KẹoNgọtXinhXắn
New member
Badgir chính là minh chứng sống cho câu "cổ nhân có câu không bao giờ sai" - một phát minh kiến trúc đỉnh của đỉnh đang comeback mạnh mẽ đúng lúc Trái Đất đang "sốt" vì biến đổi khí hậu đây này!
Trong khi cả thế giới đang đổ nghìn tỷ đô tìm cách hạ nhiệt cho các thành phố nóng như lò nướng, thì hóa ra tổ tiên người Trung Đông và Bắc Phi đã hack được bí kíp từ hàng nghìn năm trước rồi với Badgir - hệ thống làm mát thụ động xịn xò nhất lịch sử nhân loại!
Và guess what? Đến giờ nó vẫn âm thầm làm mát cho người dân vùng Trung Đông mà không tốn một xu tiền điện nào luôn á!
Windcatcher (hay Badgir theo tiếng Ba Tư) nghĩa đen là "kẻ bắt gió" - nghe tên đã thấy ngầu rồi đúng không? Đây là loại ống thông gió/tháp gió siêu nổi tiếng ở Trung Đông (ở Ai Cập người ta gọi là Malqaf nha).
Các nghiên cứu hiện đại xác nhận luôn: Badgir có thể hạ nhiệt độ trong nhà từ 10 đến 15°C so với bên ngoài đó! Tưởng tượng ngoài trời 40°C nóng như Tây Du Ký, nhưng trong nhà chỉ khoảng 25–28°C thôi - mát lịm tim luôn!
Nhìn từ xa, Badgir giống như một chiếc tháp mini nhô lên khỏi mái nhà, có nhiều khe hở dọc theo các cạnh. Trông đơn giản vãi nhưng lại hiệu quả đến khó tin. Bí mật nằm ở bên trong - cả một bản giao hưởng vật lý đỉnh cao!
Nguyên lý hoạt động là dựa vào chênh lệch áp suất và nhiệt độ giữa không khí ngoài trời và trong nhà. Khi gió thổi vào các khe hở phía trên tháp, không khí được đẩy xuống theo ống dọc, chạy qua tầng hầm hoặc sát mặt đất (nơi mát hơn nhiều), rồi tỏa ra làm mát cả không gian. Đồng thời, không khí nóng từ bên trong bị hút lên qua ống khác và bay ra ngoài luôn!
Biết không, hệ thống thông gió cao 33,8 mét trên đỉnh vọng lâu trong Vườn Dowlat Abad ở Thành phố cổ Yazd (Iran) là hệ thống cao nhất thế giới đấy!
Không cần điện. Không cần máy nén. Không cần gas lạnh gì cả. Chỉ cần gió, lực hút nhiệt, và IQ 200 của người thiết kế thôi!
Nhưng chưa hết đâu! Qua hàng thế kỷ, người Ba Tư đã nâng cấp thiết bị này lên level "chấn động" luôn:
Badgir một chiều - được xây ở những vùng có gió thổi theo một hướng ổn định quanh năm. Mặt tháp mở về phía gió chính, tối ưu hóa lưu lượng không khí max ping!
Badgir bốn chiều - thiết kế phổ biến hơn ở vùng gió "thất thường", với bốn mặt mở, bắt gió từ mọi hướng. Khi gió thổi vào một mặt, ba mặt còn lại tự động thành ống thải - smart vãi!
Badgir kết hợp hồ nước - đây mới là đỉnh cao của đỉnh cao nè! Luồng không khí đi qua tháp được dẫn qua bể nước hoặc ao nhỏ bên dưới trước khi tỏa vào phòng. Nước bốc hơi làm lạnh không khí thêm nhiều độ nữa - một dạng máy lạnh bốc hơi "cổ nhưng vàng" cực kỳ hiệu quả trong khí hậu khô nóng!
Nếu muốn hiểu Badgir không phải bằng lý thuyết mà bằng "vibe thật", hãy đến Yazd nha! Thành phố cổ nằm giữa sa mạc trung tâm Iran, gần Con đường Gia vị và Con đường Tơ lụa, nơi mùa hè nhiệt độ chill chill 40°C thôi (à nhầm, nóng điên đảo á! ).
Từ trên cao nhìn xuống, Yazd trông như một khu rừng tháp - những cái tháp vuông vuông, cao vút, mọc lên dày đặc từ mái nhà đất nung vàng nâu. Hơn 700 chiếc Badgir chen chúc nhau, tạo nên đường chân trời độc nhất vô nhị không nơi nào trên Trái Đất có được!
UNESCO đã công nhận Yazd là Di sản Thế giới một phần nhờ Badgir đấy! Người Iran tự hào gọi Yazd là "Thành phố của những tháp gió", không phải vì vàng bạc hay cung điện gì đâu, mà vì trí tuệ được đúc kết thành kiến trúc của tổ tiên ngàn đời! ️
Rồi điện xuất hiện. Máy lạnh ra đời. Và Badgir dần bị "ghosting", không phải vì nó kém, mà vì con người nghĩ công nghệ hiện đại sẽ giải quyết all mọi thứ. Nhưng plot twist đang đến rất nhanh!
