Chào gen Z! Hôm nay mình sẽ cùng tìm hiểu về cục máu đông - một vấn đề sức khỏe nguy hiểm mà không chỉ người lớn tuổi mới gặp đâu nhé!
Cục máu đông là gì và tại sao nó lại nguy hiểm?
Bình thường khi bạn bị chảy máu, cơ thể sẽ kích hoạt quá trình đông máu để cầm máu lại - cái này là tốt nha! Tiểu cầu (loại tế bào máu) và protein trong huyết tương sẽ kết hợp tạo thành cục máu đông trên vết thương, rồi tự biến mất khi vết thương lành.
Nhưng plot twist ở chỗ: khi cục máu đông hình thành TRONG mạch máu thì nguy to đó! Nó có thể gây tắc nghẽn tĩnh mạch hoặc động mạch, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Cục máu đông làm tắc nghẽn tĩnh mạch sâu trong cơ thể được gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu (deep vein thrombosis - DVT). Loại này hay xuất hiện ở cẳng chân, đùi, xương chậu hoặc cánh tay.
Số liệu cho thấy: theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, khoảng 900.000 người Mỹ bị huyết khối tĩnh mạch sâu mỗi năm. Và quan trọng là: bất kỳ ai cũng có thể gặp, không chỉ người già hay người bệnh nặng đâu!
Tiến sĩ Vincent Varghese - bác sĩ tim mạch của Trung tâm Tim và Phổi Deborah (New Jersey, Hoa Kỳ) khẳng định: "Huyết khối tĩnh mạch sâu có thể xảy ra cả ở những bệnh nhân trẻ tuổi, những người không có vấn đề sức khỏe rõ ràng".
Vì vậy, anh chị em gen Z chúng mình cũng cần nâng cao ý thức phòng tránh và nhận biết dấu hiệu sớm nhé!
Tại sao lại hình thành cục máu đông?
Tiến sĩ K. Francis Lee - Giám đốc Trung tâm Chăm sóc Tĩnh mạch Nâng cao tại Springfield, Massachusetts - giải thích rằng cơ thể luôn điều chỉnh sự cân bằng giữa quá trình tạo ra cục máu đông và phá vỡ chúng. "Cơ thể sẽ điều chỉnh 2 vấn đề này để đáp ứng với tình trạng phát sinh", tiến sĩ Lee nói.
Tuy nhiên, có những yếu tố nguy cơ có thể phá vỡ sự cân bằng này như:
Chấn thương (gãy xương)
Phẫu thuật
Ít vận động trong thời gian dài (ngồi một chỗ suốt ngày chơi game cũng nguy hiểm đó!)
Nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc ung thư
Về cơ chế, tiến sĩ Varghese cho biết: hệ thống tĩnh mạch là hệ thống dòng chảy thụ động với áp suất thấp - các cơ ở chân và tay phải bơm máu qua hệ thống tĩnh mạch về tim và phổi. "Khi một người không thể di chuyển (chẳng hạn như sau phẫu thuật lớn), các cơ ở chân và tay sẽ không vận động đủ để bơm máu hiệu quả. Điều này có thể dẫn đến lưu lượng máu bị chậm lại và có thể hình thành cục máu đông".
Ngoài ra, máu còn có thể đặc lại xung quanh các vật chất lạ trong tĩnh mạch như mảnh vụn mô, collagen hoặc chất béo được giải phóng sau chấn thương hoặc phẫu thuật. Theo Học viện Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ, tổn thương thành tĩnh mạch có thể giải phóng các chất tự nhiên thúc đẩy quá trình đông máu.
Tiến sĩ David Nation - bác sĩ phẫu thuật mạch máu tại Texas - cho biết thêm: "Cũng có một phản ứng viêm tổng thể có thể kích hoạt dòng chảy đông máu và dẫn đến sự phát triển của cục máu đông".
Một số loại thuốc (thuốc tránh thai, liệu pháp thay thế hormone) và các bệnh (suy tim, bệnh thận, ung thư) cũng có thể gây máu đặc. Đặc biệt, còn có hàng loạt các nguyên nhân di truyền có thể tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu, gây đau tim hoặc đột quỵ ở người rất trẻ.
Tiến sĩ Lee cảnh báo: "Nếu trong gia đình có người ở độ tuổi từ 20 - 40 bị đột quỵ, đau tim hoặc sảy thai liên tiếp, hãy cẩn trọng với yếu tố di truyền và nên đi kiểm tra để phát hiện sớm huyết khối tĩnh mạch sâu".
