Sau 56 năm cầm cuốn sổ khắc tên 'Cao Xuan Tuat', ông Peter Mathews vẫn nuôi hi vọng tìm được chủ nhân để trả lại kỷ vật này.
## Hơn nửa thế kỷ lưu lạc xứ người
Vào cuối tháng 1/2023, câu chuyện về cựu binh Mỹ Peter Mathews – người từng tham chiến ở Việt Nam được đăng trên tờ NorthJersey (Mỹ) và đã khiến nhiều người xúc động. Điều đặc biệt là ông đã giữ một cuốn sổ khắc tên "Cao Xuan Tuat" (một chiến sĩ Việt Nam) suốt hơn nửa thế kỷ!
Theo chia sẻ của ông Mathews, ông nhặt được cuốn sổ này tại trận địa Đăk Tô, Tây Nguyên (huyện Đăk Tô, Kon Tum) vào tháng 11/1967. Cuốn sổ nằm trong một chiếc ba lô, giữa các thi thể nhưng không gắn với ai cụ thể nên ông không biết chủ nhân là ai và người đó còn sống hay đã hy sinh.
Lật từng trang, ông nhận ra đây không phải tài liệu quân sự mà có vẻ là nhật ký cá nhân. Vì thế ông bỏ nó vào túi và mang theo về Mỹ.
Thông tin về bài báo nhanh chóng viral trên mạng xã hội Việt Nam. Gần trưa 30/1, ông Trần Nhật Tân, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Hà Tĩnh nhận được điện thoại của phóng viên hỏi về động thái của tỉnh sau khi nhiều báo dịch bài viết từ tờ North Jersey, nói về việc "Peter Mathews, cựu binh Mỹ 77 tuổi đang sống tại bang New Jersey giữ cuốn sổ từ thời chiến tranh, mong muốn tìm lại thân nhân của người có tên Cao Xuan Tuat ở Kỳ Anh, Hà Tĩnh".
Như một định mệnh nào đó, ông Tân thấy mình phải nhanh chóng tìm ra chủ nhân cuốn sổ.
Với kiến thức tiếng Anh của mình, ông Tân tìm website, email của Peter Mathews và link bài viết của tác giả Burrow Megan trên tờ North Jersey để liên lạc và cung cấp thông tin.
Sau khi được Giáo sư Shanon Gramse (Đại học Alaska - Mỹ) hỗ trợ, ông Trần Nhật Tân đã viết thư trao đổi với tác giả bài báo Megan Burrow và cựu quân nhân Peter Mathews qua email, Facebook.
"Chúng tôi rà soát rồi, họ Cao rất ít, liệt sĩ tên Cao Xuan Tuat không có, tuy nhiên có một liệt sĩ là Cao Văn Tuất. Khả năng Cao Văn Tuất đúng là người mà ông bà cần tìm. Tôi cần đầy đủ các trang trong sổ ghi chép, biết đâu có thông tin chính xác hơn", đoạn trích trong thư ông Trần Nhật Tân gửi cho Peter Mathews và Burrow Megan.
"Peter Mathews là cựu binh đã lớn tuổi, ông ấy không sử dụng thành thạo máy tính nên mọi việc phải nhờ con gái. Việc gửi hình ảnh trang viết vì thế rất chậm, mỗi lần chỉ vài bức. Những lúc nhận được tư liệu gửi từ Mỹ về, tôi lưu lại cẩn thận, chuyển cho cơ quan chuyên môn tìm hiểu", ông Tân kể tiếp.
Đến khi nhận được bức ảnh chụp một trang trong sổ, ghi rõ địa chỉ gia đình Cao Xuan Tuat, xóm Cao Thắng, xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, ông Tân xúc động vô cùng vì thông tin trùng khớp với liệt sĩ Cao Văn Tuất! Ngoài ra, trang này còn ghi chi tiết về người thân: bố (viết tắt C) Cao Xuân Kế, mẹ (viết tắt M) Lê Thị Vỹ, chị là Diếu.
## Hành trình tìm kiếm đầy cảm xúc
Với những thông tin trên, ông Tân lập tức liên hệ với huyện Kỳ Anh, thị xã Kỳ Anh và các cơ quan chức năng như Bộ chỉ huy Quân sự, Sở Lao động Thương binh và Xã hội tỉnh Hà Tĩnh.
