Trước khi có vũ trụ siêu anh hùng, vũ trụ quái vật hay vũ trụ kinh dị, đạo diễn "lập dị" người Mỹ Kevin Smith đã cho ra đời vũ trụ của... nhân viên bán hàng Với Clerks (Người bán hàng, 1994), bộ phim này thực sự là "đỉnh cao" của doanh thu luôn!
Hai anh bán hàng "chất chơi"
Nhiều đạo diễn nổi tiếng xuất thân từ những nghề tay chân đơn giản mà vẫn cháy hết mình với đam mê điện ảnh. Quentin Tarantino quyết tâm làm đạo diễn sau khi cày hết băng video trong tiệm mình trông coi. Tương tự vậy, Kevin Smith cũng là một anh chàng trông tiệm video ở New York những năm 1990. Nhưng bạn ơi, anh này "không kiên nhẫn" chờ nghỉ việc đâu nhé! Quyết làm phim ngay và luôn, với bối cảnh và nhân vật chẳng cần tìm đâu xa - chính là cửa hàng của mình!
Mượn cấu trúc thời gian thực từ "Do the Right Thing" (Làm điều đúng, 1989) của Spike Lee, Clerks kể về một ngày bình thường (nhưng chẳng bình thường tý nào) của hai nhân viên bán hàng Dante (Brian O'Halloran) và Randal (Jeff Anderson). Dante là sinh viên nghỉ học từ lâu, đang làm việc tại cửa hàng tiện lợi. Đang hẹn hò với bạn gái Veronica (Marilyn Ghiglitoli) nhưng lại còn "vương vấn" người cũ. Còn Randal thì trông tiệm cho thuê video bên cạnh, nhưng vì khách hàng có gu quá "thảm họa", nên hay phải sang tiệm khác thuê băng về coi. Thế mà đa phần thời gian trong ngày, Randal không ở tiệm mình mà cứ lượn qua chỗ Dante để... tám chuyện
Clerks vui nhộn ngay từ cảnh mở đầu, chất hài "tưng tửng" kiểu Woody Allen hay chính Quentin Tarantino. Vị khách đầu tiên trong ngày của Dante là một anh chàng "anti-thuốc lá". Ai đến mua thuốc lá cũng bị anh ta thuyết giảng, trình bày đủ thứ bằng chứng về tác hại. Một lúc sau, anh ta đã tập hợp được cả một đám người biểu tình chống thuốc lá ngay trong tiệm, hô hào khẩu hiệu rần rần! Đến khi bạn gái Veronica phải dùng "vũ lực" giải tán đám đông, mới phát hiện ra anh chàng kia làm cho... công ty bán kẹo cao su
Đó chỉ là một trong vô vàn khách hàng "oái oăm" xuất hiện trong phim. Ví dụ như: một anh thích tìm một tá trứng hoàn hảo không tì vết, mấy bà nội trợ thích so sánh hạn sử dụng của sữa, một ông lão mua tạp chí 18+ để xem trong... toilet Giống như bộ sưu tập "Những vị khách quái đản ở cửa hàng tiện lợi" vậy. Một ngày của Dante càng lúc càng "toang" hơn: bạn gái cũ đăng tin sắp cưới, một bạn gái cũ khác mất vì tai nạn, trận hockey yêu thích bị dời lên... mái nhà Một ngày "bấn loạn" của Dante, nhưng lại thú vị và đầy tiếng cười với người xem!
Vũ trụ "lạ đời" nhất màn ảnh
Clerks là khởi đầu cho "vũ trụ người bán hàng" - không đùa đâu nhé, có tên riêng hẳn hoi là View Askewniverse, kiểu như Marvel Cinematic Universe ấy! Tổng cộng đã có 8 phim điện ảnh, 2 phim ngắn, một phim truyền hình, 5 tập comic và một game từ vũ trụ này. Chưa kể 5 dự án bị "đắp chiếu" vì đủ lý do. Tất cả đều bắt đầu từ Clerks và khai thác các nhân vật chính, phụ trong phim. Ngoài Dante, Randal, Veronica, còn có hai anh chàng luôn đứng ngoài cửa hàng là Jay (Jason Mewes) và Silent Bob (do chính đạo diễn Kevin Smith thủ vai). Họ đều trở thành biểu tượng văn hóa đại chúng Mỹ luôn!
