SunDev1777
New member
Từng có lúc núi lửa Hunga Tonga-Hunga Ha'apai toàn thả 2 hòn đảo đá riêng lẻ trên mặt biển thôi - một em tên Hunga Tonga, một em tên Hunga Ha'apai. Nhìn hẳn hoi lắm
Nhưng mà năm 2014, ông núi lửa này "chill" phun một phát, tạo luôn hòn đảo thứ 3 nối 3 hòn lại thành một cục đất liền luôn. Rồi tháng 12 năm ngoái nó lại "tỉnh giấc" tiếp, hòn đảo ở đỉnh núi cứ thế lớn dần lên vì tro và đá bay tứ tung
Thế rồi đến ngày 15-1, drama thực sự bắt đầu. Ảnh vệ tinh chụp lại cho thấy giờ chỉ còn 2 mỏm đá lè nhè nhô lên mặt nước, còn "con quái vật" Hunga Tonga-Hunga Ha'apai thì đang nằm im dưới đáy biển. Nhưng dù phun trong vài tuần hay vài năm nữa, nó vẫn sẽ lại trồi lên mặt nước thôi - cứ coi như kiểu respawn ấy
Vòng tuần hoàn "hủy diệt - tái sinh" này chính là đặc trưng của những ngọn núi lửa như Hunga Tonga-Hunga Ha'apai đấy. Đây chỉ là một trong vô vàn ngọn núi lửa rải rác khắp vương quốc Tonga. Nhưng lần phun trào gần đây này thì quá khủng, năng lượng tương đương 6 triệu tấn TNT luôn - chưa có vụ nào xịn như vậy trong mấy thập kỷ gần đây
Cái vụ nổ này tạo ra sóng thần lan khắp Thái Bình Dương, tiếng nổ siêu thanh vang vòng quanh Trái Đất tận 2 lần. Thêm nữa, nó thả tro bụi và khí lên cao 30,5 km, có chỗ lên tận 54 km vào tầng bình lưu luôn ý. Điểm đặc biệt nhất là tất cả những sự kiện này chỉ diễn ra trong khoảng... 1 tiếng thôi nhé! Nhanh kinh khủng
Giờ các nhà khoa học đang "đu trend" tìm hiểu tại sao lần phun trào này lại dữ dội đến vậy và những cơn sóng thần diện rộng nó gây ra. Có vài manh mối cho thấy có thể do phản ứng hóa học của các loại đá nguội xuất hiện trong dung nham từ các vụ phun trào trước đó
Trong một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Lithos, các nhà khoa học phát hiện ra nhiều điểm khác biệt giữa vật chất phun trào trong các vụ phun trào nhỏ và lớn. Họ đang rất tò mò xem những phản ứng trong vụ mới nhất này sẽ reveal gì nữa.
Hiểu được nguyên nhân của vụ phun trào Hunga Tonga-Hunga Ha'apai có thể giúp giảm thiểu rủi ro trong tương lai đấy. Nhưng mà hiện tại, mối lo lớn nhất vẫn là người dân Tonga và liệu có thêm vụ nào nữa không. Gần như tất cả các ngọn núi lửa đều nằm dưới đại dương, vệ tinh không soi được và không có thiết bị nào trên mặt đất có thể theo dõi đá nóng chảy di chuyển dưới lòng đất
Dù Hunga Tonga-Hunga Ha'apai đã phun trào nhiều lần trong quá khứ, nhưng mới đây các nhà khoa học mới nhận ra mức độ "chaotic" của những vụ phun trào này. Vì phần lớn núi lửa nằm dưới nước nên việc nghiên cứu cực kỳ khó khăn.
Ông Marco Brenna - nhà núi lửa học tại trường ĐH Otago ở New Zealand và tác giả nghiên cứu trên tạp chí Lithos - cho biết phản ứng hóa học của các vật chất phun trào sẽ giúp decode lý do tại sao lần phun trào này lại mạnh thế
Khi hệ thống mắc-ma nguội đi, các tinh thể của các khoáng chất khác nhau hình thành vào những thời điểm khác nhau, làm thay đổi tính chất hóa học của đá nóng chảy đang nguội dần. Các tinh thể này "lưu lại" những thay đổi này qua năm tháng.
Ông Brenna và team đã phân tích những vòng tinh thể trong đá núi lửa từ 2 vụ phun trào lớn cách đây 900 và 1.800 năm. Nghiên cứu của họ cho thấy trước khi núi lửa tạo ra những vụ phun trào này, dòng mắc-ma mới được bơm vào rất nhanh. Nhưng những tảng đá từ các vụ phun trào nhẹ hơn năm 2008 và 2015 lại thiếu những vành đai này, cho thấy dòng mắc-ma chảy liên tục nhưng chậm, ông Brenna nói.
Ông Geoff Kilgour - nhà núi lửa học thuộc GNS Science của New Zealand (không tham gia nhóm nghiên cứu) - cho biết trong khi các quá trình dưới lòng đất này có thể là nguyên nhân dẫn đến sự phun trào, thì nước cũng có thể góp phần vào vụ nổ ngày 15-1
Nước có thể "buff" siêu sức mạnh cho núi lửa nhưng vẫn chưa rõ chính xác bằng cách nào mà nó lại gây ra sự bùng nổ kinh hoàng từ Hunga Tonga-Hunga Ha'apai như vậy.
Thêm nữa, vụ phun trào mới nhất này còn khiến nhiều người thắc mắc vì lượng vật chất nó phun ra lại ít một cách bất ngờ. Ông Barker nói rằng tro bụi từ những vụ phun trào lớn trong quá khứ của núi lửa Hunga Tonga-Hunga Ha'apai có thể tìm thấy trên đảo Tongatapu gần đó và lớp này dày gấp 10 lần so với lớp mới
Ngoài ra, một số nhà khoa học suy đoán rằng vụ nổ với năng lượng khổng lồ, tồn tại trong thời gian ngắn có thể đã khuấy động các đợt sóng thần lớn bất thường xảy ra sau vụ phun trào ngày 15-1.
Sóng thần thường được tạo ra từ sự thay đổi đột ngột dưới nước, ví dụ như chuyển động nhanh của đất trong trận động đất. Tuy nhiên, sau khi Hunga Tonga-Hunga Ha'apai phun trào, sóng xuất hiện ở một số nơi như vùng Caribbean sớm hơn rất nhiều so với dự kiến của một trận sóng thần điển hình
Sau đó, những đợt sóng ập vào bờ biển xa xôi cũng không kém phần "lạ lùng". Sóng thần càng đi xa khỏi nơi bắt đầu thì càng nhỏ dần. Mặc dù những con sóng tràn vào các hòn đảo của Tonga gây thiệt hại rất lớn, chúng lại không đủ cao để giải thích cho những con sóng lớn đáng kinh ngạc trên khắp đại dương.
Nguồn: soha.vn