Hơn 1,3 triệu hecta đồng cỏ xanh mướt bỗng hóa hoang mạc, hàng vạn anh em du mục phải bỏ xứ chỉ vì một con vật tí hon nặng chưa đầy 150 gram. Cuộc chiến kéo dài 4 thập kỷ trên "nóc nhà thế giới" chính là bài học "xương máu" về việc đừng bao giờ flex sức mạnh với mẹ thiên nhiên
Trên những cánh đồng cỏ mênh mông ở cao nguyên Thanh Tạng, một cuộc đối đầu siêu kịch tính đã diễn ra suốt 40 năm qua. Một bên là con người với full set vũ khí từ hoá chất đến công nghệ sinh học xịn xò, bên kia là loài thỏ cộc cao nguyên (Plateau Pika) siêu cute với đôi tai tròn và đôi mắt đen láy. Tưởng là cuộc chiến "chẳng đâu vào đâu", nhưng kết cục lại khiến ai cũng phải shocked: loài người chưa bao giờ thắng luôn
Nó chỉ nặng 150 gram, trông giống hệt chuột hamster, nhưng lại có thể khiến 20 triệu mẫu đồng cỏ trở thành mặt trăng penhold; Nó không ăn lúa mì hay ngô, chỉ gặm mỗi rễ cỏ, nhưng lại khiến 100.000 người du mục phải dọn nhà khỏi mảnh đất mà tổ tiên họ đã sống bao đời nay.
Sức phá hoại của "đội quân tí hon"
Đừng để vẻ ngoài fluffy như plushie đánh lừa nhé các bạn. Với những người du mục ở đây, thỏ cộc là nightmare thực sự đấy Một con thỏ cộc trưởng thành ăn khoảng 30kg cỏ tươi mỗi năm - gấp 200 lần trọng lượng cơ thể nó luôn á! Điểm đáng sợ nhất là số lượng: trên một km vuông, có thể chen nhau tới 2.000 con với hàng vạn cái hang rối như mê cung dưới đất.
Hậu quả là sao? Những đồng cỏ xanh mướt nhìn từ xa kia thực chất là những cái bẫy nguy hiểm vô cùng. Gia súc như ngựa và cừu hay bị gãy chân vì giẫm phải hang thỏ. Nghiêm trọng hơn nữa, theo data năm 2023 từ khu bảo tồn Tam Giang Nguyên, sản lượng cỏ ở các vùng "nhiễm" thỏ cộc chỉ còn lại có 25% thôi.
Khi nguồn thức ăn cạn dần, hơn 100.000 người du mục buộc phải bán gia súc và rời bỏ mảnh đất tổ tiên. Những vùng đất trơ trọi dần biến thành "bãi đất đen" (black soil beach) - thuật ngữ chỉ sự sa mạc hoá, nơi cỏ không thể mọc và bão cát cứ thế mà hoành hành.
Nhiều người lần đầu nhìn thấy thỏ cộc đều thấy "aww" cute ghê: tai tròn, đuôi ngắn, đôi mắt đen láy. Nhưng người du mục nhìn thấy nó thì trong lòng chỉ toàn cay đắng. Bởi vì mỗi một con thỏ cộc, một năm ăn hết 30kg cỏ tươi - tương đương gấp 200 lần trọng lượng cơ thể nó.
Những nỗ lực thất bại và plot twist liên tục
Trong nỗ lực desperate để cứu lấy đồng cỏ, con người đã thử mọi cách. Đầu tiên là thuốc độc. Hàng tấn hoá chất được rải xuống, xác thỏ chất thành đống. Nhưng chỉ vài năm sau, loài vật này lại evolve khả năng kháng thuốc luôn á Tệ hơn nữa, độc tố tích tụ trong chuỗi thức ăn đã giết chết cả đại bàng và cáo - những "anti-fan" tự nhiên của thỏ cộc. Mất đi thiên địch, thỏ cộc lại càng sinh sôi mạnh mẽ hơn nữa.
Kế hoạch "lấy độc trị độc" bằng cách nhập khẩu cáo đỏ và chồn hương cũng flop thảm hại vì các bạn này không chịu nổi tình trạng thiếu oxy trên cao nguyên. Gần đây nhất, ý tưởng dùng thuốc triệt sản nghe có vẻ humanistic hơn nhưng lại gặp bài toán kinh tế vô lý: chi phí để bắt và tiêm cho một con thỏ là 50 tệ (gần 200k đồng), trong khi giá trị của nó chưa đến 2 tệ
Trên một km vuông cỏ, có thể chen chúc tới 2.000 con, đào ra hàng vạn cái hang.
Lời giải từ mẹ thiên nhiên: Thỏ cộc là triệu chứng, không phải nguyên nhân
Sau 40 năm loay hoay, các nhà khoa học cuối cùng đã realize sự thật: sự bùng nổ của thỏ cộc không phải lỗi của chúng, mà là hậu quả từ tác động của con người và biến đổi khí hậu luôn
Thứ nhất, việc chăn thả gia súc overload đã khiến cỏ bị gặm sát đất, tạo điều kiện cho các loại cỏ ngắn - món ăn yêu thích của thỏ cộc - phát triển thoải mái. Research chỉ ra rằng cứ gia súc tăng 10% thì số lượng thỏ cộc tăng 15%. Chính con người đã vô tình "dọn cỗ" cho chúng đó mà.
Thứ hai, biến đổi khí hậu khiến cao nguyên ấm lên 2 độ C so với nửa thế kỷ trước. Mùa đông ngắn lại giúp thỏ cộc tăng tần suất sinh sản từ 2-3 lứa lên 4-5 lứa mỗi năm.
Thứ ba, và quan trọng nhất, là sự biến mất của loài sói. Nạn săn trộm đã làm giảm 90% số lượng sói Tây Tạng và báo tuyết. Khi "police chief" của thảo nguyên vắng bóng, "tội phạm" thỏ cộc tự do làm loạn thôi rồi.
Tái thiết sự cân bằng
Nhận thức mới đã dẫn đến hành động mới. Thay vì diệt tận gốc, các nỗ lực hiện nay chuyển sang việc kiểm soát và chung sống. Tại châu Quả Lạc (Thanh Hải), mô hình "Khu bảo tồn thỏ cộc" kết hợp với hành lang sinh thái để dẫn dụ chúng di cư đã giúp giảm 40% tốc độ thoái hoá đất. Tại huyện Mã Đa, việc bảo vệ nghiêm ngặt loài sói Tây Tạng đã mang lại hiệu quả instantly: chỉ sau nửa năm, số lượng thỏ cộc giảm hơn 30% nhờ sự comeback của thiên địch.
Các biện pháp chăn thả luân phiên cũng được áp dụng để phục hồi thảm thực vật, khiến việc đào hang của thỏ cộc trở nên khó khăn hơn. Quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong mindset: thỏ cộc là một loài chủ chốt (keystone species). Hang của chúng cung cấp nơi trú ẩn cho chim và các loài gặm nhấm khác, phân của chúng cải tạo đất. Trong một hệ sinh thái healthy, chúng là những người làm vườn cần mẫn chứ không phải kẻ huỷ diệt.
Nguồn: genk.vn