Trước khi khoác lên mình bộ quân phục xanh oai phong, nhà báo Tùng Lâm từng là cô giáo dạy nhạc với tâm hồn mơ màng thi ca, nhạc họa đấy các bạn ơi Lớn lên trong gia đình "thư hương môn đệ" với cả bố lẫn mẹ đều là giáo viên, chị kể sách ở nhà xếp "từ chân tường lên tận nóc" luôn nha. Được nuôi dưỡng bằng văn chương, nghệ thuật từ thuở bé thơ, chị mang trong mình sự đa cảm và chiều sâu đặc biệt. Và ai ngờ đâu, cô giáo dạy nhạc với tâm hồn lãng mạn, chuyên văn từ bé ấy, lại có ngày trở thành người lính, một nhà báo mà tên tuổi gắn liền với những hành trình nơi chiến trường xưa khốc liệt
Năm 1991, sau một năm rưỡi làm giáo viên dạy nhạc ở tỉnh Tuyên Quang, một quảng cáo tuyển phát thanh viên cho chương trình Truyền hình Quân đội Nhân dân đã plot twist hoàn toàn cuộc đời chị. Giữa 300 ứng viên tham gia thi tuyển, trong đó có cả những hoa hậu, á hậu, chị đã trúng tuyển luôn á. Ngày 19 tháng 5 năm 1992, đúng ngày sinh của Bác, chị có buổi lên hình đầu tiên. Sự trùng hợp này, nhìn lại thì dường như là định mệnh vậy. Ngay từ những ngày đầu, khi Truyền hình Quân đội chỉ có một chương trình duy nhất trên VTV1, chương trình Nhắn tìm đồng đội đã ra đời. Và chị, cô phát thanh viên trẻ tuổi mới 22, 23 đã trở thành gương mặt, giọng đọc đầu tiên của chương trình. Chị tin rằng, chính các liệt sĩ đã chọn chị từ lúc ấy, khi chị còn rất trẻ, để bắt đầu một sứ mệnh mà sau này đã trở thành lẽ sống của chị
Sứ mệnh lớn nhất, định hình nên tên tuổi, thương hiệu và cả con người Đại tá, nhà báo Tùng Lâm, chính là hành trình đi tìm hài cốt liệt sĩ và khắc phục hậu quả chiến tranh ở Việt Nam. Chị đã đi theo con đường ấy bằng tất cả tình cảm, trí tuệ, tâm huyết và niềm tin của mình.
Năm 1992, Tùng Lâm trở thành gương mặt đầu tiên xuất hiện trên chương trình Nhắn tìm đồng đội. Chị nhớ lại: "Mỗi một lần làm chương trình, tôi đã đọc nhắn tìm hàng trăm liệt sĩ, tôi đã thuộc từng tên làng, tên núi, tên sông, địa danh từng trận đánh… Có những buổi ghi hình, phía sau ống kính, tôi đã ngồi khóc lặng một mình giữa trường quay. Tôi nhắm mắt lại và bồi hồi, hình dung rằng 100 cái tên ấy chính là các anh, 100 con người bằng xương bằng thịt, trẻ trung, đẹp đẽ và đầy yêu thương như thế nào."
Và 20 năm miệt mài nhắn tìm là hai mươi năm chị "đắm mình" trong nỗi đau của cả dân tộc Hàng nghìn, hàng vạn lá thư từ khắp mọi miền gửi về. Có những lời động viên, yêu thương, nhưng cũng có cả những lời trách móc, hờn giận.
"Có những gia đình liệt sĩ gửi thư, gửi quà tặng tôi, thậm chí có những nghệ nhân ở làng thêu Thường Tín, thêu tặng tôi những bức tranh với khung hình tôi đang phát thanh trên truyền hình. Tôi biết, không phải họ yêu quý riêng cá nhân tôi mà nhân dân cả nước yêu quý Quân đội Nhân dân Việt Nam, yêu quý những người đang được Quân đội giao cho sứ mệnh đặc biệt này. Và trong hành trình đó, tôi nhớ cả những lời trách móc: 'Em đừng như con cuốc kêu mùa hè ra rả như thế, có bao nhiêu liệt sĩ đang nằm lại chiến trường em có biết không?'."
Lời trách móc ấy không phải là chỉ trích, với chị, nó như một lời kêu gọi dành cho tất cả những người đang sống. Nó trở thành một nỗi niềm "đau đáu", một sự thôi thúc khôn nguôi với chị và mọi người.
Chị nhận ra rằng, chỉ "nhắn tin" thôi là không đủ mà phải hành động, phải "Đi tìm" thực sự.
Và cơ hội đến vào năm 2013, khi Ban Chỉ đạo quốc gia 1237 (Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ) ra đời, chị đã một mình xây dựng đề án, trình lên Ban Chỉ đạo quốc gia, trình lên Tổng cục Chính trị và Bộ Quốc phòng. Đề án đó là phải làm cho được chương trình truyền hình Đi tìm đồng đội và hai chương trình đặc biệt cấp quốc gia Tổ quốc ghi công và hoà nhạc Bài ca không quên để dành tặng người hy sinh. Và sau 20 năm từ người đưa tin, chị đã trở thành người khởi xướng, người đạo diễn dấn thân vào một hành trình tìm kiếm liệt sĩ cùng với đội quy tập.
