Dạo gần đây drama "thần tượng sụp đổ" cứ nổ liên tục, khiến câu hỏi "idol thật sự là gì?" trở nên nóng hơn bao giờ hết. Liệu Gen Z chúng mình có đang quá mê visual mà quên mất giá trị thật? Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam đã có buổi tọa đàm cực chất với Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học, để giải mã hiện tượng "thần tượng" này từ góc nhìn khoa học hành vi nhé!
Vậy "idol - thần tượng" là gì theo góc nhìn tâm lý học ạ?
Thượng tá Đào Trung Hiếu giải thích: Từ góc độ tâm lý học xã hội thì "thần tượng" (idol) chính là hình ảnh lý tưởng mà mình ngưỡng mộ, tin tưởng và muốn noi theo. Có thể là nghệ sĩ, vận động viên, chính trị gia, nhà khoa học hay cả nhân vật truyện nữa đó!
Đặc biệt ở tuổi teen và thanh niên - lúc personality đang hình thành - việc tìm role model là chuyện bình thường nha, nó thể hiện nhu cầu tự khẳng định mình và xác lập giá trị sống. Nhưng thần tượng chỉ thực sự có ích khi hình ảnh đó gắn với những giá trị đạo đức, trí tuệ, nhân cách tích cực, giúp mình trở nên better hơn mỗi ngày!
Theo anh quan sát, giới trẻ giờ đang hiểu "idol" như thế nào?
Thượng tá Đào Trung Hiếu chia sẻ: Lướt mạng xã hội thấy rõ, đa số Gen Z hiện giờ đang coi thần tượng như một "sản phẩm cảm xúc và giải trí" hơn là hình mẫu đạo đức. Mọi người stan idol vì visual đẹp, style xịn, tài năng sân khấu hoặc lifestyle được đóng gói đẹp mắt trên mạng, chứ ít ai để tâm đến chiều sâu nhân cách hay họ đóng góp gì cho xã hội.
Văn hóa thần tượng trên nền tảng số khiến việc lý tưởng hóa bị "lag" nặng, khi điều đáng quý không còn là cống hiến thật mà là độ hot, lượt tương tác hay... scandal! Điều này cho thấy xu hướng "tiêu dùng văn hóa nhanh" - cảm xúc và thị hiếu lấn át lý trí, biến "thần tượng" thành hiện tượng tiêu thụ tinh thần chứ không phải biểu tượng văn hóa bền vững.
"Thần tượng ảo" trên mạng xã hội ảnh hưởng thế nào đến người trẻ?
Thượng tá Đào Trung Hiếu phân tích: "Thần tượng ảo" - gồm cả người nổi tiếng nhờ thuật toán lẫn nhân vật AI - đang reshape cách Gen Z nhìn nhận thế giới đấy. Sức ảnh hưởng của họ đến từ khả năng tiếp cận 24/7, cá nhân hóa message, khiến người theo dõi dễ rơi vào trạng thái "đồng nhất hóa ảo" - cứ tưởng mình hiểu và gần gũi với idol lắm.
Kết quả là phụ thuộc cảm xúc, thậm chí loạn nhận thức về giá trị thật - giả, đúng - sai luôn!
Nghiên cứu của Đại học Stanford năm 2023 cho thấy việc gắn bó quá mức với thần tượng ảo có thể gây mất balance giữa đời thực và đời ảo, làm giảm khả năng tự chủ, tự tin và kỹ năng giao tiếp ngoài đời thực.
Làm sao phân biệt "thần tượng thật" và "thần tượng ảo"?
Thượng tá Đào Trung Hiếu chỉ ra: "Thần tượng thật" là người có giá trị thực, nhân cách bền vững, sự nghiệp và đóng góp xã hội cụ thể, được thời gian và cộng đồng check kỹ rồi. Họ truyền cảm hứng bằng hành động chứ không phải hình ảnh dàn dựng.
Ngược lại, "thần tượng ảo" được build bởi truyền thông, công nghệ hoặc chiến lược marketing cá nhân, dựa trên ảo giác hoàn hảo và cảm xúc spur-of-the-moment.
Để phân biệt, bạn cần tự hỏi: Thần tượng này mang lại cho mình điều gì? Họ giúp mình grow up hơn hay khiến mình phụ thuộc hơn? Khi câu trả lời nghiêng về giá trị phát triển bản thân thì đó là thần tượng thật; còn nếu chỉ mang đến cảm xúc mê đắm nhất thời thì đó là thần tượng ảo rồi!
Làm sao để không bị ảnh hưởng tiêu cực khi idol vướng vòng lao lý?
Thượng tá Đào Trung Hiếu tư vấn: Khi "thần tượng sụp đổ", cảm giác thất vọng và hụt hẫng là đương nhiên rồi. Nhưng điều quan trọng là biến cú sốc đó thành bài học về nhận thức giá trị. Gen Z cần hiểu rằng con người - dù famous đến mấy - vẫn có thể sai lầm; vì thế đừng đặt họ ở vị trí "không bao giờ sai" nhé!
Tâm lý học gọi hiện tượng này là "vỡ hình tượng" (idol disillusionment) - một giai đoạn giúp người trẻ trưởng thành hơn về nhận thức xã hội đấy. Hãy tiếp tục ngưỡng mộ những giá trị tốt đẹp mà thần tượng từng mang lại, nhưng đồng thời học cách giữ khoảng cách lý trí, biết chọn lọc, đừng để cảm xúc dẫn dắt việc học, công việc hay các mối quan hệ.
Nói ngắn gọn: Hãy yêu bằng trái tim nhưng học hỏi bằng lý trí - đó mới là cách để việc ngưỡng mộ trở thành động lực phát triển chứ không phải cái bẫy cảm xúc!
Cảm ơn Thượng tá đã chia sẻ nhiều insights hay ho như vậy ạ!
Nguồn: svvn.tienphong.vn