Trước giờ mình cứ nghĩ Homo sapiens (tức loài người hiện đại) chỉ mới xuất hiện cách đây khoảng 600.000 năm thôi. Nhưng giờ plot twist rồi nha! Các nhà khoa học vừa phát hiện hai hộp sọ có niên đại gần một triệu năm và có quan hệ gần với nhau, gợi ý rằng tổ tiên chúng ta có thể đã có mặt từ sớm hơn rất nhiều đấy!
Câu chuyện là thế này: hồi xưa, các nhà khoa học cho rằng Homo sapiens lần đầu tiên xuất hiện khoảng 600.000 năm trước, song song với người Neanderthal và Denisovan, khi cả ba loài cùng phân nhánh từ Homo erectus. Vì vậy, khi một hộp sọ 1,1 triệu năm tuổi được khai quật bên sông Hán Giang (Hồ Bắc, Trung Quốc) vào năm 1990, mọi người mặc định nó là Homo erectus luôn, bởi vì cũng... sớm quá mà, không thể nào là Homo sapiens được! Thế nhưng, nghiên cứu gần đây cho thấy đây có thể là một "nhầm lẫn danh tính" cực kỳ drama!
Thật ra việc xác định hóa thạch loài người cổ vốn đầy khó khăn lắm. Các di tích từ thời kỳ Trung Pleistocene (774.000 – 129.000 năm trước), được tìm thấy ở những nơi xa xôi như Trung Quốc, Nam Phi và Philippines, trông khác nhau đến mức một số còn được cho là thuộc về loài mới hẳn hoi. Trong nhiều năm, những hóa thạch gây tranh cãi ở Trung Quốc được gọi không chính thức là "Homo sapiens cổ", trong đó nổi bật là hộp sọ tìm thấy bên sông Hán Giang này.
Điều khiến hộp sọ này khó phân loại là sự pha trộn giữa đặc điểm nguyên thủy của Homo erectus và đặc điểm quen thuộc hơn của Homo sapiens. Hộp sọ này được gọi là Yunxian 2, và được tìm thấy gần một mẫu khác, Yunxian 1 (bảo tồn kém hơn tí). Cả hai đã được nhóm nghiên cứu quốc tế từ Đại học Phục Đán và Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Anh Quốc phân tích lại bằng công nghệ CT độ phân giải cao xịn xò. Kết quả cho thấy biến dạng không phải do bị ép dẹt, mà do các mảnh xương dịch chuyển dần theo thời gian. Từ dữ liệu quét, các nhà khoa học dựng lại hình thái hộp sọ để đánh giá mối liên hệ với các loài người cổ khác. Đặc biệt, Yunxian 2 được phục dựng gần như hoàn chỉnh, song việc xác định nó thuộc loài nào vẫn chưa rõ ràng.
Theo công bố trên tạp chí Science, phân tích hình thái và phát sinh chủng loại cho thấy Yunxian có thể là thành viên sớm của nhánh Homo longi ở châu Á, nhánh bao gồm cả Denisovan và được xem là "chị em" gần gũi nhất của Homo sapiens. Cả hai nhánh dường như có nguồn gốc sâu xa hơn thời Trung Pleistocene và đã trải qua giai đoạn đa dạng hóa nhanh chóng.
Nhiều hóa thạch từng xếp vào nhóm "Homo sapiens cổ" nay được xác định lại là Homo longi rồi đó. Các hộp sọ Yunxian là hóa thạch Homo longi cổ nhất được biết đến, dù vẫn tiến hóa hơn một số mẫu khác. Dữ liệu phát sinh loài cho thấy Homo longi và Homo antecessor là "anh em" với Homo sapiens. Những đặc điểm Yunxian 2 chia sẻ với con người hiện đại gồm: não lớn, trán dài và thấp, cùng đôi mắt gần nhau hơn. Thấy chưa, có vẻ giống mình đó!
Phát hiện này cho thấy, Homo longi, Neanderthal, Denisovan và Homo sapiens có thể đã phân tách khỏi Homo erectus sớm hơn ít nhất nửa triệu năm so với giả thuyết trước đây luôn! Dù chưa tìm thấy hóa thạch Homo sapiens nào cổ đến vậy, khả năng tồn tại một hộp sọ Homo sapiens một triệu năm tuổi vẫn bỏ ngỏ nha. Hiện tại, hóa thạch Homo sapiens cổ nhất được tìm thấy ở châu Phi mới chỉ khoảng 300.000 năm tuổi thôi.
"Yunxian nằm gần với thời điểm giả định hình thành các nhánh Homo longi và Homo sapiens" nhóm nghiên cứu nhận định. Một số đặc điểm có thể phản ánh giai đoạn chuyển tiếp tiến hóa, và khoảng cách thời gian ngắn giữa Yunxian với các nhánh Homo longi cổ hơn cho thấy sự đa dạng hóa sớm diễn ra nhanh chóng, tương tự như ở Homo sapiens và Neanderthal.
Vậy là liệu loài người đã tồn tại hơn một triệu năm rồi sao? Nếu đúng, Homo sapiens có thể đã song hành cùng Neanderthal và Denisovan trong suốt 800.000 năm luôn á! Tại cùng địa điểm tìm thấy Yunxian 1 và 2, còn có một hộp sọ khác - Yunxian 3 - hiện vẫn đang chờ được nghiên cứu thêm. Biết đâu, nó sẽ mang lại lời giải cho bí ẩn này đấy! Hóng quá đi mất!
Nguồn: svvn.tienphong.vn