Okay các bạn ơi, chuyện này nghe weird vô cùng nhưng 100% có thật luôn nha! Năm 1956, báo chí Mỹ đã công khai toàn bộ drama về việc Khrushchev (Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô lúc đó) "diss" Stalin thẳng mặt. Nhưng mà người Nga? Họ phải chờ tận 33 năm sau mới được biết chuyện gì xảy ra
Đại hội XX năm 1956: Khi màn "bóc phốt" chính thức bắt đầu
Tháng 2/1956, Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô diễn ra và thực sự đánh dấu turning point trong lịch sử Liên Xô. Không chỉ bàn chuyện xây dựng đất nước, đại hội còn có báo cáo siêu nổi tiếng tựa đề "Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó" - aka màn khởi đầu cho việc "cancel" Stalin đấy!
Plot twist là mãi đến năm 1989, người dân Nga mới được công khai biết toàn bộ sự kiện này. Trong khi đó, ngay từ 1956, báo Mỹ đã đăng full bài phát biểu của Khrushchev rồi nha!
Nhờ chính sách "glasnost" (công khai hóa), tờ Izvestia - báo chính thức của Đảng Cộng sản Liên Xô - mới đăng toàn văn bài phát biểu này vào năm 1989. Sau 33 năm bị "giấu kín", báo cáo này được coi là một ví dụ điển hình của việc đối mặt với lịch sử, cùng những đề tài nhạy cảm như Hiệp ước Molotov-Ribbentrop (1939), vụ thảm sát Katyn (1940), các sự kiện ở Hungary (1956) và Tiệp Khắc (1968)...
Background check: Stalin đã mất 3 năm thì drama bắt đầu
Đại hội XX khai mạc ngày 14/2/1956 tại Moscow, lúc này Stalin - "Người cha của các dân tộc" - đã qua đời được 3 năm rồi. Một số động thái để hạn chế việc sùng bái cá nhân Stalin đã được thực hiện.
Tháng 7/1953, nhóm của Khrushchev đã "chặn đứng" Lavrenty Beria - cánh tay phải của Stalin, người đứng đầu bộ máy Nội vụ - An ninh Quốc gia khi ông này muốn "lên đồng". Đến tháng 9/1953, Nikita Khrushchev chính thức trở thành bí thư thứ nhất của Đảng Cộng sản Liên Xô.
Khi drama chính thức "nóng lên"
Báo cáo "Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó" mà Khrushchev đọc trong phiên họp kín của Đại hội XX chứa hàng chục "tội trạng" luôn á! Ví dụ như:
• Stalin lạm dụng thuật ngữ "kẻ thù của nhân dân"
• Xem thường nguyên tắc tập thể
• Đàn áp những người Bolshevich cũ (đặc biệt những người tham gia đại hội XVII năm 1934)
• Vụ án các bác sĩ
• Basically mọi tội ác từ những năm 1930 đến 1950
Khrushchev cho rằng việc sùng bái cá nhân Stalin chính là gốc rễ của mọi vấn đề. Ông thấy "bóng ma" của Stalin ở khắp mọi nơi: trong bài hát, phim ảnh, tên các địa điểm, thậm chí cả trong quốc ca Liên Xô (câu "Stalin đã nuôi dưỡng trong chúng ta lòng trung thành với nhân dân").
Để back up những lời cáo buộc, Khrushchev còn trích dẫn cả các tác giả kinh điển của chủ nghĩa Mác, "di huấn" của Lê Nin và những nhận xét của Nadezhda Kruxkaia về Stalin.
Trước đó, Anastas Mikoian cũng đã lên tiếng phê phán gay gắt về việc "fake news" trong lịch sử, đặc biệt là các tài liệu về cách mạng và nội chiến. Rõ ràng là trong giới tinh hoa Xô Viết đã chín muồi ý tưởng "đá" Stalin ra rìa rồi.
Những toan tính chính trị đằng sau
Lý do thì rất clear: Toàn bộ ban lãnh đạo đảng cấp cao đều dính líu vào các cuộc trấn áp những năm 1930. Chính vì thế, ngay sau khi Stalin mất, Lavrentin Beria bị bắt, xét xử và hành quyết.
Thời điểm đó, Bộ trưởng Nội vụ Beria có đủ bằng chứng để buộc tội Khrushchev, Malencov và các đối thủ chính trị khác. Việc bắt giữ Beria là cả một câu chuyện trinh thám riêng. Nhưng cuối cùng thì ông ta vẫn bị xử tử, còn các tài liệu lưu trữ thì vẫn được giữ kín.
Hơn nữa, việc "đấu tố" Stalin không gặp phản đối từ những người tham dự đại hội, giúp Khrushchev thoát khỏi trách nhiệm - dù ông trước kia nổi tiếng vì "vượt kế hoạch xử bắn" ở Ukraine đấy.
Tuy nhiên, chiến thắng cá nhân của bí thư thứ nhất này lại khiến uy tín của Liên Xô trong phe xã hội chủ nghĩa sụt giảm. Ví dụ như Mao Trạch Đông ở Trung Quốc và Enver Hodzha ở Albania đều phê phán nghị quyết này.
Báo cáo "mật" nhưng... Mỹ biết trước luôn
Plot twist khủng nhất đây: Lần đầu tiên báo cáo được công bố không phải ở Liên Xô hay bất kỳ nước xã hội chủ nghĩa nào, mà là ở... Mỹ! Ngày 5/6/1956, báo cáo được dịch sang tiếng Anh và đăng trên New York Times và Washington Post.
Trong khi đó ở Liên Xô, dù văn bản đã được gửi đến mọi chi bộ đảng khắp cả nước, nó vẫn chưa xuất hiện đầy đủ trên báo chí cho đến tận năm 1989. Công dân Xô Viết chỉ được đọc phiên bản "đã được mềm mại hơn" thôi.
Việc báo Mỹ phản ứng nhanh thế khiến nhiều người lo ngại. Người ta đổ lỗi cho CIA và tình báo Tây Đức. Nhưng thực tế, các tuyến gián điệp không thiếu. Ngay sau đại hội, báo cáo đã được gửi cho tất cả các đảng cộng sản phe xã hội chủ nghĩa.
Câu chuyện "leak" tài liệu như phim Hollywood
Một bản copy xuất hiện ở Ba Lan. Ở đây, nữ thư ký của Edvard Okhab - người đứng đầu đảng công nhân Ba Lan - đã vô tình để tài liệu này ở chỗ dễ thấy trên bàn. Bạn cô ta, nhà báo Victor Graevxki không bỏ lỡ cơ hội này! Anh chụp ảnh báo cáo và chuyển phim cho đại sứ quán Israel.
Tiếp theo, qua tình báo Israel Mossad, tài liệu đã tới tay phương Tây. Win-win cho tất cả mọi người: truyền thông Mỹ có được báo cáo mật, Mossad chứng tỏ mình là tình báo xịn xò. Còn nhà báo Ba Lan gốc Do Thái Victor Graevxki được quyền hồi hương về Israel và làm việc ở đó từ năm 1957.
Nguồn: soha.vn