Quá trình xác minh cho thấy có 36 liệt sĩ quê Kỳ Anh họ Cao và 9 liệt sĩ quê Kỳ Anh tên Tuất, nhưng chỉ duy nhất 1 người họ Cao tên Tuất là Cao Văn Tuất (khác tên đệm với chủ nhân cuốn sổ) ở xã Kỳ Xuân, huyện Kỳ Anh với nhiều thông tin trùng khớp.
Đầu tháng 2/2023, ông Tân cùng cơ quan chức năng đến thôn Cao Thắng, xã Kỳ Xuân để gặp ông Hà Huy Mỳ (con trai bà Cao Thị Diếu, cháu của liệt sĩ Cao Văn Tuất).
Tại đây, cơ quan chức năng xác minh được rất nhiều chi tiết trùng khớp, chỉ khác phần tên đệm thôi.
Sau hơn nửa thế kỷ, ông Mỳ không nghĩ mình có thể tận mắt xem kỷ vật của cậu Tuất. Nhìn bức ảnh ghi tên họ, người thân, địa chỉ của cậu Tuất, ông Mỳ không kìm được nước mắt . "Bức ảnh có tên bố, mẹ, chị của cậu Tuất và địa chỉ ở thôn Cao Thắng, xã Kỳ Xuân. Tôi nghĩ chắc chắn đây là bút tích của cậu", ông Mỳ rưng rưng.
Liệt sĩ Cao Văn Tuất ở xã Kỳ Xuân có bố là Cao Văn Kế (đã mất), mẹ là Lê Thị Vỹ (đã mất) và 3 người chị em gái là Cao Thị Diếu, Cao Thị Nồng và Cao Thị Nành (đã mất).
Hiện nhà ông Mỳ đang thờ liệt sĩ Cao Văn Tuất nhưng không có di ảnh và gia đình có rất ít thông tin, tư liệu của liệt sĩ.
Từ ông Mỳ được biết, liệt sĩ Cao Văn Tuất sinh năm 1946, nhập ngũ lúc tròn 18 tuổi cùng 3 người bạn cùng trang lứa ở xã Kỳ Xuân. Tuy nhiên, trong 4 người nhập ngũ lúc đó đã hy sinh 3 người, chỉ còn ông Nguyễn Tiến Huế còn sống ở TP.HCM.
Nhìn bức ảnh trang sổ qua màn hình điện thoại, ông Huế xác nhận "Chữ viết trên cuốn sổ chính là của đồng đội tôi - Cao Văn Tuất" .
Ông Huế cho hay, sau khi nhập ngũ, huấn luyện ở huyện Hương Sơn, ông và các đồng đội vào chiến trường miền Nam chiến đấu. Ông Huế kể: "Tôi ở Đại đội 17 còn ông Tuất ở Đại đội 16, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325. Có thời điểm 2 đại đội cắm quân gần nhau, tôi thường xuyên sang thăm bạn.
Ông Tuất sinh cùng năm, ở cùng thôn với tôi nhưng học sau một khóa, ông Tuất học hết lớp 4. Ông Tuất với tôi nhập ngũ cùng 1 ngày và từng chiến đấu trong chiến dịch Đăk Tô - Tân Cảnh, tỉnh Kon Tum. Ngày thường ông Tuất rất hay làm thơ".
Về sự khác biệt tên đệm giữa Cao Xuân Tuất và Cao Văn Tuất, ông Huế giải thích do thời chiến tranh nên tên họ không trùng khớp là chuyện bình thường. Hơn nữa, trong 4 người cùng nhập ngũ có người tên Cao Xuân Lý nên rất có thể Cao Văn Tuất chính là Cao Xuân Tuất.
Ông Hồ Huy Thành, Bí thư Huyện ủy Kỳ Anh cho biết, với những thông tin này cơ bản có thể khẳng định cuốn sổ là của liệt sĩ Cao Văn Tuất ở thôn Cao Thắng, xã Kỳ Xuân. Gia đình cũng như địa phương rất mong cơ quan chức năng tạo điều kiện, hỗ trợ cựu quân nhân Mỹ sang Việt Nam để trao lại cho thân nhân liệt sĩ.
Chiều 8/2, một nguồn tin của PV VTC News cho biết, ông Peter Mathews gửi email đến cơ quan chức năng tỉnh Hà Tĩnh nêu nguyện vọng sang Việt Nam trao trả cuốn nhật ký của liệt sĩ Cao Văn Tuất. Theo đó, ông Mathews mong muốn bay sang Việt Nam vào đầu tháng 3/2023.
Nguồn: soha.vn