Vừa định làm ao nuôi cá thôi mà lại đào được luôn "kho báu" lịch sử, giờ các chuyên gia đang dùng công nghệ xịn xò để "soi" kỹ càng!
Theo Cổng thông tin điện tử Bắc Ninh, hồi tháng 3 vừa rồi, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch kết hợp với Viện Khảo cổ học đã tiến hành khai quật khẩn cấp di tích hai chiếc thuyền cổ trên diện tích 300m². Chuyện là tháng 1, một bác dân cày đang cải tạo ao nuôi cá thì bất ngờ phát hiện dấu tích hai chiếc thuyền này trên sông Dâu – một nhánh sông Thiên Đức, cách thành Luy Lâu khoảng 1km, gần chùa Dâu và chùa Tổ luôn nha.
Đến ngày 3/5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh báo cáo kết quả bước đầu: hai chiếc thuyền này còn khá nguyên vẹn đấy, cách nhau 2,3m và được nối với nhau bằng tấm gỗ ở phần đầu. Mỗi chiếc dài hơn 16m, rộng 1,95 – 2,2m, sâu khoảng 2,15m. Phần đầu có tấm ván chữ T dài gần 6,5m để khóa chặt hai thân, phần đuôi có cấu trúc gắn bánh lái rất "pro" luôn á.
Thân thuyền gồm 7–8 lớp ván, rộng 22–34cm, dày trung bình 4,5cm và chia thành 6 khoang; khoang đầu và khoang cuối có hệ thống đà ngang – dọc phức tạp lắm nha. Đặc biệt nhất là kỹ thuật nối giữa đáy độc mộc và ván bửng được cố định bằng 4 trụ gỗ 5x5cm – một kỹ thuật mà chưa ai từng ghi nhận trong đóng tàu thuyền cổ ở Việt Nam và cả thế giới luôn nè!
Hiện tại, các anh chị chuyên gia khảo cổ học vẫn đang hóng kết quả phân tích Carbon-14 (C14) để xác định chính xác chiếc thuyền cổ này bao nhiêu tuổi. Công nghệ Carbon-14 này xịn lắm, có thể xác định chính xác tuổi của các vật liệu hữu cơ có niên đại lên tới khoảng 60.000 năm đấy!
Phương pháp này dựa trên nguyên lý là các sinh vật sống như cây cối, thực vật, con người và động vật sẽ hấp thụ cacbon-14 vào mô của chúng. Khi chúng "bye bye thế giới" rồi, cacbon-14 bắt đầu chuyển hóa thành các nguyên tử khác theo thời gian. Các nhà khoa học có thể ước tính thời gian sinh vật đã chết bằng cách đếm số nguyên tử cacbon-14 còn lại – nghe fancy phết ha!
Hiện giờ, các phòng thí nghiệm hiện đại đã tự động hóa phần lớn quy trình đo C14 rồi. Cụ thể, hệ thống robot hoặc cánh tay cơ học thực hiện các công đoạn như sấy khô, nghiền, cân mẫu, đốt cháy tạo CO₂ và chuyển thành graphite, giúp loại bỏ sai sót do con người và rút ngắn thời gian chuẩn bị mẫu. Còn có buồng phản ứng kín tự động, điều khiển bằng máy tính tự động điều chỉnh nhiệt độ, áp suất và dòng khí, đảm bảo mỗi mẫu được xử lý đồng nhất luôn á.
Mới đây thôi, Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo "Thông báo khảo cổ học toàn quốc lần thứ 60 - năm 2025" để công bố những phát hiện mới, kết quả nghiên cứu khảo cổ học và thảo luận định hướng nghiên cứu trong thời gian tới. Tại Hội thảo này, Tiểu ban Khảo cổ học Dưới nước đã công bố kết quả khai quật thuyền cổ tại Hà Mãn Bắc Ninh cho thấy thuyền có hai thân chỉ còn phần chìm dưới nước với niên đại C14 là thế kỷ II – VIII, tức thuyền cổ có từ khoảng 2.000 năm về trước luôn nha! 
