AI đang "thay máu" ngành làm phim với khả năng cắt giảm thời gian và chi phí sản xuất cực khủng, mở cơ hội cho ai cũng có thể làm đạo diễn Nhưng mà plot twist ở đây là: liệu chúng ta có đang vô tình tạo ra một "đống rác" nội dung, làm lệch thị hiếu của gen trẻ không nhỉ?
Trò chuyện với Văn Hóa, nhà thơ kiêm nhà phê bình điện ảnh Nguyễn Phong Việt chỉ ra rằng: cần phải có "luật chơi" ngay từ bây giờ, để AI chỉ là tool hỗ trợ sáng tạo thôi chứ đừng để nó "cướp vai chính" của con người nha!
P.V: Thưa ông, sự bùng nổ của phim ngắn AI đang tác động như thế nào đến làng điện ảnh, đặc biệt là về mặt sáng tạo và thẩm mỹ?
- Nhà thơ, nhà phê bình điện ảnh Nguyễn Phong Việt:
Nhìn mặt tích cực thì AI đang "buff" cho ngành phim phát triển đa dạng hơn hẳn đó! Trước tiên là giảm chi phí và thời gian sản xuất, giúp các đạo diễn, nhà đầu tư tự tin "ship" các dự án của mình hơn. Những ý tưởng xưa kia nghe "viển vông" vì thiếu budget, thiếu người, giờ đây có cơ hội được thử nghiệm cmnr
AI còn mở "cửa sáng" cho những người không học chuyên ngành điện ảnh nữa. Họ có thể không biết frame rate là gì, nhưng có đam mê, có óc sáng tạo và có câu chuyện muốn kể. Với công nghệ mới, họ từng bước tiếp cận sản xuất và ai biết được - biết đâu sẽ nổi như cồn trong ngành luôn!
Điện ảnh vốn đòi hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố: ý tưởng, con người, kỹ thuật, tiền nong... Khi công nghệ giúp "hạ rào" một số khó khăn, số người tham gia sáng tạo sẽ tăng vọt. Khán giả cũng có nhiều lựa chọn giải trí hơn trong tương lai.
Nhưng mà đồng tiền nào cũng có hai mặt nha! Phim ngắn đòi hỏi cấu trúc phải nhanh, mạnh, thậm chí gây sốc để "câu view". Khi việc sản xuất trở nên quá dễ dàng, rất dễ xuất hiện nhiều sản phẩm không có giá trị, lệch lạc văn hóa, thậm chí là "phim rác" luôn ️
Sự phát triển vượt tốc của phim ngắn có thể ảnh hưởng nặng nề đến thị hiếu khán giả, tạo nên thói quen giải trí thiếu lành mạnh. Khi người xem quen với content phải thật nhanh, thật mạnh, liên tục "gây sốc" hoặc kích thích tức thời, họ có thể mất kiên nhẫn với những tác phẩm cần thời gian để cảm nhận và suy ngẫm. Đây là điều đáng lo ngại nhất khi nói về boom phim ngắn AI đó!
P.V: Từ góc nhìn của một nhà phê bình điện ảnh, ông đánh giá thế nào về nguy cơ phim ngắn AI tạo ra những sản phẩm "hời hợt", thiếu chiều sâu, coppy ý tưởng hoặc làm giảm giá trị lao động sáng tạo của biên kịch, đạo diễn, diễn viên?
• Đó là reality mà mình không thể "phủ đầu" được đâu. AI đang "ăn mất" rất nhiều công việc của con người trong ngành sáng tạo. Một mặt, nó giải phóng sức lao động, giảm chi phí và thời gian; mặt khác, nó cũng đẩy nhiều người vào "dead end" khi năng lực của họ không còn đủ để theo kịp. Đây là nghịch lý của mọi công nghệ, nhưng với AI thì tốc độ diễn ra nhanh hơn nhiều lần
Việc phim ngắn AI ảnh hưởng xấu đến thị hiếu khán giả là chuyện đang diễn ra hàng ngày rồi. Khi ý tưởng có thể "biến hình" thành hình ảnh siêu nhanh, người làm phim dễ bị cuốn vào việc sản xuất thật nhiều thay vì nghĩ kỹ về giá trị tác phẩm. Điều đáng lo không phải một bộ phim cụ thể. Nếu những sản phẩm "dễ tiêu" ngày càng nhiều và viral rộng rãi trên các nền tảng số, chúng có thể tạo ra một môi trường thưởng thức hoàn toàn khác. Khi đó, những sản phẩm câu view, kích thích tò mò hoặc tạo drama rất dễ "dìm" các tác phẩm có chiều sâu nhưng cần sự kiên nhẫn của người xem.
