"Chính bà con nông dân là người mang lại kết quả sản xuất cho chúng tôi và chúng tôi cũng phải suy nghĩ phục vụ lại bà con ngày một tốt hơn. Đây mới là một mối quan hệ hữu cơ bền vững", ông Ngô Văn Đông - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền - chia sẻ.
Đứng giữa cánh đồng vàng óng ánh mùa lúa chín, anh Bùi Văn Ra (ở ấp Phước Cường, xã Hậu Thạnh Tây, huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An) vui như trẩy hội khi thấy lúa nhà mình trĩu hạt, đâm nhiều nhánh mới nữa Giống bỏ ít hơn, phân cũng bón ít hơn, nhưng lúa vẫn đứng vững như chiến binh, khỏe re, năng suất còn vượt xa mọi năm. Trước đây, mỗi nhánh lúa trên cánh đồng của anh chỉ cho 3-4 hạt thôi đó!
Bí quyết nằm ở đâu? Đó là nhờ chương trình "Canh tác lúa thông minh" do Công ty CP Phân bón Bình Điền khởi xướng từ vụ hè thu 2016. Dự án này có sự phối hợp từ Trung tâm khuyến nông Quốc gia và trung tâm khuyến nông 13 tỉnh thành vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) - những nơi dễ bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn. Mục tiêu là xây dựng và chuyển giao quy trình canh tác lúa chuẩn không cần chỉnh, vừa hiệu quả vừa thích ứng với biến đổi khí hậu.
Quy trình này được phát triển dựa trên kỹ thuật "1 phải, 6 giảm" - nghe có vẻ fancy nhưng thực ra rất dễ hiểu nha! Trong đó, "1 phải" là phải sử dụng giống xác nhận, còn "6 giảm" bao gồm: giảm bón thừa phân đạm, giảm lượng giống, giảm thuốc bảo vệ thực vật, giảm nước tưới, giảm thất thoát sau thu hoạch, và giảm phát thải khí nhà kính
Điểm đặc biệt nhất trong mô hình này là khuyến cáo nông dân nên sạ thưa với lượng giống từ 80-120 kg/ha thôi. Trong khi trước đây, theo kiểu "càng nhiều càng tốt", bà con thường dùng tới 150-200 kg/ha luôn!
Tổng chi phí chương trình đã thực hiện khoảng 15 tỷ đồng, bình quân trong 7 vụ lúa (từ 2016-2022) khoảng 2 tỷ đồng/vụ và xây dựng chương trình tại Kiên Giang năm 2019 khoảng 1 tỷ đồng.
Sau 8 năm miệt mài, với đủ loại biện pháp công trình và phi công trình, chương trình đã "flex" những thành tích ấn tượng: năng suất tăng 200-870 kg/ha, lợi nhuận tăng 3,1-5,8 triệu đồng/ha, chi phí giảm 1-1,5 triệu đồng (so với cách canh tác thông thường)
Thành công này đạt được nhờ sự hợp tác chặt chẽ giữa bộ ba "Doanh nghiệp - Nông dân - Nhà nước". Trong đó, người nông dân chính là main character. "Đây là mối quan hệ hữu cơ và bền vững trong hoạt động kinh doanh nông nghiệp", ông Ngô Văn Đông - TGĐ CTCP Phân bón Bình Điền - nhận xét. Tuy nhiên, theo ông Đông, việc xây dựng mối liên kết giữa doanh nghiệp và hộ nông dân là chuyện không hề đơn giản tí nào. Đặc biệt hơn khi Bình Điền lại là công ty... bán phân bón
"Doanh nghiệp phân bón khuyến cáo nông dân bón ít hơn thì làm sao mà có lợi nhuận?" - Đó là câu hỏi mà ông Đông nhận được liên tục kể từ khi bắt đầu chương trình Canh tác lúa thông minh. Nghe thì có vẻ nghịch lý nhỉ?
"Tôi và những thành viên trong dự án lại nghĩ khác. Lợi nhuận hình thành từ liên kết hộ nông dân - doanh nghiệp, liên kết càng bền vững thì việc kinh doanh càng hiệu quả. Chính bà con nông dân là người mang lại kết quả sản xuất cho chúng tôi và chúng tôi cũng phải suy nghĩ phục vụ lại bà con nông dân ngày một tốt hơn", ông Đông chia sẻ.
