Chuyện quản lý thuốc lá giờ không chỉ là "cấm" hay "không cấm" nữa đâu nhé! Ở nhiều nước, các doanh nghiệp đang được mời tham gia vào quá trình xây dựng chính sách về thuốc lá, nhưng theo cách rất kỹ thuật và được kiểm soát chặt chẽ. Kinh nghiệm từ Mỹ và Trung Quốc cho thấy: cách làm này giúp chính sách sát thực tế hơn, dựa trên khoa học và hiệu quả hơn, đặc biệt với những sản phẩm nicotine thế hệ mới.
WHO cũng không cấm các chính phủ tương tác với doanh nghiệp đâu, chỉ yêu cầu phải minh bạch và đừng để lợi ích thương mại chi phối chính sách thôi!
Mỹ chơi chiêu gì khi hợp tác với doanh nghiệp quản thuốc lá?
Với những sản phẩm thuốc lá không khói phát triển nhanh như chớp, việc quản lý hiệu quả phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Ở Mỹ, FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm) có quy trình PMTA (đánh giá trước khi cấp phép) cực kỳ nghiêm ngặt. Mọi sản phẩm thuốc lá hay nicotine mới đều phải qua thẩm định khoa học siêu kỹ. Doanh nghiệp phải nộp đầy đủ data về thành phần, thiết kế, khí thải, tác động sức khỏe, quy trình sản xuất... mới được FDA xem xét.
Và không chỉ nộp hồ sơ rồi ngồi chờ nhé! Còn có các buổi trao đổi kỹ thuật trực tiếp giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp, hệ thống hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn kiểm nghiệm, đo lường, sản xuất. Việc xây dựng các tiêu chuẩn quản lý như giới hạn nicotine, quy định thành phần và hương vị cũng được thực hiện qua cơ chế tham vấn công khai có cả doanh nghiệp, giới khoa học và tổ chức y tế tham gia để đảm bảo khả thi và có cơ sở khoa học.
Ngoài ra còn có quy định về kỹ thuật sản xuất, hệ thống kiểm soát chất lượng, kiểm nghiệm theo lô và lưu trữ dữ liệu để chứng minh tuân thủ đầy đủ.
Tuy nhiên, đừng nghĩ doanh nghiệp có quyền quyết định gì nhé! FDA vẫn giữ vai trò chủ đạo với tiêu chuẩn siêu nghiêm. Từ 2019-2020, chỉ một số ít sản phẩm thuốc lá không khói (bao gồm thuốc lá nung nóng - TLNN) đáp ứng tiêu chí "bảo vệ sức khỏe cộng đồng" mới được cấp phép, phải kèm điều kiện giảm phơi nhiễm chất có hại so với thuốc lá điếu truyền thống. Các sản phẩm đã được duyệt vẫn bị giám sát định kỳ và có thể bị thu hồi phép nếu không đạt yêu cầu.
Nhưng mà thẩm định càng kéo dài thì... thị trường chợ đen càng phát triển Nên FDA đã đẩy nhanh quy trình, cắt giảm khoảng 70% lượng hồ sơ xin cấp phép (PMTA) tồn đọng trong năm 2025.
Ông Bret Koplow, Quyền Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá (CTP) khẳng định hồ sơ PMTA do doanh nghiệp nộp sẽ được xem xét gần như ngay lập tức trong giai đoạn đầu, thay vì phải chờ hàng tháng trời như trước.
Chính quyền Mỹ còn hợp tác với doanh nghiệp triển khai các giải pháp công nghệ kiểm soát truy cập để ngăn giới trẻ tiếp cận, như xác minh danh tính/độ tuổi (ID), sinh trắc học, hệ thống age-gating (kiểm soát tuổi) tích hợp ngay trên thiết bị và app (kết nối Bluetooth để kích hoạt), với hiệu quả được chứng minh bằng data thực tế luôn nha!
Mặt khác, các cơ quan quản lý tại Mỹ cũng có thay đổi đáng chú ý về nhân sự. Tại FDA, ông Kyle Diamantas, J.D. được bổ nhiệm giữ vị trí Quyền Ủy viên (Acting Commissioner) lãnh đạo cơ quan này từ giữa tháng 5/2026. Trước đó, ông từng có kinh nghiệm làm việc trong khối doanh nghiệp, thương mại chuyên về lĩnh vực dược, thực phẩm, hàng tiêu dùng.
Song song đó, tháng 4/2026, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) bổ nhiệm ông Stephen Sayle, người từng làm việc tại một công ty phát triển sản phẩm nicotine không khói, lên làm Phó Giám đốc phụ trách quan hệ lập pháp.
Việc các cơ quan y tế công quyền tiếp nhận nhân sự có xuất phát điểm từ khu vực thương mại cho thấy xu hướng ngày càng rõ: tăng cường bổ sung góc nhìn thực tiễn từ thị trường, qua đó hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách phù hợp hơn với diễn biến thực tế.
Trung Quốc mời doanh nghiệp góp ý kỹ thuật cho thuốc lá nung nóng
Theo thông tin công bố trên Cổng Thông tin Tiêu chuẩn Quốc gia, từ đầu năm nay Trung Quốc đã triển khai xây dựng hai khung tiêu chuẩn quốc gia bắt buộc đối với TLNN và túi ngậm nicotine, hướng tới quản lý sớm nhất có thể. Quốc gia này dự kiến sẽ thí điểm lưu hành TLNN trong năm 2026.
Đáng chú ý, bên cạnh vai trò của cơ quan quản lý và giới nghiên cứu, quá trình xây dựng tiêu chuẩn cũng ghi nhận sự tham gia của doanh nghiệp ở góc độ kỹ thuật luôn nha!
Cách tiếp cận này cũng phản ánh lập trường của Trung Quốc trong các diễn đàn quốc tế, với vai trò là một trong những thành viên có tính ảnh hưởng của Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá (FCTC) của WHO. Theo đó, phái đoàn của nước này từng đưa đại diện từ ngành công nghiệp thuốc lá tham gia các kỳ Hội nghị các Bên (COP) và các hoạt động, sự kiện liên quan. Sự hiện diện này thường được các bên quốc tế lưu ý do có thể đặt ra vấn đề về xung đột lợi ích giữa mục tiêu thương mại và mục tiêu y tế công cộng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nội tại, cách tiếp cận của Trung Quốc cũng gắn với đặc thù kinh tế - quản lý. Quốc gia này vận hành hệ thống độc quyền thuốc lá nhà nước và là trung tâm sản xuất, xuất khẩu lớn đối với các sản phẩm nicotine, bao gồm thuốc lá điện tử (TLĐT), sắp tới là TLNN và túi nicotine. Do đó, trong các thảo luận tại FCTC, lập trường của Trung Quốc thường nhấn mạnh yếu tố cân bằng giữa kiểm soát sức khỏe cộng đồng và các lợi ích kinh tế như việc làm, nguồn thu ngân sách và sự phát triển của ngành.
Thực tiễn tại Mỹ và Trung Quốc cho thấy, trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng thay đổi và các sản phẩm nicotine liên tục phát triển, việc tăng cường phối hợp kỹ thuật và bổ sung góc nhìn thị trường đang dần trở thành cách tiếp cận nhằm cân bằng giữa mục tiêu sức khỏe cộng đồng và yêu cầu quản lý hiệu quả.
Nguồn: svvn.tienphong.vn