Tin được không, bạn cũng có thể "unlock" siêu năng lực này nếu chịu khó luyện tập đó!
Trong thế giới động vật, mấy bạn dơi, cá heo hay cá voi xài âm thanh để định vị bản thân trong môi trường sống và tìm mồi siêu pro. Nhưng mà plot twist là khả năng định vị bằng tiếng vang (Echolocation) này không hề special gì cả - vì con người chúng ta cũng học được nha!
Chỉ cần luyện tạo âm thanh bằng miệng và kiên trì thực hành trong một khoảng thời gian nhất định, ai cũng có thể phát triển kỹ năng này. Tuy nhiên, skill này lại đặc biệt "max level" ở những người mất thị giác, và câu trả lời có thể nằm ngay trong não bộ của họ đấy. Vậy chúng ta đã thực sự khai phá được giác quan thứ sáu đầy hứa hẹn này chưa?
Giống như học ngoại ngữ vậy thôi
Tương tự như cách thiết bị phát hiện tàu ngầm hoạt động, dơi, cá voi và cá heo phát ra âm thanh rồi não của chúng phân tích tiếng vang dội lại. Những feedback âm thanh này cung cấp thông tin cần thiết để chúng định vị và theo dõi con mồi. Với tầm nhìn hạn chế và môi trường sống ít ánh sáng, việc nhìn như con người là gần như mission impossible đối với chúng.
Nhưng khả năng này không chỉ là độc quyền của mấy bạn động vật đâu. Con người cũng có thể phát triển nó bằng cách thực hành và tập luyện đều đặn.
"Trong phòng thí nghiệm, chúng tôi huấn luyện các tình nguyện viên bằng cách yêu cầu họ thực hiện một số bài kiểm tra định vị bằng tiếng vang cụ thể, ví dụ phát hiện ra một đối tượng có ở phía trước họ hay không, và bằng cách cung cấp phản hồi sau mỗi lần thực hiện, chúng ta có thể biết câu trả lời của họ chính xác hay không.", Lore Thaler - một nhà nghiên cứu thuộc khoa tâm lý học của Đại học Durham (Vương quốc Anh) chia sẻ với OpenMind.
Các bạn tham gia đã cho thấy sự tiến bộ rõ rệt sau khi spam bài kiểm tra nhiều lần. Một chuyên gia định vị âm vang đã so sánh kỹ năng này với việc học ngoại ngữ thứ hai - bí kíp vàng để level up chính là: practice makes perfect!
Trong trường hợp của bà ấy, bà cố gắng luyện tập ngay cả khi không ở trong lab. "Khi tôi tập luyện, tôi thường nhắm mắt lại hoặc dùng băng bịt mắt lại, mang theo một cây gậy giúp tôi phát hiện ra những trở ngại trên mặt đất", bà nói.
Phát triển từ việc tầm nhìn bị hạn chế
Bất cứ ai cũng có thể nghe được tiếng vọng của mình, và từ những tiếng vang xung quanh, chúng ta có thể nhận ra mình đang ở trong không gian lớn hay nhỏ hoặc một căn phòng trống. Nhưng để biết thêm info chi tiết, chẳng hạn như phát hiện vật thể hoặc chướng ngại vật, cần phải có những tín hiệu chủ động.
Santani Teng - một nhà nghiên cứu tại Khoa Tâm lý học của Đại học California Berkeley (Mỹ) cho biết: "Chỉ với một chút thực hành cùng những tín hiệu chủ động, như tặc lưỡi và các âm thanh khác, những người bị bịt mắt có thể học cách phân biệt kích thước, khoảng cách, và thậm chí là hình dạng của vật thông qua khả năng định vị âm vang."
Mặc dù ai cũng có thể học skill này, nhưng nó lại đặc biệt phát triển mạnh ở những người mất thị giác. Theo Teng, mất thị giác ở độ tuổi càng trẻ thì khả năng định vị âm vang càng trở nên sắc nét hơn.
Ông cũng cho biết: "Họ có thể sử dụng các tín hiệu tiếng vang với sự chính xác ở mức độ mà hầu hết những người bình thường chưa có sự luyện tập không thể so sánh được".
Theo quan điểm của ông, việc mất thị lực dài hạn đã tạo điều kiện khiến việc định vị bằng tiếng vang trở nên tốt hơn, nhưng các nhà nghiên cứu vẫn chưa biết điều kiện cụ thể là gì. Điều mà họ biết là ngoài miệng, kỹ năng này bao gồm hai vùng cơ bản của cơ thể: tai - nơi đón tiếng vọng dội lại, và bộ não xử lý những thông tin này. Với những người mù, hình ảnh não cho thấy các vùng liên quan đến thị giác được kích hoạt. Điều này chứng tỏ sự sắp xếp các tín hiệu tiếng vang khởi phát nên các quá trình đặc biệt ở não của những người mất thị lực. Ngầu đét!
Định vị âm vang nhanh hơn ở dơi
Sự khác biệt chính về khả năng định vị âm vang giữa người và dơi nằm ở tốc độ và quãng tần số âm vang. Dơi sử dụng dải tần siêu âm mà tai người không nghe được, chúng ta chỉ có khả năng nghe các âm ở tần số giữa 20 hertz và 20 kilohertz, trong khi các âm tần siêu âm dao động ở tần số cao hơn.
Đồng thời, các âm vang ở loài dơi cũng được phát ra nhanh hơn nhiều. Stefan Greif - nhà nghiên cứu thuộc nhóm nghiên cứu Sensory Ecology thuộc Học viện Max Planck, Đức, cho biết: "Cũng giống với con người, dơi phát ra âm thanh sử dụng dây thanh quản. Sự khác biệt nằm ở việc chúng có hệ thống cơ siêu tốc, giúp tạo ra âm thanh ở tốc độ rất cao."
Tốc độ này còn nhanh hơn nữa nếu chúng tiếp đất hoặc săn mồi - khi đó âm thanh có thể được phát ra ở tốc độ 160 âm/giây luôn! Tốc độ phát âm càng cao, chúng sẽ càng thu thập được nhiều thông tin. Theo Greif, sự khác biệt giữa sóng hạ âm và các âm khác chỉ là 5 mili giây thôi.
Bỏ qua sự khác biệt giữa loài người với các loài động vật khác, vậy liệu chúng ta đã có thể kết luận rằng định vị âm vang là một loại giác quan thứ sáu? Khả năng phối hợp đa giác quan này có sự kết hợp giữa thính giác và các vùng vỏ não có liên quan tới thị giác ở những người mù, tuy nhiên vẫn còn quá nhiều điều chưa được khám phá trước khi chúng ta đi đến kết luận này.
Nguồn: kenh14.vn