"Cái khó là làm người nông dân tin vào tính khả thi và hiệu quả kinh tế của dự án, từ đó chuyển đổi mô hình canh tác, bởi nông nghiệp là một ngành mang tính truyền thống khá cao", ông Đông tâm sự.
Chính vì thế, không ngồi văn phòng lạnh lẽo để vẽ ra quy trình, từ tổng giám đốc, kỹ sư dự án cho đến nhân viên phòng ban đều "off" xuống đồng cùng nông dân. Những ngày cùng bà con ngồi trên ghe đi xuyên kênh, rạch để thăm ruộng đã giúp team dự án hiểu sâu hơn về tình hình sản xuất nông nghiệp cũng như tâm tư của những người làm ra hạt gạo
Ngoài ra, bằng cách phối hợp với những người có tiếng nói "sát" với nhà nông nhất như các nhà khoa học, chuyên gia từ các trường, viện, Bình Điền từng bước "phá băng" khoảng cách giữa nông dân và doanh nghiệp. Công ty đưa ra cam kết, sẵn sàng "gánh" mọi trách nhiệm với nông dân khi họ quyết định tham gia dự án.
Theo ông Đông, đối với những phương thức canh tác mới thì các chính sách hỗ trợ ưu đãi, cam kết là điều kiện để nông dân mạnh dạn hơn trong việc áp dụng. Vì những khoản hỗ trợ đó sẽ phần nào bù đắp được rủi ro trong quá trình chuyển đổi.
"Trong quá trình làm việc với nông dân, tôi nhận ra bà con mình rất đam mê đồng ruộng. Đó cũng là động lực để Bình Điền tiếp tục dự án Canh tác lúa thông minh", ông Đông chia sẻ.
Bằng sự kiên trì, tinh thần cam kết, chịu trách nhiệm, Bình Điền dần tạo ra một cộng đồng mà trong đó người nông dân trở thành chuyên gia thực thụ trong lĩnh vực nông nghiệp
Hình ảnh người nông dân ngồi ở nhà cầm trên tay một chiếc smartphone, lên app để theo dõi mực nước, độ mặn, các yếu tố môi trường bất lợi cho đồng ruộng, giờ đã trở thành chuyện bình thường ở 13 tỉnh, thành vùng ĐBSCL tham gia dự án. Việc tích hợp KH&CN vào quá trình canh tác giúp nông dân tiết kiệm thời gian ra đồng và luôn chủ động được thời điểm thích hợp để bơm nước vào ruộng, đặc biệt giúp tránh bơm nhầm nước mặn vào như trước đây
Bình Điền đẩy mạnh việc ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ (KH&CN) vào canh tác lúa tại các vùng đất phèn mặn nhằm nâng cao giá trị và lợi nhuận cho người sản xuất, góp phần thực hiện chương trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Các yếu tố môi trường nước như độ mặn, pH... đều được giám sát kỹ lưỡng.
Còn trên cánh đồng, các thiết bị đo cảm biến canh tác ướt - khô xen kẽ sẽ giúp bà con tự động giám sát bề mặt ruộng. Khi nước trong ruộng cao quá, nông dân có thể chủ động bơm tát nước ra ngoài và ngược lại. Công nghệ quá là xịn sò!
Bên cạnh đó, chương trình đã thực hiện nhiều hoạt động để tăng hiệu quả đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho nông dân: tập huấn cán bộ kỹ thuật, nông dân đầu vụ; thăm đồng trong vụ kết hợp tư vấn trực tiếp trên đồng; tổ chức hội thảo tổng kết cuối vụ.
Ngoài ra, dự án còn có các video về kỹ thuật canh tác từ các vấn đề thiết yếu trong canh tác lúa thực tế, tổ chức cho nông dân tham quan, học hỏi các mô hình canh tác nông nghiệp ở Philippines và Thái Lan, đồng thời tập huấn, đào tạo cán bộ kỹ thuật tỉnh. Học tập quốc tế luôn nhé!
Theo Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu, ĐBSCL là 1 trong 3 vùng châu thổ được xếp vào nhóm "cực kỳ nguy cấp" do tình trạng khô hạn, xâm nhập mặn trong mùa khô và mưa bão. Vào đỉnh điểm mùa khô năm 2016, ĐBSCL bị thiệt hại gần 250.000 ha lúa (theo số liệu của Viện kinh tế nông nghiệp – Bộ Kế hoạch và Đầu tư). Đây cũng là lần đầu tiên nước mặn xâm nhập các cửa sông Cửu Long vào sâu trong đất liền, có nơi đến 80 km luôn!
