NangBongOfficial
New member
Cách đây đúng 190 năm, làng báo chì thế giới từng chứng kiến một màn "troll" đỉnh cao đến mức trở thành huyền thoại: "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" (The Great Moon Hoax)
Ngày 25/8/1835, tờ The Sun ở New York thả "bom tấn" đầu tiên trong loạt bài dài kỳ, kể chi tiết về những phát hiện choáng váng: hóa ra Mặt Trăng có cả một nền văn minh luôn á!
Hồi đó mà thiên văn học còn đang ở giai đoạn "sơ khai", ai cũng tò mò muốn biết về vũ trụ, nên loạt bài này viral tới mức không tưởng. Hàng vạn người đọc tin ngay rằng trên Mặt Trăng có sông, có rừng, có động vật lạ lùng, thậm chí còn có cả "người Mặt Trăng" mọc cánh nữa cơ
Đây chính là một trong những vụ fake news đầu tiên được ghi vào sổ, mà còn phản ánh tâm lý xã hội và cơn khát kiến thức của người thế kỷ 19 nữa đó.
Thời điểm vàng của báo chí kiểu "câu view"
Năm 1835, các tờ báo Mỹ đang "xé nhau" tơi bời. Thời kỳ báo giá rẻ hay "penny press" đang lên ngôi, nhắm thẳng vào độc giả bình dân. The Sun lúc đó chỉ là một tờ báo nhỏ, chả ai để ý mấy so với những ông lớn khác ở New York.
Nhưng rồi boom! Loạt bài về Mặt Trăng thay đổi tất cả. Bài viết mở màn bằng cách quote nhà thiên văn học đình đám John Herschel - con trai của William Herschel (người phát hiện ra sao Thiên Vương đó).
Theo báo viết, Herschel cùng team của ông dùng một chiếc kính viễn vọng siêu to khổng lồ ở Nam Phi để nhìn Mặt Trăng. Và cái họ thấy thì... vượt tầm tưởng tượng luôn: rừng rậm bạt ngàn, đồng cỏ xanh mướt, đàn động vật hình dạng kỳ dị, và cả loài "có cánh giống người", kiểu như thiên thần bay lượn ấy
Chưa hết đâu! The Sun còn báo là trên Mặt Trăng có cả công trình đá, đền đài hoành tráng và dấu vết của một nền văn minh luôn. Bài viết được viết kiểu khoa học pha lẫn mô tả sống động, vừa đáng tin vừa hấp dẫn như đọc tiểu thuyết sci-fi vậy.
Mỗi ngày ra thêm một kỳ, độc giả ngóng chờ như đợi tập phim tiếp theo. Dân New York chen nhau đi mua báo, lượng phát hành tăng vọt, biến The Sun thành một trong những tờ bán chạy nhất lúc bấy giờ
Tại sao mọi người lại "dính câu" dễ vậy?
Điều bất ngờ là... CỰC NHIỀU người tin thiệt! Thế kỷ 19 mà, kiến thức thiên văn còn giới hạn lắm, người ta mới chỉ bắt đầu dùng kính thiên văn để khám phá vũ trụ thôi. Nhu cầu tìm hiểu về những thế giới ngoài kia khủng khiếp.
Hơn nữa, có tên tuổi John Herschel trong bài càng làm mọi người tin sái cổ. Ngay cả giới trí thức lúc đó cũng "mắc bẫy", ít nhất là giai đoạn đầu, trước khi một số nhà báo và khoa học bắt đầu nghi ngờ
Sự thật là... John Herschel chả biết gì về loạt bài này cả! Ổng hoàn toàn không liên quan đến những "khám phá" mà The Sun viết. Sau này người ta đoán rằng loạt bài này có thể do Richard Adams Locke - một phóng viên của The Sun - viết ra.
Có ý kiến cho rằng Locke muốn mỉa mai những tuyên bố khoa học vô căn cứ lúc đó, nhưng ai ngờ bài viết lại vượt ngoài tầm kiểm soát khi quần chúng tin 100%
Ảnh hưởng của loạt bài không chỉ dừng ở việc tăng doanh thu báo. Nó còn khơi dậy trí tưởng tượng của cả xã hội về khả năng có sự sống ngoài Trái Đất. Người ta bàn tán khắp nơi, từ quán bar, quán cà phê đến hội thảo công khai.
