micron), tương thích với nhiều loại kính thiên văn khác nhau (cả trên không gian lẫn mặt đất), không cần gán nhãn thủ công. Hiện nó đã được dùng thành công cho cả kính Webb lẫn kính Subaru rồi đó
Khám phá lịch sử: hơn 160 thiên hà "cổ đại"
Nhờ "Tinh Diễn", team nghiên cứu đã vẽ được hình ảnh thiên hà không gian sâu cực hạn với độ sâu thăm dò tốt nhất thế giới hiện nay. Họ phát hiện các thiên thể mờ nhạt cách xa hơn 13 tỷ năm ánh sáng (tức là ánh sáng từ chúng đi 13 tỷ năm mới tới Trái Đất!)
Và quan trọng nhất: tìm thấy hơn 160 thiên hà ứng viên có độ dịch đỏ cao – con số này gấp hơn 3 lần tổng số mà cộng đồng quốc tế từng phát hiện trước đó! Đây là nguồn dữ liệu vô giá để nghiên cứu sự hình thành thiên hà trong "thời đại bình minh" của vũ trụ.
Phó Giáo sư Thái Tranh tự hào chia sẻ: "Chúng tôi đã tạo ra kết quả hình ảnh không gian sâu nhất thế giới hiện nay, thực sự làm mới giới hạn thăm dò". Còn Phó Giáo sư Ngô Gia Mẫn bổ sung rằng công nghệ "khử nhiễu không gian - thời gian tự giám sát" vừa tăng độ sâu thăm dò vừa đảm bảo độ chính xác – best of both worlds luôn!
Giới chuyên môn nói gì?
Các chuyên gia bình duyệt của tạp chí Science không tiếc lời khen: "Công việc này cung cấp một công cụ mạnh mẽ cho việc thăm dò vũ trụ và sẽ có tác động quan trọng đến ngành thiên văn học".
Viện sĩ Đới Quỳnh Hải kỳ vọng trong tương lai, "Tinh Diễn" sẽ được áp dụng rộng rãi hơn cho nhiều thế hệ kính thiên văn mới, giúp giải mã các câu hỏi khó nhất như: năng lượng tối là gì, vật chất tối ở đâu, vũ trụ bắt đầu như thế nào, và có hành tinh nào ngoài kia giống Trái Đất không
Nguồn: kenh14.vn