Cộng đồng mạng đang tranh cãi xỉu lên xỉu xuống với đề thi Tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn sáng 11/6 vừa rồi! Câu hỏi "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?" khiến nhiều người thắc mắc liệu có công bằng cho tất cả học sinh không. Thậm chí khái niệm "phát minh" trong đề cũng đang bị nghi ngờ có độ lệch so với vai trò thực tế của các nhân vật được nhắc đến.
Đề thi môn Ngữ văn năm 2026 theo chương trình GDPT 2018 năm nay đã "cắt ties" hoàn toàn với ngữ liệu trong SGK luôn nha. Mục tiêu là phát triển năng lực học sinh, chấm dứt kiểu văn mẫu đọc-chép kiểu cũ rồi.
Đề thi năm nay dài gần 2 trang với 2 phần: Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm). Trong đó, câu 1 phần Viết (chiếm tận 2 điểm) về "Steve Jobs Việt Nam" đang là tâm điểm drama nhất!
Chuyên gia nói gì: Chưa đảm bảo công bằng?
TS Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) chia sẻ, lần đầu đọc đề ông thấy khá hay và mới mẻ đó.
Theo ông, đề thi năm nay xịn ở những điểm này nè:
• Đảm bảo đúng khung năng lực môn Ngữ văn với các đặc tả kỹ thuật rõ ràng
• Phần đặc tả câu hỏi khớp với năng lực Đọc hiểu văn bản thông tin và Đọc hiểu văn bản nghị luận
• Nội dung đề tập trung vào chủ đề khoa học công nghệ - xu hướng của thời đại, đòn bẩy phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
• Phần viết văn nghị luận và phân tích bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi mang phong cách tư duy hiện đại, đậm chất trí tuệ
Bài thơ này deep lắm nha - nhắn nhủ rằng mỗi người đều có thể sống một cuộc đời ý nghĩa bằng cách đem lại lợi ích cho người khác, dù hoàn cảnh thế nào. Thủ pháp nhân cách hóa của bài thơ cho phép thí sinh thỏa sức sáng tạo trong không gian vô hạn luôn
"Nhìn chung đề thi đảm bảo được khung lý luận về đánh giá năng lực người học. Nội dung có tính thực tiễn cao và phù hợp xu thế mới thời đại", TS Ân nhận xét.
Nhưng plot twist ở chỗ...
Mặt khác, theo TS Đặng Tự Ân, đề thi vẫn "chưa tròn trịa" lắm khi câu 1 phần Viết gợi dẫn đưa ra các nhân vật Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk...
"Tại sao chỉ hỏi Steve Jobs của Việt Nam? Nhiều con người cụ thể trong gợi dẫn đưa ra làm gì? Điều này có thể làm cho thí sinh bối rối khi định hướng viết, tức là quá mở", ông đặt câu hỏi.
Ông cho rằng câu hỏi nên thiên về đánh giá kiến thức người học hơn. Nếu coi đây là cơ sở phân loại thí sinh thì chưa ổn lắm.
Vấn đề là: không phải em nào cũng hiểu rõ những nhân vật có công phát minh công nghệ làm thay đổi thế giới. Trên một triệu thí sinh, liệu các em có thể biết, có thể hiểu một con người ở nước ngoài, xuất sắc trong một lĩnh vực cụ thể hay không?
Ông góp ý: "Sao không mở ra, đừng đóng khung vào ai đấy, đừng quá sự thật, kiểu 'Mark Zuckerberg Việt Nam' hay 'Elon Musk Việt Nam'. Đề thi an toàn nhất là yêu cầu viết rất chung về một con người Việt Nam có công phát minh ra công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới mà thực tế ở nước ta có nhiều cá nhân rất xuất sắc về khoa học công nghệ, đủ gợi chứng cho thí sinh thỏa sức viết bài."
TS Ân kết luận: "Những góp ý trên về đề thi thực chất là chưa đảm bảo về 'tính công bằng và tin cậy', cũng như đánh giá trong bối cảnh thực tiễn và vì sự phát triển con người - một trong các nguyên tắc kiểm tra/thi cử theo định hướng phát triển năng lực người học."
Dù còn có những thiếu sót, đề thi Ngữ văn năm nay vẫn được coi là đề thi mẫu, đảm bảo tính toàn diện, cơ bản của một đề thi cấp quốc gia.
"Sự đã rồi" trong đề thi
TS Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên Trường THPT Chu Văn An (Hà Nội) nhận định có sự mơ hồ trong phần dẫn khi xóa nhòa ranh giới người phát minh và người tiếp nhận thành quả phát minh. Khái niệm "phát minh" trong đề thi có độ chênh với vai trò thực của ba nhân vật này.
Phần lệnh cũng có thể gây ra những cảm nhận trái chiều, ví như bị chê sùng ngoại, tự ti... khi đưa ra các nhân vật Steve Jobs, Mark Zukerberg, Elon Musk.
