Nếu như ngày xưa có Vạn Lý Trường Thành chắn quân thù, thì giờ Trung Quốc có Đại Tường Lửa chặn luồng thông tin từ thế giới bên ngoài vào xứ tỷ dân. Nghe epic ghê chưa?
## Trung Quốc và bức tường ảo "đỉnh của đỉnh"
Nhắc đến internet Trung Quốc là phải nhắc ngay đến Great Firewall (Đại Tường Lửa) - hệ thống kiểm duyệt nội dung số "bá đạo" nhất địa cầu luôn. Tên này lấy cảm hứng từ bức tường Vạn Lý Trường Thành nổi tiếng của Trung Quốc đó nha.
Con số thống kê đây: 854 triệu người dùng internet, gấp đôi dân số Mỹ luôn á! Nhưng mà thật ra, không phải website nào nổi tiếng của thế giới cũng vào được đâu, do hệ thống kiểm duyệt và chặn kết nối "xịn sò" này.
Btw, cái tên Đại Tường Lửa này không phải do chính phủ Trung Quốc đặt đâu nhé. Nó xuất hiện lần đầu trên tạp chí Wired năm 1997 và từ đó cứ hot mãi đến giờ
## Khởi nguồn của việc "giám sát" internet
Thật ra thì Đại Tường Lửa này không phải có từ đầu đâu. Nó xuất hiện khoảng 10 năm sau khi email đầu tiên được gửi đi từ Trung Quốc. Năm 1994, khi Trung Quốc bắt đầu truy cập được world wide web, các quán café internet mọc lên như nấm luôn. Dần dần, cả netizen Trung lẫn chính phủ đều nhận ra rằng thông tin online có thể impact cực mạnh đến chính trị.
Thế là năm 1996, chính phủ Trung Quốc bắt đầu "ra tay"
Năm đó, họ ban hành "Quy định tạm thời về điều chỉnh Mạng thông tin máy tính và Internet", yêu cầu mọi kết nối internet phải qua các cổng quốc tế do Bộ Bưu chính Viễn thông quản. Không ai được tự ý setup hoặc dùng phương tiện khác để truy cập internet nhé.
Đây chính là tiền đề cho mọi thứ "chặt chẽ" sau này.
Năm 1998, khi mới có khoảng 2,1 triệu người Trung Quốc xài internet, chính phủ đã cho thấy họ nghiêm túc thế nào rồi. Trong năm đó, một kỹ sư phần mềm bị bỏ tù vì chia sẻ 30.000 địa chỉ email Trung Quốc cho một tạp chí ở Mỹ. Căng đét!
Để xây dựng cả hệ thống kiểm duyệt phức tạp như hiện nay thì chắc chắn một người không làm nổi rồi. Nhưng đối với netizen Trung Quốc, "Cha đẻ của Đại Tường Lửa" chính là ông Fang Binxing.
Theo phỏng vấn với Global Times năm 2011, vốn là giáo sư khoa học máy tính tại Viện Công nghệ Harbin, ông Fang trở thành nhà thiết kế trưởng của dự án này từ năm 1998.
Có rất ít thông tin được công khai về dự án này, nhưng các báo cáo cho thấy nó được phát triển bởi Trung tâm Điều phối/Kỹ thuật Ứng phó Khẩn cấp về Mạng máy tính Quốc gia Trung Quốc (CNCERT hay CNCERT/CC), thành lập năm 1999 và thuộc Bộ Công nghệ và Công nghệ Thông tin (MIIT).
## "Boss đầu tiên" của Đại Tường Lửa: Google
Từ thời điểm này, việc kiểm soát internet Trung Quốc trở nên rõ ràng hơn hẳn. Google ra mắt phiên bản tiếng Trung năm 2000, nhưng mà hay chạy chậm, lag và bị chặn khoảng 10% thời gian. Năm 2002, lần đầu tiên Google bị block hoàn toàn ở Trung Quốc, nhưng chỉ kéo dài 9 ngày thôi.
Google bị chặn lần nữa vào năm 2013. Theo ông Fang, đó cũng là năm Đại Tường Lửa của Trung Quốc chính thức "lên sóng".
Trung Quốc chưa bao giờ tiết lộ chi tiết kỹ thuật của Đại Tường Lửa, nhưng các nhà nghiên cứu trên thế giới đã research và kết luận rằng nó dùng nhiều kỹ thuật, bao gồm chặn địa chỉ IP, tấn công DNS và lọc URL cũng như từ khóa trong URL. Tuy nhiên, việc lọc từ khóa và URL ngày càng khó hơn khi HTTPS đang ngày càng phổ biến.