Nhiều nghệ sĩ, nhà văn còn lấy cảm hứng từ "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" để sáng tác nữa. Có thể nói sự kiện này đã định hình văn hóa đại chúng về ý tưởng có người sống trên Mặt Trăng, trước cả khi khoa học vũ trụ thực sự phát triển
Dù sau này sự thật bị phơi bày là toàn bộ loạt bài chỉ là hư cấu, nhưng The Sun lại không mất độc giả. Ngược lại, nhờ cú lừa này, tờ báo còn củng cố vị thế trên thị trường báo chí Mỹ, mở ra kỷ nguyên báo chí đại chúng với nội dung câu view. "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" từ đó trở thành một trong những vụ fake news nổi tiếng đầu tiên trong lịch sử hiện đại, để lại bài học về trách nhiệm của truyền thông
Bài học cho thời đại mạng xã hội
Ngày nay khi nhắc lại chuyện năm 1835, nhiều học giả coi đây là ví dụ điển hình cho thấy ranh giới mong manh giữa khoa học và giải trí, giữa thông tin thật và fake. Nếu đặt vào bối cảnh hiện đại, "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" giống hệt những thuyết âm mưu lan truyền trên mạng xã hội, nơi mà một thông tin không kiểm chứng có thể viral và gây ảnh hưởng khủng khiếp.
Từ câu chuyện này, ta thấy rõ niềm khao khát tri thức về vũ trụ đã khiến con người dễ tin vào điều kỳ diệu. Đồng thời nó cũng nhắc nhở rằng mỗi thời kỳ đều có "tin giả" với những hình thức khác nhau.
Nếu như năm 1835, The Sun có thể khiến hàng vạn người tin rằng có người sống trên Mặt Trăng, thì ở thế kỷ 21, mạng xã hội và internet cũng từng nhiều lần khiến công chúng xôn xao vì những thông tin chưa kiểm chứng
Một dấu mốc thú vị trong lịch sử
Nhìn lại sau gần hai thế kỷ, "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" không chỉ là một sự kiện báo chí, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của trí tưởng tượng con người. Trong thời điểm mà khoa học chưa thể chụp được ảnh thực sự về Mặt Trăng, báo chí đã biến nó thành một "thế giới song song" đầy sự sống và bí ẩn.
Chính sự pha trộn giữa khát vọng khoa học và nhu cầu giải trí đã tạo nên một trong những vụ lừa nổi tiếng nhất lịch sử, để rồi vẫn còn được nhắc lại cho đến tận hôm nay như một dấu mốc thú vị trong hành trình khám phá vũ trụ của nhân loại
Nguồn: kenh14.vn
Ngày 25/8/1835, tờ The Sun ở New York thả "bom tấn" đầu tiên trong loạt bài dài kỳ, kể chi tiết về những phát hiện choáng váng: hóa ra Mặt Trăng có cả một nền văn minh luôn á!
Hồi đó mà thiên văn học còn đang ở giai đoạn "sơ khai", ai cũng tò mò muốn biết về vũ trụ, nên loạt bài này viral tới mức không tưởng. Hàng vạn người đọc tin ngay rằng trên Mặt Trăng có sông, có rừng, có động vật lạ lùng, thậm chí còn có cả "người Mặt Trăng" mọc cánh nữa cơ
Đây chính là một trong những vụ fake news đầu tiên được ghi vào sổ, mà còn phản ánh tâm lý xã hội và cơn khát kiến thức của người thế kỷ 19 nữa đó.
Thời điểm vàng của báo chí kiểu "câu view"
Năm 1835, các tờ báo Mỹ đang "xé nhau" tơi bời. Thời kỳ báo giá rẻ hay "penny press" đang lên ngôi, nhắm thẳng vào độc giả bình dân. The Sun lúc đó chỉ là một tờ báo nhỏ, chả ai để ý mấy so với những ông lớn khác ở New York.
Nhưng rồi boom! Loạt bài về Mặt Trăng thay đổi tất cả. Bài viết mở màn bằng cách quote nhà thiên văn học đình đám John Herschel - con trai của William Herschel (người phát hiện ra sao Thiên Vương đó).
Theo báo viết, Herschel cùng team của ông dùng một chiếc kính viễn vọng siêu to khổng lồ ở Nam Phi để nhìn Mặt Trăng. Và cái họ thấy thì... vượt tầm tưởng tượng luôn: rừng rậm bạt ngàn, đồng cỏ xanh mướt, đàn động vật hình dạng kỳ dị, và cả loài "có cánh giống người", kiểu như thiên thần bay lượn ấy
Chưa hết đâu! The Sun còn báo là trên Mặt Trăng có cả công trình đá, đền đài hoành tráng và dấu vết của một nền văn minh luôn. Bài viết được viết kiểu khoa học pha lẫn mô tả sống động, vừa đáng tin vừa hấp dẫn như đọc tiểu thuyết sci-fi vậy.