Tại Việt Nam mình, nhiều công nghệ cao đã được sử dụng trong nghiên cứu khảo cổ rồi đó. Ví dụ như trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ các nhà khảo cổ giải thích dữ liệu chính xác hơn, đẩy nhanh quá trình khám phá và mở rộng hiểu biết về các nền văn minh quá khứ. AI có khả năng xử lý khối dữ liệu khổng lồ tích lũy qua nhiều thập kỷ và lưu trữ trong các kho dữ liệu, phục vụ nghiên cứu khảo cổ hiện tại lẫn tương lai – nghe "trí tuệ" ghê luôn ha!
Đặc biệt, công nghệ thị giác máy tính (computer vision) giúp phân tích hình ảnh để phát hiện hiện vật, lập bản đồ chính xác các địa điểm cổ đại, nhận diện các mô hình ẩn trong cảnh quan, thậm chí ghép nối những hiện vật vỡ vụn, qua đó tăng tốc khám phá và bảo tồn cả những chi tiết nhỏ nhất về lịch sử – văn hóa.
Việc ứng dụng AI trong khảo cổ đang phát triển mạnh mẽ lắm nè, với các công cụ quét tự động, mô hình 3D và thực tế ảo giúp tạo bản sao số (digital twin) chân thực, mở rộng khả năng tiếp cận và nghiên cứu cho các nhà khoa học.
Trên thế giới nói chung, trí tuệ nhân tạo cũng đang tạo ra bước chuyển mới cho ngành khảo cổ. Từ việc sử dụng mạng nơ-ron sâu để quét ảnh vệ tinh và LiDAR nhằm phát hiện các di tích ẩn dưới lớp đất, đến tự động phân tích ảnh, phân loại và ghép nối hiện vật, AI đã giúp các nhà khảo cổ xác định hàng nghìn công trình cổ mà trước đây phải mất nhiều năm khảo sát thực địa mới làm được.
Các dự án trên thế giới cho thấy mô hình học máy có thể nhận diện các cấu trúc đá, hệ thống canh tác hay pháo đài cổ ngay cả khi chúng đã bị biến dạng bởi thời gian – quá đỉnh luôn nha!
Nguồn: soha.vn
Theo Cổng thông tin điện tử Bắc Ninh, hồi tháng 3 vừa rồi, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch kết hợp với Viện Khảo cổ học đã tiến hành khai quật khẩn cấp di tích hai chiếc thuyền cổ trên diện tích 300m². Chuyện là tháng 1, một bác dân cày đang cải tạo ao nuôi cá thì bất ngờ phát hiện dấu tích hai chiếc thuyền này trên sông Dâu – một nhánh sông Thiên Đức, cách thành Luy Lâu khoảng 1km, gần chùa Dâu và chùa Tổ luôn nha.
Đến ngày 3/5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh báo cáo kết quả bước đầu: hai chiếc thuyền này còn khá nguyên vẹn đấy, cách nhau 2,3m và được nối với nhau bằng tấm gỗ ở phần đầu. Mỗi chiếc dài hơn 16m, rộng 1,95 – 2,2m, sâu khoảng 2,15m. Phần đầu có tấm ván chữ T dài gần 6,5m để khóa chặt hai thân, phần đuôi có cấu trúc gắn bánh lái rất "pro" luôn á.
Thân thuyền gồm 7–8 lớp ván, rộng 22–34cm, dày trung bình 4,5cm và chia thành 6 khoang; khoang đầu và khoang cuối có hệ thống đà ngang – dọc phức tạp lắm nha. Đặc biệt nhất là kỹ thuật nối giữa đáy độc mộc và ván bửng được cố định bằng 4 trụ gỗ 5x5cm – một kỹ thuật mà chưa ai từng ghi nhận trong đóng tàu thuyền cổ ở Việt Nam và cả thế giới luôn nè!
Hiện tại, các anh chị chuyên gia khảo cổ học vẫn đang hóng kết quả phân tích Carbon-14 (C14) để xác định chính xác chiếc thuyền cổ này bao nhiêu tuổi. Công nghệ Carbon-14 này xịn lắm, có thể xác định chính xác tuổi của các vật liệu hữu cơ có niên đại lên tới khoảng 60.000 năm đấy!
