Sau khi kỳ thi học sinh giỏi (HSG) tỉnh lớp 10 năm học 2022-2023 của Hà Tĩnh kết thúc, đề thi môn Ngữ Văn đã khiến cộng đồng mạng dậy sóng. Lý do? Đề thi không nằm trong SGK và đã "xé rào" mọi khuôn mẫu trước đây luôn nha!
**Drama nhiều chiều quá trời**
Chiều 17/3, Sở GD&ĐT Hà Tĩnh tổ chức kỳ thi chọn HSG tỉnh lớp 10 năm học 2022-2023 với hơn 1.200 thí sinh tham gia.
Đọc xong đề thi môn Ngữ văn, dư luận ở Hà Tĩnh chia sẻ ý kiến rần rần, có người khen có người chê luôn.
Đề thi xoay quanh bài thơ "Chia" của Nguyễn Trọng Tạo - bài thơ mà nhạc sĩ Phú Quang đã phổ nhạc thành hit "Một Dại Khờ Một Tôi" (ai cũng biết mà nhỉ ).
*Chia cho em một đời tôi/ một cay đắng/ một niềm vui/ một buồn/ tôi còn cái xác không hồn/ cái chai không rượu tôi còn vỏ chai/ chia cho em một đời say/ một cây si/ với một cây bồ đề/ tôi còn đâu nữa đam mê/ trời chang chang nắng tôi về héo khô/ chia cho em một đời Thơ/ một lênh đênh/ một dại khờ/ một tôi/ chỉ còn cỏ mọc bên trời/ một bông hoa nhỏ lặng rơi mưa dầm...*
Phần nghị luận xã hội yêu cầu học sinh viết bài để trả lời câu hỏi: "Phải chăng sống hết mình với tất cả những gì mình có là cách thức để con người chuyển hóa nỗi khổ niềm đau thành an vui hạnh phúc?"
Còn câu nghị luận văn học thì: "Thơ hay tựa như người con gái đẹp, ở góc nhìn nào người ta cũng có thể phát hiện ra những vẻ đẹp riêng. Bằng góc nhìn của mình, anh/chị hãy phân tích bài thơ "Chia" của Nguyễn Trọng Tạo; từ đó bình luận về ý kiến trên."
Ngay khi đề thi được công bố, nhiều ý kiến của giáo viên, học sinh xung quanh đề độc đáo này nổ ra liền, nhưng phần lớn là tích cực nha!
Theo cô Nguyễn Thị Quỳnh Giang, giáo viên Trường THPT Hồng Lĩnh (thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh): "Chắc sẽ có người bảo bài thơ 'Chia' quá 'lớn' so với học trò. Nhưng theo tôi, bài thơ rất 'lớn' nhưng hoàn toàn không lớn với các em đâu nhé. Vì sao? Vì yêu cầu của đề chỉ là bằng góc nhìn của mình (góc nhìn của chính học trò) để phân tích, hướng đến làm rõ vẻ đẹp riêng của bài thơ thôi mà."
Cô Giang còn nhấn mạnh thêm, thơ hay không bao giờ có điểm cuối trong giới hạn tiếp nhận, học sinh chỉ cần thể hiện được cách đọc riêng trong giới hạn của mình là đủ rồi.
Từ đề thi HSG này, cô Nguyễn Thị Quỳnh Giang cũng định hướng đến cách bồi dưỡng HSG mới: "Chúng ta hướng tới mục đích của việc dạy một bài thơ không nên chỉ dừng lại ở việc phân tích cái hay, cái đẹp của riêng bài thơ ấy mà quan trọng hơn là trang bị cho học sinh 'chìa khóa' để các em tự 'mở cửa' mọi bài thơ" - cô Giang nói.
Còn về phía học sinh thì sao? Suy nghĩ và cảm nhận của các em về đề thi cũng rất tích cực đấy! Em Phan Tấn Bảo, lớp 10 Văn, Trường THPT chuyên Hà Tĩnh, chia sẻ: "Em thấy đây là đề thi hay cho HSG lắm ạ."
