Giáo dục đỉnh nhất không phải mắng nhiếc hay khen tới tấp, mà nằm ở hai câu nói này nè!
Ngày xưa có câu "Con hư tại roi cho vót" mà giờ nghĩ lại thấy sai bét Tư tưởng này đã khiến bao nhiêu bố mẹ cứ áp chế con hoài, hoặc liên tục chê bai, hạ thấp các em.
Con làm sai? Ăn đòn liền! Con tiến bộ? Bố mẹ không khen mà còn chê để "dằn mặt" cho đỡ kiêu, đỡ ngạo. Ơ kìa, vậy là sao?
Mấy năm gần đây, thế hệ 9x, 2k đã lớn, họ bắt đầu nhận ra chuyện chê bai, đè nén con cái là sai trầm trọng. Thế là lại xuất hiện trường phái mới: khen con liên tục! Nhưng thực ra, cả hai cách – mắng hoài hay khen hoài – đều chưa chuẩn lắm nha các bạn!
Hai nhà tâm lý học Mỹ – Edward L. Deci và Richard M. Ryan – từng đưa ra Thuyết tự quyết (Self-Determination Theory) xịn sò. Họ nói rằng: Mỗi người đều có ba nhu cầu tâm lý căn bản là cảm giác được thuộc về, có quyền tự chủ và cảm giác mình có năng lực.
Khi những nhu cầu này được đáp ứng đủ, động lực nội tại của con người sẽ tăng vùn vụt luôn á!
1. "Mẹ/bố tôn trọng quyết định của con" – Câu thần chú đầu tiên
Một cư dân mạng kể: Năm ngoái về quê, em họ tâm sự: "Chị ơi, tại sao em định sáng thứ 7 học bài cho xong, chiều mới dọn dẹp, nhưng mẹ cứ nhắc nhở thì tự nhiên em chẳng muốn học nữa?".
Nghe quen không? Rất nhiều bạn trẻ đều có tâm lý này vì các em cần được tự chủ, muốn tự sắp xếp cuộc sống và việc học theo cách của mình.
Có một khái niệm gọi là "vô dụng bị động" – nghĩa là càng bị bố mẹ thúc giục thì con lại càng mất động lực. Khi một người chủ động làm gì đó, họ sẽ feel như mình đang nắm quyền kiểm soát, và khi hoàn thành xong việc, sẽ được cảm giác hài lòng và tự hào lắm!
Nhưng nếu việc đó là do người khác ra lệnh, yêu cầu, thì cảm giác tự chủ bay màu liền, thay vào đó là cảm giác bị ép buộc và áp lực, dẫn đến sự phản kháng nặng nề.
Vì thế, điều mà nhiều bạn trẻ thật sự muốn nghe nhất chính là: "Mẹ/bố tôn trọng quyết định của con". Nhưng đồng thời, bố mẹ cũng cần giúp con hiểu rằng, đã lựa chọn thì phải có trách nhiệm với lựa chọn của mình nha!
Ví dụ, nếu cuối tuần con tự lên kế hoạch học tập, bố mẹ có thể cùng con đặt deadline – như chiều Chủ Nhật phải xong. Nếu không xong, thì dù tối có phải thức kéo cũng phải làm cho xong.
Và phải nói rõ ràng với con rằng: "Thức khuya là cái giá con phải trả cho sự chậm trễ của mình". Như vậy, việc giáo dục của bố mẹ không còn là sự ép buộc từ trên xuống, mà là để con chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình.
Cách làm này giúp con có cảm giác tự chủ, đồng thời cũng hình thành ý thức trách nhiệm từ sớm. Win-win!
2. "Con làm tốt lắm!" – Câu thần chú thứ hai
Không biết hiện nay còn bao nhiêu bố mẹ vẫn đang dạy con bằng cách đè nén và phủ định? Khi con được giấy khen, bố mẹ lại nói: "Có gì đâu mà tự hào". Khi con học hành tiến bộ, bố mẹ lại dội gáo nước lạnh: "Chưa phải nhất lớp mà đã vênh mặt rồi?".
Dù bố mẹ có ý tốt, mong con không tự mãn, tiếp tục cố gắng, nhưng nếu con cứ mãi nghe những lời này, lâu dần sẽ hình thành một cảm giác thiếu tự tin nghiêm trọng.
Và cảm giác thiếu tự tin ấy sẽ dẫn đến một điều nguy hiểm hơn: Cảm giác "mình không xứng đáng" với những điều tốt đẹp.
Nói cách khác, khi suốt ngày bị bố mẹ chê bai và phủ định, các bạn trẻ sẽ bắt đầu tin rằng mình làm gì cũng không tốt, mọi điều tốt đẹp đều không dành cho mình.
Một đứa trẻ thiếu cảm giác xứng đáng, rất khó để có thể thành công được.
Muốn con học hành tốt, có thành tựu trong cuộc sống, bố mẹ phải giúp con xây dựng được cảm giác "mình có năng lực", hay còn gọi là "cảm giác đủ năng lực" (competence) trong tâm lý học. Cảm giác này xuất phát từ sự tự tin, kỹ năng, kinh nghiệm và sự công nhận chính mình.
Vậy bố mẹ phải làm gì để giúp con có được cảm giác ấy?
Quan trọng nhất là để con cảm nhận được sự công nhận và tin tưởng từ bố mẹ. Đặc biệt là khi con có tiến bộ thật sự, hãy cho con sự khích lệ xứng đáng, thay vì phủ nhận. Chỉ khi cảm thấy mình đủ năng lực, con mới có thể phát huy hiệu quả và sáng tạo trong học tập lẫn cuộc sống được nè!
