MiuAngel9271
New member
Nghe tên thì tưởng hiếm lắm, nhưng thực ra đất hiếm đang âm thầm "cân" cả thế giới công nghệ đấy! Từ quốc phòng, hàng không vũ trụ, điện tử, IT, cho đến năng lượng mới... đều phải nhờ cậy "vitamin" này. Mà không phải nói cho vui đâu, các nhà khoa học còn khẳng định: Không có đất hiếm = nền kinh tế hiện đại "đứng hình" luôn!
Theo Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia, "đất hiếm" (rare earth) là cả một hội 17 anh em nguyên tố kim loại có tính chất hóa học giống nhau, hay còn gọi là họ lantanit - chiếm vị trí từ 57-71 trong Bảng tuần hoàn Men-đê-le-ép huyền thoại. Thêm 2 bạn Y (vị trí 39) và Sc (vị trí 21) cũng xin được vào hội vì tính chất tương tự. Các nguyên tố này được chia làm 2 team: nhóm nặng và nhóm nhẹ, dựa theo trọng lượng nguyên tử và vị trí trong Bảng tuần hoàn.
Ngoài đời thực, kim loại đất hiếm có màu từ ánh bạc đến màu xám sắt khá xịn sò. Cục Khảo sát Địa chất Mỹ mô tả chúng là "mịn đặc trưng, cán mỏng được, uốn, kéo được và phản ứng" - nghe pro ghê! Với những đặc tính độc nhất vô nhị (xúc tác, hóa học, điện tử, nguyên tử, từ tính và quang học), đặc biệt là tính đặc hiệu và đa dụng, chúng ngày càng trở nên hot trong kinh tế, môi trường và công nghệ.
Vậy tại sao lại gọi là "hiếm"? Không phải vì ít, mà vì khoáng sản chứa chúng không phổ biến, lại khó chiết xuất siêu cấp vô địch. Mặc dù có mặt khắp nơi trong vỏ Trái đất nhưng với hàm lượng rất nhỏ, đôi khi may mắn mới gặp được các "mỏ đất hiếm" có quy mô đáng kể.
Anh quốc ưu tiên cung cho EU và Mỹ nè!
Less Common Metals - nhà sản xuất kim loại đất hiếm duy nhất của Anh - đang ưu tiên cung ứng cho Mỹ và EU, theo Financial Times. Lý do? Các khoản trợ cấp khủng từ thời Tổng thống Joe Biden để phát triển nguồn cung đất hiếm, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đó mà!
Less Common Metals là 1 trong 2 công ty duy nhất ngoài Trung Quốc có thể sản xuất kim loại và hợp kim đất hiếm. Theo báo cáo năm ngoái của Trung tâm Nghiên cứu Chính sách châu Âu, Trung Quốc chiếm tận 70% hoạt động khai thác đất hiếm, kiểm soát 91% công đoạn tinh chế và hợp kim, cùng 94% sản lượng nam châm vĩnh cửu toàn cầu - gần như "ăn chắc" luôn!
Ứng dụng xịn xò trong đời sống
Đất hiếm đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong công nghiệp công nghệ cao, năng lượng "xanh" và quốc phòng. Bạn đang cầm điện thoại, dùng máy tính, xem tivi hay bật đèn compact? Chúng đều có đất hiếm bên trong đấy!
List ứng dụng cực dài:
• Chế tạo nam châm vĩnh cửu cho máy phát điện
• Làm phân bón vi lượng giúp cây trồng "buff" năng suất và chống sâu bệnh
• Tạo nam châm cho máy tuyển từ trong công nghệ tuyển khoáng
• Diệt mối mọt để bảo tồn di tích lịch sử ️
• Làm chất xúc tác trong lọc hóa dầu và xử lý môi trường
• Làm vật liệu siêu dẫn
• Vật liệu phát quang trong ứng dụng quang điện
• Công nghệ laser
• Sản xuất xe ô tô hybrid, pin, ổ cứng máy tính, tua-bin gió, điện thoại
• Quân sự: tên lửa, radar, xe tăng...
Theo "Báo cáo thị trường nam châm đất hiếm toàn cầu 2023-2028" trên ResearchAndMarkets.com, thị trường nam châm đất hiếm đạt 18,45 tỷ USD năm 2022 và dự kiến lên 21,04 tỷ USD vào 2028. Nam châm đất hiếm với tính từ tính đặc biệt không thể thiếu trong điện tử, ô tô, năng lượng (tua-bin gió), y tế (MRI), máy bay không người lái... - tóm lại là "mọi thứ" đó!
Cuộc đua khai thác toàn cầu
Theo Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia, khai thác đất hiếm bắt đầu từ những năm 50 thế kỷ trước với sa khoáng monazit trên bãi biển. Nhưng vì monazit chứa thorium có tính phóng xạ nên bị hạn chế khai thác. Từ 1965, trọng tâm chuyển sang vùng núi Pass, California, Mỹ. Đến 1983, Mỹ mất ngôi độc tôn vì nhiều nước khác cũng tìm ra mỏ đất hiếm rồi.
Trung Quốc dần "lên đỉnh" nhờ phát hiện được các mỏ khủng. Năm 2004, chỉ riêng vùng mỏ Bayan Obo đã sản xuất 95.000/102.000 tấn đất hiếm toàn thế giới! Cuối thập niên 80, Mỹ vẫn là số 1, nhưng sau đó "ngai vàng" chuyển sang Trung Quốc. Nhiều nước có trữ lượng lớn nhưng không khai thác hoặc khai thác hạn chế vì 2 lý do chính: ô nhiễm môi trường và không cạnh tranh nổi giá của Trung Quốc. Mỏ Baiyun Obo ở Nội Mông là mỏ lớn nhất thế giới, chiếm tới 50% sản lượng nước này.
Malaysia cũng muốn giữ hàng
Giữa tháng 9, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim tuyên bố trước quốc hội về kế hoạch cấm xuất khẩu đất hiếm để tránh "khai thác và làm mất tài nguyên", nhằm "đảm bảo lợi nhuận tối đa" cho đất nước. Theo Nikkei, Malaysia có trữ lượng monazite và xenotime - những khoáng siêu quan trọng cho điện tử công nghệ cao và năng lượng tái tạo.
Cục Khoáng sản và Khoa học Địa chất Malaysia báo cáo khoáng đất hiếm được tìm thấy ở 10/13 bang. Tháng 8 năm ngoái, họ thông báo bang Perak có gần 1,7 triệu tấn lanthanide trị giá khoảng 20,25 tỷ USD - con số "khủng" vô cùng! Khoáng chất này có đặc tính từ tính, dùng trong thiết bị điện tử và quang học. Đất hiếm không phóng xạ dự kiến đóng góp tới 2,05 tỷ USD vào GDP Malaysia và tạo gần 7.000 việc làm vào 2025. Tháng 7, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên, Môi trường và Biến đổi khí hậu Nik Nazmi cho biết Malaysia hiện có khoảng 16,1 triệu tấn đất hiếm không phóng xạ, ước tính trị giá khoảng 809,6 tỷ Ringgit.
Nguồn: soha.vn