"Đọc câu nghị luận văn học, ban đầu sẽ cảm thấy đề hơi 'già' nhưng vì yêu cầu của đề là 'từ góc nhìn nào người ta cũng phát hiện ra vẻ đẹp riêng' nên mình chứng minh nhận định đó từ góc nhìn của mình, có thể thoải mái tự do sáng tạo, bộc lộ được cá tính, năng lực cảm thụ văn chương và chiều sâu lý luận của mình."
"Dạng đề này em đã gặp nhưng đây là bài thơ mới nên bộc lộ được cá tính, khả năng viết của em, em viết tự do, bay bổng hơn á" - em Phan Tấn Bảo kể.
Cô Hồ Minh Thông, chuyên viên Ngữ Văn, Phòng GD&ĐT Thành phố Hà Tĩnh cho biết, sau khi kỳ thi kết thúc, theo dõi thấy có nhiều ý kiến bình luận trên mạng xã hội, có khen có chê. Tuy nhiên, phần lớn là khen, khen về sự đổi mới, sự sáng tạo của đề thi. Chỉ có một số ít cho rằng đề thi hơi khó so với học sinh lớp 10.
Cô Thông cho rằng, đề thi HSG năm nay đã mở ra một hướng đi mới cho đề thi HSG ở Hà Tĩnh luôn.
Theo cô Thông, việc ra đề thi HSG lớp 10 năm học 2022-2023 là một thử thách lớn vì đây là năm đầu tiên dạy và học sách giáo khoa mới theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trước đây, đề thi là các tác phẩm có trong SGK, là những ngữ liệu cũ rồi.
Còn chương trình mới yêu cầu phải lấy ngữ liệu mới hoàn toàn ngoài SGK, vì vậy thầy cô dạy phương pháp cho trò chứ không phải dạy nội dung cụ thể về tác phẩm. Với phương pháp trước đây, học sinh muốn sáng tạo cũng khó vì thầy cô đã dạy hết ý tứ trong bài thơ, bài văn có sẵn trong SGK rồi.
Còn với chương trình mới, đề thi mới này, học sinh thoải mái sáng tạo trên những ngữ liệu mới mẻ. Về bài thơ "Chia", nếu chỉ đọc ngữ liệu, một số người sẽ cho là hơi "nặng đô", hơi "già", đòi hỏi người làm bài phải trải nghiệm, va vấp trong cuộc sống.
Nhưng, nếu đọc rõ lệnh đề thì người ra đề chỉ yêu cầu 1 khía cạnh, cái hay của đề là lấy ra 1 vấn đề từ góc nhìn của học sinh lớp 10. Kể cả câu nghị luận xã hội cũng xuất phát từ góc nhìn của học sinh thôi mà.
"Đề này tôi đánh giá cao ở việc chọn ngữ liệu hay, vấn đề đặt ra trong đề rất hợp lý, giàu chất văn nhưng đồng thời rất gần gũi. Tư duy ra đề của năm nay là sự mới mẻ, vượt qua mọi khuôn khổ đã lỗi thời. Đề trước đây rất khó phân hóa nhưng với đề này tôi có thể khẳng định sẽ tìm ra được học sinh giỏi thật sự" - cô Hồ Minh Thông nhấn mạnh.
Cũng theo cô Thông, với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và từ đề thi này, bắt buộc giáo viên phải thay đổi, phải chuyển mình, thay đổi cách dạy, phải khơi gợi cho học sinh khát khao tìm kiếm tri thức đầy sự tự do, đầy sự hứng khởi chứ không được áp đặt như trước đây nữa.