Vi Xuyen, Ha Giang là một trong những địa danh hằn sâu trong tâm trí của chị. Có năm, chị lên Hà Giang tới 7 lần, lặn lội trên đỉnh 1509, cao điểm 468. Giữa những chiến hào ác liệt, nơi hàng nghìn liệt sĩ vẫn đang nằm lại. Chị đã không thể quên khi thấy những di vật của các anh để lại trên những hầm hào trên đỉnh núi: chiếc quần còn hằn hàng trăm vết đạn, mảnh áo, đôi giày vỡ vụn… Được ngủ lại trên mảnh đất ấy, đối mặt với biết bao hiểm nguy từ mìn và vật liệu nổ còn cài lại, chị trộm nghĩ: "Nếu có điều gì xảy ra, mình sẽ sẵn sàng…"
Tiếng nói của chị và các đồng nghiệp của Truyền hình Quân Đội, thông qua các tác phẩm truyền hình, đã vang đến những lãnh đạo cấp cao nhất. Quốc hội đã quyết định dành ngân sách hàng trăm tỷ đồng mỗi năm cho Hà Giang để rà phá mìn, vật liệu nổ, làm sạch những đỉnh núi, để các đội quy tập đưa các anh trở về.
"Trên những nẻo đường tìm kiếm hài cốt ở Lào hay Campuchia, thường là những đêm không ngủ. Khi nằm cạnh di cốt của các anh, những người lính vừa được các đội quy tập tìm thấy. Trong bóng đêm, tôi thường thầm thì, tâm sự cùng các anh, tôi vẫn luôn tin rằng, chính các anh đã lựa chọn tôi cho sứ mệnh đặc biệt này." - Chị chia sẻ.
Năm 2021, giữa tâm dịch tại Thành phố Hồ Chí Minh, hàng ngàn cán bộ chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam đã lên đường vào nam "chống giặc". Hoà cùng đoàn quân ấy, Đại tá, nhà báo Tùng Lâm đã dẫn đầu một đoàn 11 phóng viên của Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, tác nghiệp tại "mặt trận không tiếng súng" mang tên COVID-19. "Hàng ngàn, hàng vạn cán bộ chiến sĩ hành quân ra chiến trận, mình phải đi chứ. Mình là Đại tá mà, ở nhà lúc đó là mình rất hèn," chị quả quyết.
Suốt 60 ngày đêm đối diện với kẻ thú không rõ gương mặt, Đại tá, nhà báo Tùng Lâm và các đồng đội đã sống giữa những đau thương, mất mát đến tận cùng. Chị và các phóng viên đã ở tại bệnh viện 175, toà nhà ngay nhà tang lễ với những container lạnh chất đầy thi thể, chứng kiến những cảnh tang thương không thể nào quên Họ đi vào từng bệnh viện dã chiến, lặn lội vào từng con hẻm để trao cho người dân gói quà, củ khoai. Chị và đồng đội đi theo từng bước chân của các lực lượng tuyến đầu để hoàn thành 10 tập phim tài liệu vô cùng giá trị làm tham chiếu khi đất nước có tình huống tương tự xảy ra. Họ ghi lại không chỉ sự tàn khốc của dịch bệnh, mà còn cả tình người, sự hy sinh và bản lĩnh kiên cường của cả dân tộc Việt Nam trong đại dịch.
"Tinh thần ấy đã trở thành lẽ sống, là kim chỉ nam của cả cơ quan chúng tôi, Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội, nơi có đến hơn 50% là phóng viên nữ."
Ở chị, người lính và người nghệ sĩ không đối lập, mà bổ sung cho nhau, hoà quyện vào nhau. Tâm hồn nghệ sĩ cho chị sự thấu cảm để hiểu được tận cùng của nỗi đau. Và tinh thần người lính cho chị kỷ luật và lòng dũng cảm để thực thi sứ mệnh đó. Quân đội đã trao cho chị một sứ mệnh tuyệt đẹp để chị được sống với chiều sâu thăm thẳm của tâm hồn mình
Khi được hỏi về bản thân, chị hóm hỉnh ví von mình như một "tắc kè hoa", một hình ảnh dung dị mà lột tả sâu sắc một cá tính phức hợp, đa sắc màu, nơi những thái cực tưởng chừng đối lập lại hòa quyện vào nhau một cách dịu dàng đến thế.
Màu sắc đầu tiên, và cũng là gam màu chủ đạo, là màu xanh áo lính của bộ đội cụ Hồ. Chị - một vị chỉ huy rắn rỏi, kiên cường, bất khuất, quyết đoán và chấp nhận hy sinh. Khí phách đanh thép ấy đã được tôi luyện qua bao chuyến đi, bằng các tác phẩm truyền hình, đặc biệt là nơi chiến trường xưa và được thử lửa giữa tâm dịch COVID-19 tại Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn: svvn.tienphong.vn