COVID-19 và nguy cơ hình thành cục máu đông
Plot twist: COVID-19 cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu đó! Tuy cơ chế chưa được hiểu đầy đủ nhưng các chuyên gia đưa ra một vài giả thuyết.
Tiến sĩ Nation giải thích: "Virus tạo ra trạng thái viêm, có thể dẫn đến đông máu dễ dàng. Virus cũng có thể gây ra tổn thương nội mô trực tiếp ở phổi - tổn thương các tế bào lót bề mặt bên trong mạch máu - giải phóng các tín hiệu vào dòng máu để kích thích sự hình thành cục máu đông".
Có giả thuyết cho rằng virus có thể kích hoạt trực tiếp sự đông máu thông qua các tương tác trong dòng máu. Huyết khối tĩnh mạch sâu thường phổ biến hơn ở bệnh nhân COVID-19 nặng và ít phổ biến ở những trường hợp nhẹ. Thêm vào đó, việc nằm bất động trong hàng tuần tại phòng chăm sóc đặc biệt có thể khiến lưu lượng máu chảy chậm hơn và kết quả là tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
"Những người bị hoặc đang phục hồi COVID-19 cần chú ý tới nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu, đồng thời biết về các triệu chứng, cách khắc phục, chủ yếu bằng thuốc chống đông máu" tiến sĩ Lee nói.
Thuốc kháng đông dự phòng phù hợp với hầu hết các trường hợp, trừ những người có chống chỉ định với loại thuốc này.
Tiến sĩ Lee cho biết thêm: "Chỉ định cụ thể, loại và liều lượng sử dụng thuốc chống đông máu cần được kê bởi bác sĩ điều trị của bạn".
Đối với những người mắc COVID-19 nhưng tự điều trị tại nhà với các biểu hiện nhẹ, tiến sĩ Lee cho rằng không cần dùng thuốc chống đông máu. Tuy nhiên, nếu có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào của huyết khối tĩnh mạch sâu - mới phẫu thuật, chấn thương, nằm bất động lâu do bệnh nặng, tiền sử gia đình - bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ về việc sử dụng thuốc dự phòng chống đông máu.
Các triệu chứng cần chú ý
Cho dù bạn đang ở trạng thái sức khỏe bình thường hay đang hồi phục sau chấn thương, phẫu thuật hoặc nhiễm trùng, cách tốt nhất để tránh bị huyết khối tĩnh mạch sâu là loại bỏ hoặc giảm thiểu các yếu tố nguy cơ.
Các triệu chứng của huyết khối tĩnh mạch sâu bao gồm:
Sưng, đau ở chân, mắt cá chân, bàn chân hoặc cánh tay Khó chịu ở hông, đùi hoặc lưng Đánh trống ngực không rõ nguyên nhân Sốt, chóng mặt Ho ra máu hoặc mệt mỏi và khó chịuTiến sĩ Lee nhấn mạnh: "Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về việc hình thành cục máu đông nguy hiểm. Nhận biết dấu hiệu càng sớm để từ đó có cách ứng phó kịp thời sẽ giúp bạn tránh được các biến chứng nguy hiểm của bệnh".
Làm sao để phòng tránh?
Tập thể dục thường xuyên
Đây là điều quan trọng nhất! Tập thể dục giúp cải thiện lưu thông máu và ngăn chặn huyết khối tĩnh mạch sâu. Có rất nhiều bài tập mà bạn có thể áp dụng, kể cả khi bạn là người bận rộn hoặc phải ngồi làm việc thường xuyên:
Đi dạo quanh nơi làm việc
Đặt bàn chân xuống mặt sàn và nhấc các ngón chân lên không trung, giữ im trong vòng 3 giây - động tác này cải thiện tuần hoàn máu rất tốt đó!
Lưu ý đến các loại thuốc
Một số loại thuốc như thuốc tránh thai và hóa trị có thể làm tăng nguy cơ đông máu. Tiến sĩ Lee khuyên: "Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về các lựa chọn chống đông máu dự phòng, và dùng thuốc đúng theo chỉ định để tối đa hóa hiệu quả".
Không hút thuốc lá
Thuốc lá làm hạn chế lưu lượng máu và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Không bao giờ là quá muộn để bỏ thuốc lá nhé!
Các biện pháp khác
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương Quốc Anh, để phòng tránh hình thành cục máu đông, bạn còn cần:
Uống nhiều nước để tránh bị mất nước (mất nước có thể tăng nguy cơ đông máu đó!)
Giữ cân nặng ở mức độ vừa phảiHạn chế rượu bia và các chất kích thích
Nguồn: soha.vn