Thử thách não nè: Bạn có biết nguồn gốc của câu "Phận gái mười hai bến nước" không?
Trong "kho báu" tiếng Việt, mình hay gặp tùm lum thành ngữ, tục ngữ được xài liên tục nhưng ít ai biết nó đến từ đâu. Ví dụ như câu hát quen thuộc: "Mẹ ơi, phận gái mười hai bến nước, biết bến nào trong, biết sông nào đục". Vậy câu "Phận gái mười hai bến nước" này bắt nguồn từ đâu và sao lại là "mười hai" chứ không phải số khác?
Có người bảo "mười hai bến nước" chính là mười hai con giáp trong tử vi á. Nhưng mà không có tài liệu chính thống nào xác nhận điều này cả nha!
Cũng có ý kiến cho rằng, "mười hai" ở đây là mười hai cương vị trong xã hội xưa. Tác giả Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trụ trong Việt Nam tự điển cũng giải thích: "Mười hai bến nước: Mười hai hạng người trong xã hội, sang hèn khác nhau, mà dầu muốn dầu không, mỗi người con gái đều phải nhận một người để làm chồng", bao gồm:
1. Sĩ - học trò
2. Nông – người làm ruộng
3. Công – người thợ
4. Thương – người buôn bán
5. Ngư – người đánh cá
6. Tiều – người đốn củi
7. Canh – người trồng tỉa
8. Mục – người nuôi con vật
9. Công – quan tước có công
10. Hầu – quan tước có hầu
11. Bá – quan tước có bá
12. Tử- quan tước có tử
Nghe thì có vẻ hợp lý đấy, nhưng thực ra lại hơi sai sai vì các hạng người này đã overlap lẫn nhau rồi. Kiểu như "người trồng tỉa" cũng là "người làm ruộng" mà, còn "công, hầu" thì cũng là "kẻ sĩ" rồi
Học giả An Chi thì cho rằng "mười hai bến nước" này tương ứng với thập nhị nhân duyên trong nhà Phật, bao gồm vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, hữu, thủ, sinh, lão tử. Tuy nhiên, khó mà tin được là tác giả dân gian lại xài những khái niệm "pro" như vậy
Còn trong Đại Nam quốc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của lại giải thích như sau: "Con gái mười hai bến nước: Thân con gái như chiếc đò, hoặc gặp bến trong, hoặc mắc bến đục, hoặc đưa người tốt, hoặc đưa người xấu. May thì được nhờ, rủi thì chịu, tiếng nói mười hai bến nước là nói cho vần". Như vậy, theo quan điểm này thì con số "mười hai" chỉ để cho vần với "phận gái" thôi á. Cách giải thích này nghe hợp lý nhất đó!
Trong kho tàng Tiếng Việt còn nhiều câu thành ngữ có nguồn gốc thú vị khác nữa như:
- "Nuôi ong tay áo, nuôi cáo trong nhà": Chỉ việc giúp đỡ người xấu rồi bị họ phản lại. Câu này là lời cảnh báo nhắc nhở mình cần cẩn trọng, đừng vì lòng thương mà giúp đỡ bừa bãi rồi bị lợi dụng nha
- "Rồng đến nhà tôm": Bắt nguồn từ một câu chuyện dân gian về tình bạn. "Rồng" ở đây chỉ cá chép đã đỗ đạt, ở vị thế cao sang nhưng vẫn nhớ tình xưa nghĩa cũ. Còn "tôm" thì không hề tự ti về xuất thân mà vẫn trân trọng tình bạn. Đó là lối ứng xử văn hóa đậm tình người đấy
Nguồn: soha.vn