Trong số đó, Clerks được đánh giá cao nhất. Không chỉ vì là phim khởi nguồn, mà còn ở cách Kevin Smith tạo ra một không gian điện ảnh độc đáo, phóng khoáng và "cách mạng". Phim quay đen trắng, ban đầu chỉ để... tiết kiệm tiền (không phải lo màu sắc và ánh sáng). Nhưng "plot twist" là lựa chọn này lại khiến Clerks không bao giờ lỗi thời! Thế giới trong phim vẫn toát lên vibe New York hiện đại, khi yếu tố trang trí, trang phục bị "pha loãng". Để đảm bảo không gian cửa tiệm, ở cảnh đám tang trong nhà khác, phim chuyển sang... hoạt hình! Đây là lựa chọn "táo bạo" ở thập niên 1990. Nhưng với Smith thì "chẳng có gì phải sợ" cả
Clerks bị dán nhãn NC-17 (cấm người dưới 17 tuổi) vì thoại hơi "mặn mà". Thế nhưng, lời thoại chính là phần "tỏa sáng" của phim! Sự "mặn mà", như mọi thứ khác trên đời, đều có thể thành nghệ thuật được. Những màn "khẩu chiến" thông minh, lồng ghép triết học vào các vấn đề "ngớ ngẩn" trong phim chính là điểm hút của Clerks. Bạn đã nghe về quan điểm chính trị của một thợ... lợp mái nhà chưa? Hay khía cạnh tâm lý học của việc để tiền trước mặt người lạ? Ghé thăm cửa hàng của Dante là biết ngay!
Chấp nhận và tiến lên thôi
Clerks giống như tập hợp các tập "sitcom", mỗi tập được đặt tên theo đồ vật trong cửa hàng. Chúng ta không bao giờ đoán được chuyện gì sắp xảy ra: nhân vật kỳ quặc nào, khách hàng "tâm thần" nào, trò đùa quái dị nào đang chờ đợi. Phim "tràn ngập" cuộc sống, dù đôi khi hơi "over", nhưng dưới đầu óc hài hước của Smith, mang đến chất giải trí xứng đáng!
Các diễn viên trong phim đều là người thân, bạn bè hoặc quen biết của Kevin Smith. Nhưng họ không tạo cảm giác "nghiệp dư" tẹo nào, từ vai chính đến phụ, cho đến cả khách vô danh thoáng qua. Smith giữ được không khí tự nhiên, gần gũi. Dĩ nhiên, người xem sẽ không tin có cửa hàng tiện lợi nào giống trong Clerks cả. Nhưng "tài" của Smith là khiến họ quên mất việc thắc mắc, chỉ dán mắt vào nhân vật và câu chuyện thôi!
Dĩ nhiên, một tác phẩm không thể chỉ dựa vào hài hước để "sống lâu" trong lòng fan. Trong dòng chảy trưởng thành của thập niên 1980, Clerks hướng góc nhìn đến những thanh niên sợ hãi, không mục đích, không chí hướng - đại diện là Dante. Một anh chàng sợ cuộc sống đến mức không muốn lớn lên, không muốn đối diện với "cuộc sống thật". Cửa hàng tiện lợi trở thành nơi trú ẩn và "cỗ máy đóng băng thời gian" của anh. Nhưng dù có muốn hay không, cuộc sống vẫn tới gõ cửa, giống như những vị khách "không mời mà tới"
Quyết định của Dante? Không có quyết định nào cả, vì đời đâu có cho anh ta lựa chọn khác ngoài chấp nhận và tiến lên. "Hãy ăn miếng khoai tây đi!", anh bạn Randal "triết lý" nói, "rồi cậu sẽ thấy khá hơn ngay thôi".
Behind the scenes "xịn sò"
Clerks được quay trong 29 đêm ở cửa hàng tiện lợi nơi Kevin Smith làm việc. Khi trời sáng, anh phải dọn dẹp, tranh thủ ngủ vài tiếng trước khi tiếp tục... bán hàng. Kinh phí phim khoảng 27.000 đô la, từ tiền Smith bán "tháo" đồ cá nhân. Phim thu về hơn 3 triệu đô la - khởi đầu cho sự nghiệp rực rỡ sau này của anh!
Nguồn: svvn.tienphong.vn