Sáng 2/11 vừa rồi, tại phiên thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã có những chia sẻ đáng chú ý về vấn đề nhạy cảm đang gây xôn xao dư luận.
Thấu hiểu lo lắng của dân mạng về chuyện hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi, đại biểu Hiếu cho biết sự quan tâm và phản biện của xã hội là hoàn toàn dễ hiểu. Bởi lẽ đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến các bé, trong bối cảnh nguy cơ tội phạm xuyên quốc gia và các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn rình rập.
"Vì còn nhiều bất cập nên cần sửa luật, với mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt trẻ em", ông Hiếu nêu quan điểm.
Với góc nhìn của một bác sĩ lâu năm, ông Hiếu chia sẻ mình hiểu rõ cảm giác tuyệt vọng của những bệnh nhân nặng đang chờ đợi cơ hội ghép tạng - có thể đó là hy vọng cuối cùng để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật. Đồng thời, ông cũng thấu cảm với nỗi lo lắng của người dân khi trên thực tế vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.
"Thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, chúng ta cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh", ông nhấn mạnh.
Đề xuất "nút chặn" bảo vệ trẻ em
Từ chuyên môn của mình, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất chia người hiến tạng thành hai nhóm để có quy định phù hợp.
Nhóm 1: Người hiến khỏe mạnh đang sống
Với nhóm này, ông kiến nghị không nên cho hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm đến tính mạng. Còn với mô có khả năng tái tạo hoặc không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển thì nên chia từng nhóm quy định riêng.
Đặc biệt, trẻ dưới 18 tuổi - khi cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh - cũng nên cấm, trừ trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu...).
Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi.
"Đây chính là nút chặn để những kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi" - bác sĩ Lân Hiếu nhấn mạnh điểm quan trọng này.
Với người từ 18-25 tuổi, bác sĩ Hiếu đề nghị quy định "chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống".
Còn người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, có thể quy định cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Nhóm 2: Người hiến không còn khả năng sống (chết não, chết tuần hoàn)
Đại biểu nêu rõ, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế.
"Nếu là tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình, bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến", đại biểu nói.
Trong nhóm này, với trẻ dưới 18 tuổi, vị đại biểu ngành y đề nghị "hạn chế hiến tạng", trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.
Với người trên 18 tuổi, theo đại biểu, cần cấm tuyệt đối lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý, thực hiện dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.
Truyền thông chưa đủ, người dân vẫn thiếu hiểu biết
Bên cạnh các quy định về hiến, ghép tạng, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu chỉ ra rằng công tác truyền thông hiện nay chưa giúp người dân hiểu đầy đủ về hoạt động nhân đạo này.
Ông dẫn ví dụ về hiến giác mạc - loại mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất, do đó việc hiến hầu như không liên quan đến vấn đề đạo đức của hệ thống y tế đang điều trị cho bệnh nhân. Vì vậy, việc tặng giác mạc được coi là nhân đạo và minh bạch nhất.
Song ông chỉ ra nghịch lý tại Việt Nam là số lượng người chờ ghép giác mạc vô cùng lớn, trong khi giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập từ nước ngoài với giá rất đắt đỏ.
Công bằng trong tiếp cận tạng ghép - điều tối quan trọng
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu cho rằng yếu tố mang tính quyết định đến niềm tin của người dân là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí. Ông nhấn mạnh việc phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, bảo đảm công bằng, minh bạch, không phụ thuộc khả năng tài chính.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, dù mô hình tổ chức khác nhau, các nước đều hướng tới việc không để con người tự quyết định bằng cảm tính, mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.
Để phòng ngừa tiêu cực, đại biểu đề xuất ê-kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai. Mọi trường hợp ngoại lệ trong phân bổ tạng phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Nguồn: kenh14.vn
Thấu hiểu lo lắng của dân mạng về chuyện hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi, đại biểu Hiếu cho biết sự quan tâm và phản biện của xã hội là hoàn toàn dễ hiểu. Bởi lẽ đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến các bé, trong bối cảnh nguy cơ tội phạm xuyên quốc gia và các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn rình rập.
"Vì còn nhiều bất cập nên cần sửa luật, với mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt trẻ em", ông Hiếu nêu quan điểm.
Với góc nhìn của một bác sĩ lâu năm, ông Hiếu chia sẻ mình hiểu rõ cảm giác tuyệt vọng của những bệnh nhân nặng đang chờ đợi cơ hội ghép tạng - có thể đó là hy vọng cuối cùng để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật. Đồng thời, ông cũng thấu cảm với nỗi lo lắng của người dân khi trên thực tế vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.
"Thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, chúng ta cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh", ông nhấn mạnh.
Đề xuất "nút chặn" bảo vệ trẻ em
Từ chuyên môn của mình, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất chia người hiến tạng thành hai nhóm để có quy định phù hợp.
Nhóm 1: Người hiến khỏe mạnh đang sống
Với nhóm này, ông kiến nghị không nên cho hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm đến tính mạng. Còn với mô có khả năng tái tạo hoặc không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển thì nên chia từng nhóm quy định riêng.
Đặc biệt, trẻ dưới 18 tuổi - khi cơ thể chưa phát triển hoàn chỉnh - cũng nên cấm, trừ trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu...).
Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi.
"Đây chính là nút chặn để những kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi" - bác sĩ Lân Hiếu nhấn mạnh điểm quan trọng này.
Với người từ 18-25 tuổi, bác sĩ Hiếu đề nghị quy định "chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống".
Còn người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, có thể quy định cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Nhóm 2: Người hiến không còn khả năng sống (chết não, chết tuần hoàn)
Đại biểu nêu rõ, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế.
"Nếu là tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình, bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến", đại biểu nói.
Trong nhóm này, với trẻ dưới 18 tuổi, vị đại biểu ngành y đề nghị "hạn chế hiến tạng", trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.
Với người trên 18 tuổi, theo đại biểu, cần cấm tuyệt đối lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý, thực hiện dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.
Truyền thông chưa đủ, người dân vẫn thiếu hiểu biết
Bên cạnh các quy định về hiến, ghép tạng, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu chỉ ra rằng công tác truyền thông hiện nay chưa giúp người dân hiểu đầy đủ về hoạt động nhân đạo này.
Ông dẫn ví dụ về hiến giác mạc - loại mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất, do đó việc hiến hầu như không liên quan đến vấn đề đạo đức của hệ thống y tế đang điều trị cho bệnh nhân. Vì vậy, việc tặng giác mạc được coi là nhân đạo và minh bạch nhất.
Song ông chỉ ra nghịch lý tại Việt Nam là số lượng người chờ ghép giác mạc vô cùng lớn, trong khi giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập từ nước ngoài với giá rất đắt đỏ.
Công bằng trong tiếp cận tạng ghép - điều tối quan trọng
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu cho rằng yếu tố mang tính quyết định đến niềm tin của người dân là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí. Ông nhấn mạnh việc phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, bảo đảm công bằng, minh bạch, không phụ thuộc khả năng tài chính.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, dù mô hình tổ chức khác nhau, các nước đều hướng tới việc không để con người tự quyết định bằng cảm tính, mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.
Để phòng ngừa tiêu cực, đại biểu đề xuất ê-kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai. Mọi trường hợp ngoại lệ trong phân bổ tạng phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Nguồn: kenh14.vn