Trả lời câu hỏi liệu đề thi có làm khó cho người chấm thi không, cô Thông thẳng thắn: "Không hề. Tôi chưa đọc đáp án nhưng đề này là đề mở, họ sẽ dễ dàng tìm được học sinh giỏi. Đáp án càng khép càng khó khăn cho người chấm. Đáp án càng mở càng dễ dàng cho người chấm."
**Đột phá thật sự của một đề thi**
Qua tìm hiểu và trao đổi với một số chuyên gia, giáo viên, nhà quản lý giáo dục xung quanh đề thi HSG môn Ngữ văn lớp 10, năm học 2022-2023 của Sở GD&ĐT Hà Tĩnh, cảm nhận chung của mọi người là sự ấn tượng và hứng thú max. Bởi hiện nay, trên cả nước chưa có nhiều đề văn theo lối mở, mới, gắn với hơi thở cuộc sống mà vẫn đảm bảo tính thẩm mỹ như đề văn này.
Có thể rút ra được các vấn đề chính xung quanh dư luận của đề thi đặc biệt này như sau:
**Thứ nhất**, đây là một đề văn theo hướng mở, mới, độc đáo so với lối ra đề chúng ta thường thấy lâu nay.
**Thứ hai**, đề thế này sẽ loại bỏ hoàn toàn lối học thuộc, học tủ theo văn mẫu, kích thích được hứng thú và sự sáng tạo của học sinh.
**Thứ ba**, đề không theo hướng kiểm tra kiến thức hàn lâm mà hoàn toàn theo hướng kiểm tra tổng thể các năng lực của học sinh: Năng lực đọc hiểu, năng lực tạo lập văn bản nghị luận, năng lực vận dụng kiến thức và kỹ năng, năng lực sáng tạo,...
**Thứ tư**, nói đến văn chương thì phải nghĩ ngay rằng đó là một bộ môn nghệ thuật, đề văn này đảm bảo tính thẩm mỹ cả về nội dung và hình thức. Đối với học sinh giỏi, các em sẽ rất hứng thú với đề văn này.
**Thứ năm**, độ khó của đề là vấn đề nhiều người quan tâm. Những người theo lối tư duy cũ, học theo lối tầm chương trích cú, rập khuôn theo văn mẫu sẽ cho rằng đề khó. Tất nhiên, với học sinh giỏi môn Ngữ văn thì đây là lối ra đề giúp các em thỏa sức sáng tạo trong phạm vi yêu cầu của đề. Ngoài ra, nếu để ý thật kỹ vào câu lệnh của đề sẽ thấy đề hoàn toàn không vượt sức học trò đâu.
Năm học 2022-2023, học sinh lớp 10 trên toàn quốc được học theo SGK mới, việc đổi mới đề thi là điều tất yếu phải làm trong bối cảnh này. Đề văn của Sở GD&ĐT Hà Tĩnh cho thấy ngành giáo dục tỉnh này đã dám đổi mới và đổi mới một cách độc đáo, đầy tính sáng tạo luôn.
Điểm mới dễ thấy nhất là cấu trúc đề. Đề dù vẫn có hai bài tập nghị luận văn học và nghị luận xã hội, nhưng không theo hướng cũ mà theo hướng tích hợp trong một ngữ liệu.
Điểm mới thứ hai là cách đặt yêu cầu của các bài tập. Các bài tập đều theo hướng mở, kéo văn chương gần lại với đời sống hơn, và điều quan trọng là tạo điều kiện cho học sinh được thể hiện quan điểm, năng lực sáng tạo của mình chứ không áp đặt.
Điểm mới tiếp theo là ngữ liệu đề hoàn toàn không có trong bộ SGK nào, đảm bảo tính công bằng cho mọi đối tượng học sinh. Bài thơ được chọn làm ngữ liệu ngắn gọn, không quá khó đọc nếu học sinh đã được trang bị kỹ năng đọc hiểu.
Với sách giáo khoa mới, yêu cầu dạy học mới, việc đổi mới đề thi là điều tất yếu rồi.
Nguồn: kenh14.vn