Vấn đề bây giờ là cần có cơ chế quản lý, điều luật và quy định rõ ràng để đưa hoạt động này vào khuôn khổ phù hợp nhất. Nếu không khéo léo, hệ lụy từ những sản phẩm giải trí vô bổ sẽ ảnh hưởng cực lớn đến thế hệ trẻ - nhóm đang "ngốn" nhiều loại content này nhất
P.V: Theo ông, việc sử dụng AI để làm phim ngắn cần có những "ranh giới" như thế nào để vừa khuyến khích công nghệ mới, vừa bảo vệ bản quyền, tính sáng tạo và giá trị nghề nghiệp của điện ảnh?
• Rõ ràng công nghệ đang phát triển quá nhanh và "bỏ xa" tầm quản lý một khoảng khá xa rồi. Vì vậy, câu chuyện đầu tiên vẫn phải là kiểm duyệt nội dung, phân loại và cách thức phổ biến. Mỗi khâu đều cần thực hiện chặt chẽ. Dù là tiền kiểm hay hậu kiểm, khi có vi phạm cũng phải xử lý nghiêm túc.
Với tốc độ phát triển của AI như hiện nay, nếu không kiểm soát từ sớm, khả năng chúng ta sẽ "toang" trước số lượng phim do AI sản xuất trong tương lai. Khi đó, hậu quả để lại có thể nặng nề hơn rất nhiều và việc xử lý cũng khó khăn gấp bội
Tôi cho rằng quản lý không có nghĩa là "block" công nghệ. Ngược lại, chúng ta phải tạo điều kiện để công nghệ phát triển, nhưng sự phát triển đó cần đi cùng những nguyên tắc rõ ràng. Chúng ta phải biết sản phẩm nào được "pass", sản phẩm nào cần hạn chế, trách nhiệm thuộc về ai và khi xảy ra vi phạm thì xử lý ra sao. Bên cạnh đó, cũng cần định hướng phát triển những đề tài có giá trị văn hóa và bản sắc Việt Nam.
Theo tôi, đây có thể xem là một quy định cốt lõi. Chẳng hạn, một đơn vị sản xuất phim trong một năm bắt buộc phải làm một số lượng nhất định các phim liên quan đến nhóm đề tài có giá trị văn hóa, lịch sử, bản sắc... để tạo sự cân bằng về chất lượng. Dĩ nhiên, ở góc độ nào đó, điều này giống như "ép buộc" về sáng tạo. Nhưng nếu hiện tại chưa có giải pháp nào khả thi hơn thì đó cũng là việc cần thiết để tạo ra một mặt bằng nhất định về chất lượng và định hướng cho thị trường. Quản lý tốt không phải là "đóng cửa" với AI mà là tạo ra một hành lang để công nghệ này phát triển đúng hướng
P.V: Theo ông, người sáng tạo cần làm gì để AI trở thành công cụ hỗ trợ nghệ thuật thay vì khiến tác phẩm trở nên "công thức", đồng nhất và thiếu dấu ấn cá nhân?
• Tôi luôn nghĩ bất cứ ai làm công việc sáng tạo cũng muốn tạo ra "chữ ký" riêng trên những sản phẩm do mình làm ra. Một bộ phim cũng vậy, dù là phim ngắn, phim truyền hình hay phim chiếu rạp. Muốn tạo ra những sản phẩm độc đáo, có nét riêng và có giá trị đối với nghệ thuật, cộng đồng, điều tiên quyết vẫn là sự tự trọng của người làm nghề. Hãy xem AI là công cụ để giúp mình sáng tạo tốt hơn, đừng biến nó thành một cỗ máy thay thế mình, để rồi người sáng tạo chỉ còn làm một việc là nhập prompt và chờ nó hoàn thành
Công nghệ có thể giúp chúng ta làm nhanh hơn, rẻ hơn, thậm chí thực hiện được những điều trước đây rất khó. Nhưng công nghệ không nên "cướp" đi lý do khiến một người trở thành nghệ sĩ, đó là khả năng quan sát, trải nghiệm, suy nghĩ, lựa chọn và chịu trách nhiệm với tác phẩm của mình.
Một người sáng tạo sử dụng AI càng nhiều thì càng phải ý thức rõ hơn về vai trò của mình. Bởi nếu ai cũng dùng cùng một tool, cùng một cách thức, cùng những câu lệnh và dữ liệu phổ biến, nguy cơ tạo ra các sản phẩm "đập khuôn" là rất lớn. Vì thế, mỗi người khi sử dụng AI cho công việc nên tự hỏi: Khi sản phẩm hoàn thành, phần nào trong đó thực sự mang "DNA" cá nhân của mình?
Nếu trả lời được câu hỏi ấy, AI vẫn chỉ là công cụ do con người làm chủ. Còn nếu không, rất có thể đến một lúc nào đó, chính người sáng tạo sẽ trở thành một mắt xích trong dây chuyền vận hành của công cụ mình đang sử dụng. Khi ranh giới ấy bị "lật ngược", câu hỏi "ai đang làm chủ ai" sẽ không còn là một cách nói "for fun", mà trở thành vấn đề thực sự của sáng tạo trong thời đại này
Xin cảm ơn ông!
Nguồn: tiin.vn