Nguồn: soha.vn
Ngày xưa có câu "Con hư tại roi cho vót" mà giờ nghĩ lại thấy sai bét Tư tưởng này đã khiến bao nhiêu bố mẹ cứ áp chế con hoài, hoặc liên tục chê bai, hạ thấp các em.
Con làm sai? Ăn đòn liền! Con tiến bộ? Bố mẹ không khen mà còn chê để "dằn mặt" cho đỡ kiêu, đỡ ngạo. Ơ kìa, vậy là sao?
Mấy năm gần đây, thế hệ 9x, 2k đã lớn, họ bắt đầu nhận ra chuyện chê bai, đè nén con cái là sai trầm trọng. Thế là lại xuất hiện trường phái mới: khen con liên tục! Nhưng thực ra, cả hai cách – mắng hoài hay khen hoài – đều chưa chuẩn lắm nha các bạn!
Hai nhà tâm lý học Mỹ – Edward L. Deci và Richard M. Ryan – từng đưa ra Thuyết tự quyết (Self-Determination Theory) xịn sò. Họ nói rằng: Mỗi người đều có ba nhu cầu tâm lý căn bản là cảm giác được thuộc về, có quyền tự chủ và cảm giác mình có năng lực.
Khi những nhu cầu này được đáp ứng đủ, động lực nội tại của con người sẽ tăng vùn vụt luôn á!
1. "Mẹ/bố tôn trọng quyết định của con" – Câu thần chú đầu tiên
Một cư dân mạng kể: Năm ngoái về quê, em họ tâm sự: "Chị ơi, tại sao em định sáng thứ 7 học bài cho xong, chiều mới dọn dẹp, nhưng mẹ cứ nhắc nhở thì tự nhiên em chẳng muốn học nữa?".
Nghe quen không? Rất nhiều bạn trẻ đều có tâm lý này vì các em cần được tự chủ, muốn tự sắp xếp cuộc sống và việc học theo cách của mình.
Có một khái niệm gọi là "vô dụng bị động" – nghĩa là càng bị bố mẹ thúc giục thì con lại càng mất động lực. Khi một người chủ động làm gì đó, họ sẽ feel như mình đang nắm quyền kiểm soát, và khi hoàn thành xong việc, sẽ được cảm giác hài lòng và tự hào lắm!
Nhưng nếu việc đó là do người khác ra lệnh, yêu cầu, thì cảm giác tự chủ bay màu liền, thay vào đó là cảm giác bị ép buộc và áp lực, dẫn đến sự phản kháng nặng nề.
Vì thế, điều mà nhiều bạn trẻ thật sự muốn nghe nhất chính là: "Mẹ/bố tôn trọng quyết định của con". Nhưng đồng thời, bố mẹ cũng cần giúp con hiểu rằng, đã lựa chọn thì phải có trách nhiệm với lựa chọn của mình nha!
Ví dụ, nếu cuối tuần con tự lên kế hoạch học tập, bố mẹ có thể cùng con đặt deadline – như chiều Chủ Nhật phải xong. Nếu không xong, thì dù tối có phải thức kéo cũng phải làm cho xong.
Và phải nói rõ ràng với con rằng: "Thức khuya là cái giá con phải trả cho sự chậm trễ của mình". Như vậy, việc giáo dục của bố mẹ không còn là sự ép buộc từ trên xuống, mà là để con chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình.
Cách làm này giúp con có cảm giác tự chủ, đồng thời cũng hình thành ý thức trách nhiệm từ sớm. Win-win!
2. "Con làm tốt lắm!" – Câu thần chú thứ hai
Không biết hiện nay còn bao nhiêu bố mẹ vẫn đang dạy con bằng cách đè nén và phủ định? Khi con được giấy khen, bố mẹ lại nói: "Có gì đâu mà tự hào". Khi con học hành tiến bộ, bố mẹ lại dội gáo nước lạnh: "Chưa phải nhất lớp mà đã vênh mặt rồi?".
Dù bố mẹ có ý tốt, mong con không tự mãn, tiếp tục cố gắng, nhưng nếu con cứ mãi nghe những lời này, lâu dần sẽ hình thành một cảm giác thiếu tự tin nghiêm trọng.
Và cảm giác thiếu tự tin ấy sẽ dẫn đến một điều nguy hiểm hơn: Cảm giác "mình không xứng đáng" với những điều tốt đẹp.
Nói cách khác, khi suốt ngày bị bố mẹ chê bai và phủ định, các bạn trẻ sẽ bắt đầu tin rằng mình làm gì cũng không tốt, mọi điều tốt đẹp đều không dành cho mình.
Một đứa trẻ thiếu cảm giác xứng đáng, rất khó để có thể thành công được.
Muốn con học hành tốt, có thành tựu trong cuộc sống, bố mẹ phải giúp con xây dựng được cảm giác "mình có năng lực", hay còn gọi là "cảm giác đủ năng lực" (competence) trong tâm lý học. Cảm giác này xuất phát từ sự tự tin, kỹ năng, kinh nghiệm và sự công nhận chính mình.
Vậy bố mẹ phải làm gì để giúp con có được cảm giác ấy?
Quan trọng nhất là để con cảm nhận được sự công nhận và tin tưởng từ bố mẹ. Đặc biệt là khi con có tiến bộ thật sự, hãy cho con sự khích lệ xứng đáng, thay vì phủ nhận. Chỉ khi cảm thấy mình đủ năng lực, con mới có thể phát huy hiệu quả và sáng tạo trong học tập lẫn cuộc sống được nè!
Nguồn: soha.vn