Theo báo cáo của McKinsey, lĩnh vực xây dựng chiếm 1/4 tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu đó mọi người ơi! Riêng hệ thống điều hòa không khí đang tăng trưởng chóng mặt.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo đến năm 2050 sẽ có 5,6 tỷ thiết bị máy lạnh hoạt động trên toàn thế giới - tiêu thụ điện khủng khiếp, tạo ra vòng lẩn quẩn: Nóng lên toàn cầu → bật thêm máy lạnh → thải thêm khí nhà kính → nóng hơn nữa. Đúng là "ăn cháo đá bát" phiên bản môi trường!
Trong context đó, Badgir đang được "réup" lại, không phải như một di vật bảo tàng, mà như một giải pháp future tươi sáng!
Nghiên cứu khoa học năm 2024 đăng trên Tạp chí Ain Shams Engineering Journal đo lường hiệu suất của Badgir trong các công trình hiện đại tại UAE cho kết quả "hú hồn": Nó tự nhiên hạ nhiệt độ bên trong nhà từ 10 đến 15°C so với cái nóng "thiêu đốt" bên ngoài - mà không tiêu thụ bất kỳ watt điện nào cả! Xịn sò chưa?
Minh chứng rõ nét nhất cho sức sống của Badgir trong kiến trúc hiện đại đến từ những nơi bạn không ngờ tới đâu:
Masdar City, Abu Dhabi - thành phố bền vững tham vọng nhất thế giới với mục tiêu Net-Zero Carbon. Giữa lòng thành phố là một tháp gió hiện đại cao 45 mét - hậu duệ trực tiếp của Badgir cổ đại!
Khalifa Stadium, Qatar - sân vận động được dùng trong FIFA World Cup 2022, trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng Vịnh, đã apply nguyên lý tháp gió để làm mát không gian ngoài trời - điều mà trước đây người ta nghĩ là mission impossible!
Trái Đất vừa trải qua những năm nóng kỷ lục liên tiếp rồi các bạn ạ! Nhiều thành phố ở Trung Đông, Nam Á và châu Phi ghi nhận nhiệt độ mùa hè vượt mọi ngưỡng trong lịch sử. Và trong khi các nước còn đang "khẩu chiến" về cam kết khí hậu, người ta âm thầm nhìn lại hàng trăm mái nhà ở Yazd và nhận ra rằng câu trả lời cho bài toán năng lượng của thế kỷ 21 có thể đã được spoil từ thời cổ đại rồi!
Một cái tháp. Vài khe hở. Và nghìn năm trí tuệ được tích lũy từ những con người sống giữa sa mạc, không có gì ngoài sự thông minh và ý chí sinh tồn mạnh mẽ.
Nguồn: kenh14.vn
Trong khi cả thế giới đang đổ nghìn tỷ đô tìm cách hạ nhiệt cho các thành phố nóng như lò nướng, thì hóa ra tổ tiên người Trung Đông và Bắc Phi đã hack được bí kíp từ hàng nghìn năm trước rồi với Badgir - hệ thống làm mát thụ động xịn xò nhất lịch sử nhân loại!
Và guess what? Đến giờ nó vẫn âm thầm làm mát cho người dân vùng Trung Đông mà không tốn một xu tiền điện nào luôn á!
Windcatcher (hay Badgir theo tiếng Ba Tư) nghĩa đen là "kẻ bắt gió" - nghe tên đã thấy ngầu rồi đúng không? Đây là loại ống thông gió/tháp gió siêu nổi tiếng ở Trung Đông (ở Ai Cập người ta gọi là Malqaf nha).
Các nghiên cứu hiện đại xác nhận luôn: Badgir có thể hạ nhiệt độ trong nhà từ 10 đến 15°C so với bên ngoài đó! Tưởng tượng ngoài trời 40°C nóng như Tây Du Ký, nhưng trong nhà chỉ khoảng 25–28°C thôi - mát lịm tim luôn!
Nhìn từ xa, Badgir giống như một chiếc tháp mini nhô lên khỏi mái nhà, có nhiều khe hở dọc theo các cạnh. Trông đơn giản vãi nhưng lại hiệu quả đến khó tin. Bí mật nằm ở bên trong - cả một bản giao hưởng vật lý đỉnh cao!
Nguyên lý hoạt động là dựa vào chênh lệch áp suất và nhiệt độ giữa không khí ngoài trời và trong nhà. Khi gió thổi vào các khe hở phía trên tháp, không khí được đẩy xuống theo ống dọc, chạy qua tầng hầm hoặc sát mặt đất (nơi mát hơn nhiều), rồi tỏa ra làm mát cả không gian. Đồng thời, không khí nóng từ bên trong bị hút lên qua ống khác và bay ra ngoài luôn!
Biết không, hệ thống thông gió cao 33,8 mét trên đỉnh vọng lâu trong Vườn Dowlat Abad ở Thành phố cổ Yazd (Iran) là hệ thống cao nhất thế giới đấy!
Không cần điện. Không cần máy nén. Không cần gas lạnh gì cả. Chỉ cần gió, lực hút nhiệt, và IQ 200 của người thiết kế thôi!
