MinMoon8845
New member
Thế kỷ 16, một căn bệnh bí ẩn tên "cocoliztli" xuất hiện ở Mexico với triệu chứng siêu kinh dị: chảy máu và nôn mửa không ngừng. Kết quả? 15 triệu người mất mạng, chiếm tới 80% dân số nước này chỉ trong vòng 3 năm thôi các bạn ơi!
## Căn bệnh kinh hoàng bậc nhất lịch sử
Cocoliztli xếp hạng nhì trong top các đại dịch chết người nhất ever, chỉ thua "Cái chết đen" thôi. Nhắc lại cho mn nhớ, thế kỷ 14, bệnh dịch hạch đã унес 25 triệu người ở Tây Âu - tức là polovina dân số luôn đó!
Theo tiếng Nahuatl của người Aztec thời đó, cocoliztli nghĩa đen là "bệnh dịch". Lần đầu nó tấn công Mexico vào năm 1545. Theo các tài liệu lịch sử ghi chép lại, triệu chứng phát bệnh siêu nhanh, chỉ từ 3-5 ngày là xong.
Ban đầu bệnh nhân sốt cao đột ngột, chóng mặt, đau đầu khủng khiếp, khát nước liên tục, mắt đỏ ngầu và mạch đập yếu ớt. Một số người còn bị mất trí nhớ luôn á. Sau đó da chuyển sang màu vàng, cơ thể nổi đầy mụn hoặc hạch cứng ở sau tai. Có khi các cục hạch phát triển to tới mức chiếm hết nửa mặt luôn!
Khi mụn vỡ ra thì chảy mủ. Đi kèm là đau ngực, đau bụng dữ dội, tiêu chảy, lở loét môi và bộ phận sinh dục. Cuối cùng, máu chảy từ tai, hậu môn, âm đạo, miệng và mũi. Bụng chướng hoặc nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu báo hiệu kết cục bi thảm rồi đó. Người mắc bệnh thường chết chỉ sau 3-4 ngày. Khám nghiệm tử thi cho thấy gan to cứng, xuất huyết phổi và lá lách to bất thường.
Theo lời kể của dân địa phương, năm 1545, thực dân châu Âu khi chinh phục vùng đất này đã mang theo virus mà người bản địa chưa từng gặp, nên không có kháng thể gì hết.
"Tại các thành phố và thị trấn lớn, người ta đào những con hào lớn. Từ sáng đến tối, các linh mục không làm gì khác ngoài việc mang xác người chết bệnh và chôn dưới hào", nhà sử học Fray Juan de Torquemada kể lại cảnh tượng ám ảnh đó.
## Detective mode: Truy tìm thủ phạm
Từ thế kỷ 16, các giả thuyết về nguyên nhân bệnh dịch được đưa ra ầm ầm. Năm 1548, người Tây Ban Nha gọi nó là tabardillo (sốt phát ban). Nhưng mà triệu chứng của cocoliztli khác hẳn sốt phát ban thường. Chính vì thế bác sĩ Tây Ban Nha Francisco Hernández de Toledo vẫn cứ dùng tên cocoliztli theo ngôn ngữ Nahuatl khi nói về căn bệnh này.
Nhiều thế kỷ sau, năm 1970, nhà sử học Germain Somolinos d'Ardois nghiên cứu tất cả giả thuyết về nguyên nhân bệnh: sốt xuất huyết, bệnh do xoắn khuẩn Leptospira, sốt rét, sốt phát ban, thương hàn và sốt vàng da. Kết luận của ông là không căn bệnh nào fit với mô tả về cocoliztli cả! Ông tin rằng đây là kết quả của "quá trình virus gây ảnh hưởng xuất huyết" và cocoliztli không có tác nhân gây bệnh nào đã biết trước đó ở châu Á, châu Phi hay châu Âu, mà xuất phát từ một loại virus mới phát triển ngay tại châu Mỹ.
Đến năm 2000, sau khi review nghiên cứu của những nhà khoa học đi trước và so sánh cocoliztli với các mô tả lâm sàng về các bệnh khác, hai nhà khoa học Marr và Kiracofe cho rằng arenavirus - một họ virus gây ra sốt xuất huyết - có trong chuột đã truyền sang người bản địa tại Mexico. Người Tây Ban Nha xuất hiện cùng với chuột mang theo mầm bệnh kết hợp với biến đổi khí hậu đã làm đại dịch Cocciztli bùng phát.
## Plot twist: Bí mật được vén màn!
Năm 2018, ông Johannes Krause - nhà di truyền học tiến hóa tại Viện Khoa học Lịch sử Nhân loại Max Planck (Đức) và team đã phát hiện bằng chứng mới tìm ra thủ phạm thực sự!
Các nhà khoa học thực hiện công trình khảo cổ ở nghĩa trang Grand Plaza Teposcolula-Yucundaa, miền Nam Mexico - nơi chôn cất thi thể của các nạn nhân. Đây là địa điểm duy nhất được cho là có liên quan trực tiếp đến việc bùng phát căn bệnh. Thời điểm đó, sợ hãi bao trùm người dân Mexico tới mức toàn bộ thành phố quanh Teposcolula-Yucundaa phải di chuyển sang một thung lũng gần đó. Nghĩa trang bị phong tỏa trong hàng thế kỷ. Chính lớp sàn dày bảo vệ của khu mộ này đã tạo điều kiện perfect cho công trình nghiên cứu.
Sau khi sử dụng phương pháp kỹ thuật Công cụ giải trình tự và phân tích ADN (MALT), các nhà khoa học đã tìm ra loại khuẩn trong mẫu ADN từ răng của 10 bộ xương thuộc thế kỷ 16: một chủng hiếm gặp của khuẩn salmonella gây ra bệnh thương hàn tên S. Paratyphi C!
Theo Kirsten Bos - nhà nhân chủng học tại Viện Khoa học Lịch sử Nhân loại Max Planck, tủy răng (phần mô mềm sống trong răng) chứa các mạch máu nên bất kỳ mầm bệnh nào từng xuất hiện trong máu cũng đều hiển thị trên tủy răng.
Theo lịch sử y khoa, tỷ lệ mắc bệnh thương hàn do khuẩn S. Paratyphi C gây ra là cực kỳ hiếm. Phần lớn các ca thương hàn hiện đại, như năm 2000 có 27 triệu người mắc, đều do chủng khuẩn thường gặp là S. Typhi and S. Paratyphi A gây ra. Nếu không được chữa trị, tỷ lệ tử vong các ca thương hàn xuất phát từ khuẩn S. Paratyphi C là 15%.
Nguồn: soha.vn