Ngày 14/12/2020, theo Báo cáo Kinh tế thường niên đầu tiên về Đồng bằng sông Cửu Long do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp Trường chính sách công và quản lý Fulbright thực hiện, số dân miền Tây đến TP.HCM, Đông Nam Bộ... trong giai đoạn 2009-2019 là hơn 1,3 triệu người. ĐBSCL cũng là nơi có tỷ lệ nhập cư thấp nhất nhưng xuất cư cao nhất - con số nói lên nhiều điều phải không nào.
Về kinh tế, ĐBSCL đang gánh vác sứ mệnh an ninh lương thực nặng nề. Vùng đồng bằng lớn nhất cả nước có diện tích canh tác trên 3,8 triệu ha, hàng năm cung ứng trên 50% sản lượng gạo cả nước và hơn 90% sản lượng lúa xuất khẩu. Trách nhiệm lớn thật đó!
Thực tế trên cho thấy sinh kế của 17 triệu dân vùng ĐBSCL đang khá bấp bênh. "Nông nghiệp ở vùng này nên thay đổi để 'thuận thiên' chứ không ngăn chặn hoàn toàn được", ông Ngô Văn Đông chia sẻ.
Thời điểm đó, Chính phủ và các cơ quan ban ngành đã triển khai nhiều giải pháp: Xây dựng công trình ngăn nước mặn, trữ nước ngọt để phục vụ sản xuất. Đồng thời, nhiều hội nghị, hội thảo, tọa đàm, tập huấn để cung cấp các giải pháp về kỹ thuật canh tác trong điều kiện bất lợi được tổ chức. Nằm trực tiếp trong hệ sinh thái nông nghiệp, CTCP Bình Điền cũng góp sức vào công cuộc tìm ra giải pháp giúp bà con ở ĐBSCL chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
"Sau mỗi vụ làm sơ kết, tổng kết, thì cảm xúc của anh em trong dự án Canh tác lúa thông minh lại dâng trào vì sung sướng. Từ lúc làm mô hình đến giờ, với cơ sở khoa học và tinh thần làm việc nghiêm túc, năng suất trên cánh đồng luôn tăng chứ chưa giảm so với ban đầu. Chúng tôi biết được quy trình canh tác của Bình Điền đang được bà con nông dân ứng dụng tốt trên đồng ruộng, mang lại hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống của họ trước tình hình biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng"
Gần đây nhất, ở vụ Đông - Xuân 2021-2022 và vụ Hè - Thu 2022, chương trình Canh tác lúa thông minh của Bình Điền giúp nông dân giảm được chi phí đầu vào, tăng khoảng 300 kg thóc/ha/vụ, lợi nhuận tăng 5,3 triệu đồng/ha. Với hiệu quả mang lại, tháng 3/2023, Bộ NN&PTNT đã công nhận quy trình canh tác lúa thông minh là tiến bộ kỹ thuật và khuyến cáo sử dụng cho vùng lúa ĐBSCL. Chương trình cũng được Bộ đưa vào đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao gắn với tăng trưởng xanh tại ĐBSCL - quá là đỉnh!
Theo ông Đông, Canh tác lúa thông minh là một chương trình mở, trong đó Bình Điền chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Vì thế, công ty luôn mong muốn có nhiều doanh nghiệp cùng tham gia để phát triển, cải tiến và chia sẻ nhằm áp dụng quy trình trên diện rộng vì mục tiêu chung hướng đến bà con nông dân.
Hiện doanh nghiệp đang có kế hoạch nhân rộng mô hình trên diện tích 4 triệu ha lúa tại vùng ĐBSCL và các vùng canh tác lúa khác tại khu vực Miền Đông, Cao nguyên, Miền Trung, các tỉnh phía Bắc và các nước lân cận trong hệ thống sông Mekong. Năm 2023, Bình Điền cũng đã lần đầu triển khai chương trình canh tác lúa thông minh tại Campuchia, giúp nông dân nước bạn tăng năng suất khoảng 1 tấn/ha - kết nối ASEAN thật sự!
Nguồn: soha.vn