Mỗi ngày ra thêm một kỳ, độc giả ngóng chờ như đợi tập phim tiếp theo. Dân New York chen nhau đi mua báo, lượng phát hành tăng vọt, biến The Sun thành một trong những tờ bán chạy nhất lúc bấy giờ
Tại sao mọi người lại "dính câu" dễ vậy?
Điều bất ngờ là... CỰC NHIỀU người tin thiệt! Thế kỷ 19 mà, kiến thức thiên văn còn giới hạn lắm, người ta mới chỉ bắt đầu dùng kính thiên văn để khám phá vũ trụ thôi. Nhu cầu tìm hiểu về những thế giới ngoài kia khủng khiếp.
Hơn nữa, có tên tuổi John Herschel trong bài càng làm mọi người tin sái cổ. Ngay cả giới trí thức lúc đó cũng "mắc bẫy", ít nhất là giai đoạn đầu, trước khi một số nhà báo và khoa học bắt đầu nghi ngờ
Sự thật là... John Herschel chả biết gì về loạt bài này cả! Ổng hoàn toàn không liên quan đến những "khám phá" mà The Sun viết. Sau này người ta đoán rằng loạt bài này có thể do Richard Adams Locke - một phóng viên của The Sun - viết ra.
Có ý kiến cho rằng Locke muốn mỉa mai những tuyên bố khoa học vô căn cứ lúc đó, nhưng ai ngờ bài viết lại vượt ngoài tầm kiểm soát khi quần chúng tin 100%
Ảnh hưởng của loạt bài không chỉ dừng ở việc tăng doanh thu báo. Nó còn khơi dậy trí tưởng tượng của cả xã hội về khả năng có sự sống ngoài Trái Đất. Người ta bàn tán khắp nơi, từ quán bar, quán cà phê đến hội thảo công khai.
Nhiều nghệ sĩ, nhà văn còn lấy cảm hứng từ "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" để sáng tác nữa. Có thể nói sự kiện này đã định hình văn hóa đại chúng về ý tưởng có người sống trên Mặt Trăng, trước cả khi khoa học vũ trụ thực sự phát triển
Dù sau này sự thật bị phơi bày là toàn bộ loạt bài chỉ là hư cấu, nhưng The Sun lại không mất độc giả. Ngược lại, nhờ cú lừa này, tờ báo còn củng cố vị thế trên thị trường báo chí Mỹ, mở ra kỷ nguyên báo chí đại chúng với nội dung câu view. "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" từ đó trở thành một trong những vụ fake news nổi tiếng đầu tiên trong lịch sử hiện đại, để lại bài học về trách nhiệm của truyền thông
Bài học cho thời đại mạng xã hội
Ngày nay khi nhắc lại chuyện năm 1835, nhiều học giả coi đây là ví dụ điển hình cho thấy ranh giới mong manh giữa khoa học và giải trí, giữa thông tin thật và fake. Nếu đặt vào bối cảnh hiện đại, "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" giống hệt những thuyết âm mưu lan truyền trên mạng xã hội, nơi mà một thông tin không kiểm chứng có thể viral và gây ảnh hưởng khủng khiếp.
Từ câu chuyện này, ta thấy rõ niềm khao khát tri thức về vũ trụ đã khiến con người dễ tin vào điều kỳ diệu. Đồng thời nó cũng nhắc nhở rằng mỗi thời kỳ đều có "tin giả" với những hình thức khác nhau.
Nếu như năm 1835, The Sun có thể khiến hàng vạn người tin rằng có người sống trên Mặt Trăng, thì ở thế kỷ 21, mạng xã hội và internet cũng từng nhiều lần khiến công chúng xôn xao vì những thông tin chưa kiểm chứng
Một dấu mốc thú vị trong lịch sử
Nhìn lại sau gần hai thế kỷ, "Trò đánh lừa về Mặt Trăng" không chỉ là một sự kiện báo chí, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của trí tưởng tượng con người. Trong thời điểm mà khoa học chưa thể chụp được ảnh thực sự về Mặt Trăng, báo chí đã biến nó thành một "thế giới song song" đầy sự sống và bí ẩn.
Chính sự pha trộn giữa khát vọng khoa học và nhu cầu giải trí đã tạo nên một trong những vụ lừa nổi tiếng nhất lịch sử, để rồi vẫn còn được nhắc lại cho đến tận hôm nay như một dấu mốc thú vị trong hành trình khám phá vũ trụ của nhân loại
Nguồn: kenh14.vn