"Nhưng bên cạnh những băn khoăn về diễn đạt ngôn từ cùng cách đặt vấn đề dễ gây phản cảm về 'Steve Jobs Việt Nam', những sự đã rồi trong đề thi, tôi vẫn có một niềm tin: Dù không biết về Steve Jobs, các em vẫn có thể căn cứ vào nội dung ngữ liệu đọc hiểu, các câu hỏi đọc hiểu... để phần nào nắm bắt được tinh thần cốt lõi của vấn đề - đó là làm thế nào để đưa đất nước phát triển, thay đổi thứ hạng trong bậc thang kỹ thuật công nghệ thời 4.0 của thế giới?"
Theo TS Tuyết, nếu coi "Steve Jobs Việt Nam" (để trong ngoặc kép như dấu hiệu của một khái niệm đặc biệt) chỉ là hoán dụ cho khát vọng phát triển thì đó là niềm khát vọng của ý thức tự tôn, hiểu vị trí của mình để khao khát vươn lên - biết mình biết người!
Một giáo viên dạy Văn tại Trường THPT Lê Quý Đôn, Hà Nội cũng nhận định, đề thi năm nay gây tranh cãi và nhiều ý kiến cho rằng gây thiệt thòi cho học sinh vùng khó khăn là băn khoăn chính đáng, nhưng chưa đủ để khẳng định đề thi thiếu công bằng.
Điều quyết định vẫn là đề có yêu cầu kiến thức về Steve Jobs hay chỉ mượn hình ảnh ông như một biểu tượng để học sinh bàn luận về việc phát hiện, đào tạo và phát huy nhân tài cho đất nước.
Nếu là trường hợp thứ hai thì trọng tâm đánh giá vẫn nằm ở năng lực tư duy và lập luận hơn là vốn hiểu biết về một nhân vật cụ thể.
Theo thầy giáo, việc đưa các nhân vật nổi tiếng thế giới vào đề văn không phải điều cấm kỵ gì cả. Thậm chí còn giúp đề thi gắn với hơi thở thời đại và khuyến khích học sinh mở rộng hiểu biết xã hội.
"Tuy nhiên, người ra đề cần lựa chọn cách diễn đạt sao cho mọi học sinh đều có thể tiếp cận được vấn đề. Chẳng hạn, nếu viết: 'Làm sao để Việt Nam có thêm những con người sáng tạo, đổi mới và tạo ảnh hưởng lớn như Steve Jobs?' thì ý nghĩa sẽ rõ ràng hơn và giảm bớt sự phụ thuộc vào vốn hiểu biết riêng về nhân vật", thầy giáo góp ý.
Góc nhìn từ hiệu trưởng
Thầy Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường phổ thông Phùng Hưng (Hà Nội) chia sẻ có ba vấn đề băn khoăn:
Thứ nhất: Liệu tất cả thí sinh "có biết hay không" các nhân vật này, đặc biệt với học sinh vùng sâu vùng xa khả năng tiếp cận thông tin bị hạn chế.
Thứ hai: Cụm từ "Steve Jobs Việt Nam" khiến người ta hiểu là khuyến khích bắt chước hình mẫu nước ngoài.
Thứ ba: Cách sử dụng từ "phát minh" cũng gây tranh cãi.
Tuy nhiên, theo thầy Kiên, việc đề thi nhắc đến những nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk không phải để kiểm tra kiến thức công nghệ. Đây chỉ là gợi dẫn, nhằm khơi mở một vấn đề quen thuộc với người trẻ: khát vọng sáng tạo, tinh thần đổi mới và trách nhiệm đóng góp cho xã hội.
Điều quan trọng không nằm ở việc học sinh có biết rõ từng nhân vật hay không, mà ở cách các em suy nghĩ và lập luận trước câu hỏi: Làm thế nào để Việt Nam có những con người dám mơ lớn và tạo ra giá trị mới?
Học sinh hoàn toàn có thể trả lời bằng những dẫn chứng gần gũi: tấm gương người Việt trong khoa học, nông nghiệp, giáo dục, hay chính những người trẻ quanh các em đang nỗ lực mỗi ngày.
Nếu nhìn theo hướng này, đề thi không hề gây thiệt thòi cho học sinh vùng khó khăn. Điều cần đánh giá ở đây là tư duy, khả năng diễn đạt, và thái độ trước một vấn đề xã hội, chứ không phải mức độ hiểu biết về vài nhân vật cụ thể.
"Cách đặt câu hỏi của đề bài như vậy nếu có khó khăn hơn cho thí sinh, thì vấn đề nằm ở việc có thể các em sẽ mất nhiều thời gian hơn để hiểu đề", thầy Kiên nói.
Bộ GD&ĐT chính thức lên tiếng
Liên quan đến những tranh cãi về đề Ngữ văn năm nay, chiều 12/6, GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT đã lý giải: câu 1 phần Viết là câu hỏi phân loại thí sinh. Năm nay, câu phân loại chỉ chiếm 2 điểm, nhằm kiểm tra năng lực hiểu biết, khả năng phân tích và tư duy lập luận của học sinh trước các vấn đề thực tiễn.
Không giống như các môn khoa học khác đòi hỏi sự rập khuôn theo định lý, định luật, môn Ngữ văn luôn có tính chất "mở" để học sinh tự do thể hiện quan điểm. Ban ra đề đã có sự phản biện, tra từ điển và luôn đặt yếu tố vùng miền để cân nhắc.
Nguồn: kenh14.vn