Phương pháp này dựa trên nguyên lý là các sinh vật sống như cây cối, thực vật, con người và động vật sẽ hấp thụ cacbon-14 vào mô của chúng. Khi chúng "bye bye thế giới" rồi, cacbon-14 bắt đầu chuyển hóa thành các nguyên tử khác theo thời gian. Các nhà khoa học có thể ước tính thời gian sinh vật đã chết bằng cách đếm số nguyên tử cacbon-14 còn lại – nghe fancy phết ha!
Hiện giờ, các phòng thí nghiệm hiện đại đã tự động hóa phần lớn quy trình đo C14 rồi. Cụ thể, hệ thống robot hoặc cánh tay cơ học thực hiện các công đoạn như sấy khô, nghiền, cân mẫu, đốt cháy tạo CO₂ và chuyển thành graphite, giúp loại bỏ sai sót do con người và rút ngắn thời gian chuẩn bị mẫu. Còn có buồng phản ứng kín tự động, điều khiển bằng máy tính tự động điều chỉnh nhiệt độ, áp suất và dòng khí, đảm bảo mỗi mẫu được xử lý đồng nhất luôn á.
Mới đây thôi, Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo "Thông báo khảo cổ học toàn quốc lần thứ 60 - năm 2025" để công bố những phát hiện mới, kết quả nghiên cứu khảo cổ học và thảo luận định hướng nghiên cứu trong thời gian tới. Tại Hội thảo này, Tiểu ban Khảo cổ học Dưới nước đã công bố kết quả khai quật thuyền cổ tại Hà Mãn Bắc Ninh cho thấy thuyền có hai thân chỉ còn phần chìm dưới nước với niên đại C14 là thế kỷ II – VIII, tức thuyền cổ có từ khoảng 2.000 năm về trước luôn nha!
Tại Việt Nam mình, nhiều công nghệ cao đã được sử dụng trong nghiên cứu khảo cổ rồi đó. Ví dụ như trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ các nhà khảo cổ giải thích dữ liệu chính xác hơn, đẩy nhanh quá trình khám phá và mở rộng hiểu biết về các nền văn minh quá khứ. AI có khả năng xử lý khối dữ liệu khổng lồ tích lũy qua nhiều thập kỷ và lưu trữ trong các kho dữ liệu, phục vụ nghiên cứu khảo cổ hiện tại lẫn tương lai – nghe "trí tuệ" ghê luôn ha!
Đặc biệt, công nghệ thị giác máy tính (computer vision) giúp phân tích hình ảnh để phát hiện hiện vật, lập bản đồ chính xác các địa điểm cổ đại, nhận diện các mô hình ẩn trong cảnh quan, thậm chí ghép nối những hiện vật vỡ vụn, qua đó tăng tốc khám phá và bảo tồn cả những chi tiết nhỏ nhất về lịch sử – văn hóa.
Việc ứng dụng AI trong khảo cổ đang phát triển mạnh mẽ lắm nè, với các công cụ quét tự động, mô hình 3D và thực tế ảo giúp tạo bản sao số (digital twin) chân thực, mở rộng khả năng tiếp cận và nghiên cứu cho các nhà khoa học.
Trên thế giới nói chung, trí tuệ nhân tạo cũng đang tạo ra bước chuyển mới cho ngành khảo cổ. Từ việc sử dụng mạng nơ-ron sâu để quét ảnh vệ tinh và LiDAR nhằm phát hiện các di tích ẩn dưới lớp đất, đến tự động phân tích ảnh, phân loại và ghép nối hiện vật, AI đã giúp các nhà khảo cổ xác định hàng nghìn công trình cổ mà trước đây phải mất nhiều năm khảo sát thực địa mới làm được.
Các dự án trên thế giới cho thấy mô hình học máy có thể nhận diện các cấu trúc đá, hệ thống canh tác hay pháo đài cổ ngay cả khi chúng đã bị biến dạng bởi thời gian – quá đỉnh luôn nha!
Nguồn: soha.vn