Nhưng chưa hết đâu! Qua hàng thế kỷ, người Ba Tư đã nâng cấp thiết bị này lên level "chấn động" luôn:
Badgir một chiều - được xây ở những vùng có gió thổi theo một hướng ổn định quanh năm. Mặt tháp mở về phía gió chính, tối ưu hóa lưu lượng không khí max ping!
Badgir bốn chiều - thiết kế phổ biến hơn ở vùng gió "thất thường", với bốn mặt mở, bắt gió từ mọi hướng. Khi gió thổi vào một mặt, ba mặt còn lại tự động thành ống thải - smart vãi!
Badgir kết hợp hồ nước - đây mới là đỉnh cao của đỉnh cao nè! Luồng không khí đi qua tháp được dẫn qua bể nước hoặc ao nhỏ bên dưới trước khi tỏa vào phòng. Nước bốc hơi làm lạnh không khí thêm nhiều độ nữa - một dạng máy lạnh bốc hơi "cổ nhưng vàng" cực kỳ hiệu quả trong khí hậu khô nóng!
Nếu muốn hiểu Badgir không phải bằng lý thuyết mà bằng "vibe thật", hãy đến Yazd nha! Thành phố cổ nằm giữa sa mạc trung tâm Iran, gần Con đường Gia vị và Con đường Tơ lụa, nơi mùa hè nhiệt độ chill chill 40°C thôi (à nhầm, nóng điên đảo á! ).
Từ trên cao nhìn xuống, Yazd trông như một khu rừng tháp - những cái tháp vuông vuông, cao vút, mọc lên dày đặc từ mái nhà đất nung vàng nâu. Hơn 700 chiếc Badgir chen chúc nhau, tạo nên đường chân trời độc nhất vô nhị không nơi nào trên Trái Đất có được!
UNESCO đã công nhận Yazd là Di sản Thế giới một phần nhờ Badgir đấy! Người Iran tự hào gọi Yazd là "Thành phố của những tháp gió", không phải vì vàng bạc hay cung điện gì đâu, mà vì trí tuệ được đúc kết thành kiến trúc của tổ tiên ngàn đời! ️
Rồi điện xuất hiện. Máy lạnh ra đời. Và Badgir dần bị "ghosting", không phải vì nó kém, mà vì con người nghĩ công nghệ hiện đại sẽ giải quyết all mọi thứ. Nhưng plot twist đang đến rất nhanh!
Theo báo cáo của McKinsey, lĩnh vực xây dựng chiếm 1/4 tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu đó mọi người ơi! Riêng hệ thống điều hòa không khí đang tăng trưởng chóng mặt.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo đến năm 2050 sẽ có 5,6 tỷ thiết bị máy lạnh hoạt động trên toàn thế giới - tiêu thụ điện khủng khiếp, tạo ra vòng lẩn quẩn: Nóng lên toàn cầu → bật thêm máy lạnh → thải thêm khí nhà kính → nóng hơn nữa. Đúng là "ăn cháo đá bát" phiên bản môi trường!
Trong context đó, Badgir đang được "réup" lại, không phải như một di vật bảo tàng, mà như một giải pháp future tươi sáng!
Nghiên cứu khoa học năm 2024 đăng trên Tạp chí Ain Shams Engineering Journal đo lường hiệu suất của Badgir trong các công trình hiện đại tại UAE cho kết quả "hú hồn": Nó tự nhiên hạ nhiệt độ bên trong nhà từ 10 đến 15°C so với cái nóng "thiêu đốt" bên ngoài - mà không tiêu thụ bất kỳ watt điện nào cả! Xịn sò chưa?
Minh chứng rõ nét nhất cho sức sống của Badgir trong kiến trúc hiện đại đến từ những nơi bạn không ngờ tới đâu:
Masdar City, Abu Dhabi - thành phố bền vững tham vọng nhất thế giới với mục tiêu Net-Zero Carbon. Giữa lòng thành phố là một tháp gió hiện đại cao 45 mét - hậu duệ trực tiếp của Badgir cổ đại!
Khalifa Stadium, Qatar - sân vận động được dùng trong FIFA World Cup 2022, trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng Vịnh, đã apply nguyên lý tháp gió để làm mát không gian ngoài trời - điều mà trước đây người ta nghĩ là mission impossible!
Trái Đất vừa trải qua những năm nóng kỷ lục liên tiếp rồi các bạn ạ! Nhiều thành phố ở Trung Đông, Nam Á và châu Phi ghi nhận nhiệt độ mùa hè vượt mọi ngưỡng trong lịch sử. Và trong khi các nước còn đang "khẩu chiến" về cam kết khí hậu, người ta âm thầm nhìn lại hàng trăm mái nhà ở Yazd và nhận ra rằng câu trả lời cho bài toán năng lượng của thế kỷ 21 có thể đã được spoil từ thời cổ đại rồi!
Một cái tháp. Vài khe hở. Và nghìn năm trí tuệ được tích lũy từ những con người sống giữa sa mạc, không có gì ngoài sự thông minh và ý chí sinh tồn mạnh mẽ.
Nguồn: kenh14.vn