Nhưng cũng giống như internet, Đại Tường Lửa là một hệ thống phức tạp với nhiều tầng lớp khác nhau và liên tục tiến hóa. Điều này khiến người ngoài khó hiểu chính xác cách nó hoạt động. Các nhà nghiên cứu nhận thấy cơ chế chặn internet của Trung Quốc thường xuyên thay đổi để đáp ứng với các tình huống khác nhau, và có thể khác nhau tùy nhà mạng và vùng miền.
## Plot twist: Netizen Trung còn chẳng buồn "vượt tường"
Sau nhiều năm, số website bị chặn tại Trung Quốc đã vượt xa con số 10.000. Danh sách đen này bao gồm cả Facebook, Instagram và WhatsApp. Bên cạnh đó còn có các trang tin nổi tiếng như Bloomberg, Wall Street Journal và New York Times. Tất nhiên là cả Google và toàn bộ dịch vụ của họ rồi. Các app chia sẻ như Dropbox cũng bị chặn luôn.
Nhiều người cho rằng Đại Tường Lửa này sẽ ngăn cản sáng tạo và đổi mới tại Trung Quốc, nhưng nhiều người khác lại nghĩ nó giúp các công ty công nghệ trong nước giảm cạnh tranh, dẫn đến tăng trưởng nhanh cho những ông lớn như Alibaba, Baidu, Tencent cùng nhiều sản phẩm công nghệ độc đáo khác.
Dù vậy, với những ai thích truy cập các trang bị chặn hay ngắm Instagram của các celeb thế giới, họ sẽ phải dùng VPN hay proxy Shadowsocks để "qua mặt" tường lửa. Tuy nhiên, hệ sinh thái công nghệ đang nở rộ trong nước khiến netizen Trung không còn nhiều lý do để vượt qua bức tường này nữa. Các báo cáo từ các nhà nghiên cứu và trang tin cho thấy đa số mọi người không mấy quan tâm đến việc này.
Ngay cả khi hầu hết những công cụ này đều free, netizen Trung cũng không muốn xài. Một khảo sát của New York Times cho thấy gần một nửa trong số 1.000 sinh viên đại học tại Bắc Kinh không dùng các công cụ miễn phí để qua mặt Đại Tường Lửa. Thậm chí nhiều người còn chẳng dành thời gian đọc các tin bị kiểm duyệt nữa.
Một nghiên cứu năm 2014 về chặn internet và hành vi người dùng còn kết luận rằng mọi người sẽ tiếp tục dùng các website trong nước ngay cả khi Đại Tường Lửa được gỡ bỏ, vì sự ưu tiên cho những gì gần gũi với văn hóa của người dùng.
## Những lỗ hổng của Đại Tường Lửa
Như mọi bức tường khác, dù phức tạp và tác động lớn đến thế nào đi nữa, Đại Tường Lửa không phải không có kẽ hở. Ngay cả người sáng tạo ra nó, ông Fang Xinbing cũng rất cởi mở khi nói về những vấn đề của nó.
Trong cuộc phỏng vấn với Global Times năm 2011, ông cho biết hệ thống này đang dần chậm chạp hơn và cần được cải thiện. Theo ông Fang, hậu quả là nó đang có hiệu năng "tệ hại", và nhiều lúc không chính xác. Nó lọc bỏ cả các thông tin được xem là gây hại lẫn không gây hại luôn.
Chính ông Hu Xijin, Tổng biên tập của Global Times - một trang tin nhà nước - cũng phải lên Weibo phàn nàn rằng việc thắt chặt kiểm soát internet đang ảnh hưởng đến tờ báo của ông trước thềm kỷ niệm 70 năm ngày thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Dù vậy, không có dấu hiệu nào cho thấy chính phủ sẽ "nới tay" khi các website nước ngoài tiếp tục bị chặn. Trong tháng 6 năm nay, các trang tin như Washington Post và The Guardian tiếp tục bị đưa vào danh sách đen. Một ví dụ đáng chú ý khác là Twitch, nền tảng streaming game đã bị chặn từ tháng 9 năm 2018.
Nhưng có lẽ người dùng Trung Quốc cũng không quá tiếc nuối nền tảng này đâu. Tại quê nhà họ có thể dùng Douyu hoặc Huya, hai nền tảng đang "hưởng lợi" từ Đại Tường Lửa của Trung Quốc mà
Nguồn: soha.vn