Các ông lớn ngân hàng, quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm đang kiếm bộn tiền từ nguồn tài nguyên quý giá này. Nhưng plot twist là người dân địa phương lại rơi vào cảnh thiếu thốn trầm trọng
**Khi nguồn nước quý giá "bay màu" không phanh**
Sau những cơn bão đổ vào California hồi tháng 3, vựa lúa của tiểu bang này bỗng chốc nở rộ sắc hồng trắng của hoa hạnh nhân, đẹp phát hờn luôn! Dưới tán cây, những con mương đầy nước - vốn chỉ vài tháng trước còn khô cằn lắm á
Ông Ralph Gutierrez (65 tuổi) là người chứng kiến cả lũ lụt lẫn hạn hán suốt nhiều thập kỷ nay. Bác dành tròn 43 năm quản lý hệ thống nước cho một trong những cộng đồng nghèo nhất bang này.
Năm 2001, khi ông Gutierrez quản lý nước cho khoảng 500 hộ gia đình ở Woodville, nguồn nước sạch chỉ cách mặt đất khoảng 30m thôi. Hai giếng chung chạy bằng máy bơm điện cung cấp nước sạch cho cả khu vực - ez game!
Nhưng sau đó, California trải qua 20 năm khô hạn nhất trong vòng 1.200 năm (ơ kìa! ). Mực nước ngầm rút xuống sâu hơn 60m luôn. Một giếng ở Woodville khô cạn và nứt nẻ từ 2 năm trước. Giếng còn lại thì phải ngưng xài vì nhiễm nitrat.
Năm 2021, gần 1.500 giếng sinh hoạt ở tiểu bang này đã cạn kiệt, khiến tận 1 triệu người dân không có nước sạch trong nhà để uống nữa. Hiện tại, người dân Woodville phải uống nước đóng chai mới được
Những cơn bão gần đây nâng mực nước lên khoảng 5m, nhưng muốn tầng ngậm nước đầy trở lại thì phải chờ hàng thập kỷ nữa cơ. Vì hạn hán chỉ là một nửa vấn đề thôi.
Nửa còn lại nằm ngay trên những cánh đồng đầy cây hạnh nhân, quả hồ trăn (hạt dẻ cười) và quả óc chó. Đây là những loại cây lâu năm phổ biến nhất khu vực này, và chúng cần RẤT NHIỀU nước trong suốt vòng đời 30 năm đấy nhé
Ông Ralph Gutierrez không biết ai là chủ những vườn cây này. Cứ cách vài km lại có một vòi xả nước hình chữ U nhô lên, khoan sâu xuống lòng đất để lấy nước tưới cây. Việc hút nước liên tục này khiến mực nước ngầm ở San Joaquin Valley sụt giảm nghiêm trọng. Nhiều giếng của nông dân và các cộng đồng khó khăn như Woodville đều cạn dần.
Ông Gutierrez thở dài: "Bất cứ ai đang làm việc này đều không quan tâm đến người khó khăn chúng tôi"
**Những gã khổng lồ đằng sau hàng triệu mẫu đất**
Plot twist: Hoá ra bàn tay vô hình đó lại đến từ các nhà đầu tư ở New York, Toronto, Zurich và các thủ đô tài chính khác! Một số ngân hàng đầu tư, quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm lớn nhất thế giới như Manulife Financial Corp. (hoạt động dưới tên John Hancock), TIAA và UBS đang làm cạn kiệt nguồn nước ngầm của California để trồng các loại hạt giá trị cao. Hậu quả? Cộng đồng xung quanh bị thiếu nước nghiêm trọng
Từ năm 2010, 6 nhà đầu tư lớn đã mở rộng gấp 4 lần diện tích đất nông nghiệp ở California, lên gần 48.562 ha - tương đương 1/3 diện tích Connecticut luôn đó! Mặc cho hạn hán nghiêm trọng và các nguyên tắc đầu tư bền vững, các công ty vẫn cứ thế tiếp tục phát triển cây lâu năm
Con số thật sốc não:
- Từ 2015-2019: TIAA rót ít nhất 258 triệu USD vào khoảng 3.480 ha đất trồng các loại hạt và nho
- Từ 2016-2021: Hancock đầu tư hơn 67 triệu USD vào 2.630 ha cây trồng lâu năm
- Từ 2015-2021: Gladstone Land Corp. chi tới 518 triệu USD mua 9.307 ha chủ yếu là hạnh nhân và quả hồ trăn để cho nông dân địa phương thuê
Chi nhiều đến thế, nhưng vai trò của các nhà đầu tư tổ chức trong cuộc khủng hoảng nước của tiểu bang lại... không ai để ý! Họ còn đổ hàng triệu USD vào việc đào giếng sâu lấy nước cung cấp cho cây. Những dự án đắt đỏ như vậy là thứ các cộng đồng dân cư không thể làm được.
Cơn sốt "săn nước" này là kết quả tự nhiên của việc đầu tư hàng thập kỷ vào đất nông nghiệp. Họ coi canh tác lương thực là loại tài sản chắc chắn tăng giá, trong bối cảnh thế giới đông dân và nóng lên dần. Việc sở hữu đất dẫn đến việc chiếm luôn một loại tài sản khan hiếm hơn: NƯỚC
**Nỗi bất lực của người dân địa phương**
Để đảm bảo danh mục đầu tư phát triển khỏe, một số tổ chức tài chính lớn nhất thế giới đã kiểm soát hồ, sông và tầng ngậm nước từ California đến Châu Phi, từ Úc đến Nam Mỹ. Quyền này giúp họ quản lý nguồn tài nguyên đang bị đe dọa.
Nhưng xu hướng này lại cản trở khả năng tiếp cận nước của cộng đồng. Người dân địa phương phải trả giá bằng các giếng cạn kiệt. Theo quy luật thuỷ động lực học, các giếng sâu sẽ hút cạn nước của giếng nông hơn. Việc đào giếng sâu cũng gây sụt lún đất, làm hư hỏng cầu đường và nhiều cơ sở hạ tầng khác
Người dân còn phải trả hoá đơn tiền nước cao hơn, trong khi nguồn cung nước bị ô nhiễm nặng. Các giếng sâu hút chất gây ô nhiễm như nitrat từ mặt đất xuống tầng ngậm nước, chưa kể nhiều nguồn nước ngầm ở Central Valley có chứa asen - chất gây ung thư đó!
Chị Maria (37 tuổi) sống cùng chồng và 6 đứa con trong một ngôi nhà di động. Chị kể phải mất cả tiếng đồng hồ để nước chảy đầy bình chứa. Nước chảy ra có màu nâu và mùi như thuốc tẩy (tưởng tượng cảnh đó mà thấy ghê rồi ). Hai tuần một lần, một tổ chức phi lợi nhuận mang đến khoảng 95 lít nước uống. Nhưng số nước này chỉ đủ dùng 5-6 ngày thôi!
Nước trong bình chứa dùng để tắm và xả toilet. Các con của chị có khi vài ngày mới tắm được một lần. Bát đĩa bẩn chất đống trong bồn nhiều ngày luôn
Trong khi đó, bên ngoài cánh đồng, Maria nhìn thấy nước trong kênh dâng lên nhờ cơn mưa lớn và đổ vào những cánh đồng hạnh nhân, quả hồ trăn. Chị không thể tin nổi khi chứng kiến nước chảy vào hàng triệu mẫu đất nông nghiệp, trong khi con chị phải tắm bằng nước màu nâu kịt và toilet không xả được trong nhiều ngày.
Thật sự là drama đời thực mà không ai có thể ngờ được
Nguồn: soha.vn