Nhắc đến võ hiệp Hoa ngữ thời hoàng kim là nhắc đến bộ ba Kim Dung - Lương Vũ Sinh - Cổ Long. Nhưng khác với Kim Dung xây cả một vũ trụ giang hồ với lịch sử, môn phái, bí kíp và drama kéo dài mấy thế hệ, Cổ Long lại đi theo hướng khác hẳn. Ông không mải miết dựng thế giới võ lâm khổng lồ, mà tập trung vào những con người đang sống trong đó. Chính lựa chọn này đã tạo nên phong cách độc nhất vô nhị của Cổ Long - một di sản quan trọng nhất của văn học võ hiệp Trung Quốc đến tận giờ!
Thời Cổ Long bắt đầu viết, truyện võ hiệp đã có khuôn mẫu khá rõ ràng rồi: trận đấu đỉnh cao, tuyệt kỹ thần sầu, ân oán giang hồ. Nhưng trong tay ông, võ công nhiều khi chỉ là… phụ kiện thôi. Một trận đấu có thể kết thúc trong tích tắc, nhưng cái đáng nhớ nhất lại là ánh mắt, tâm lý hay quyết định của nhân vật. Lối viết cô đọng, nhiều khoảng trống, đối thoại sắc bén khiến tác phẩm của Cổ Long khác biệt hoàn toàn so với dòng võ hiệp truyền thống.
Giới nghiên cứu Trung Quốc từng nhận xét Cổ Long chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn học hiện đại, điện ảnh và nghệ thuật đương thời. Từ đó ông tạo nên cách kể chuyện giàu nhịp điệu, đậm chất hình ảnh và bầu không khí. Những câu văn ngắn gọn, đoạn đối thoại lạnh lùng cùng khoảng trống thông tin khiến độc giả không chỉ đọc mà còn phải tự suy luận xem chuyện gì đang thực sự xảy ra nữa nha!
Nhưng thay đổi lớn nhất Cổ Long tạo ra chắc là cách xây nhân vật rồi. Tiểu Lý Phi Đao, Sở Lưu Hương, Lục Tiểu Phụng hay Diệp Khai đều là cao thủ nổi danh, nhưng không ai là đại hiệp hoàn hảo cả. Họ tài năng, bản lĩnh nhưng cũng cô độc, tổn thương và phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn. Tiểu Lý Phi Đao có thể khiến thiên hạ khiếp sợ bằng phi đao, nhưng lại bất lực trước chuyện tình cảm. Sở Lưu Hương hào hoa phóng khoáng nhưng luôn giữ khoảng cách với mọi người. Lục Tiểu Phụng thông minh, thích phiêu lưu nhưng cũng hay dính vào tình huống không lường trước được.
Vì thế mà giang hồ trong truyện Cổ Long không chỉ là nơi cao thủ so tài, mà còn là nơi con người đối diện với cô độc, tình yêu, tình bạn, lòng trung thành và sự phản bội. Nhân vật có thể thắng đối thủ mạnh hơn nhưng vẫn thua số phận. Người có võ công tuyệt thế vẫn không giữ được người mình yêu. Những nghịch lý này khiến thế giới Cổ Long gần với đời thực hơn nhiều, giúp nhân vật vượt khỏi khuôn mẫu anh hùng cũ rích!
Cổ Long còn là người đưa yếu tố trinh thám phá án vào võ hiệp một cách nổi bật. Nhiều truyện của ông không bắt đầu bằng trận tỷ thí mà bằng một bí ẩn, vụ án hoặc nhân vật chết bất thường. Người đọc theo chân nhân vật tìm sự thật, bị cuốn vào những màn đấu trí căng thẳng chẳng kém gì đấu võ. Sự kết hợp giữa võ hiệp, trinh thám và tâm lý tạo nên sức hấp dẫn riêng, đồng thời ảnh hưởng đến cách nhiều tác giả về sau xây dựng câu chuyện luôn!
Di sản khác của Cổ Long nằm ở sức sống của những nhân vật ông tạo ra. Sau khi ông qua đời năm 1985, các tác phẩm vẫn liên tục được chuyển thể thành phim truyền hình, điện ảnh và đủ thể loại giải trí khác. Từ Tiểu Lý Phi Đao, Sở Lưu Hương đến Lục Tiểu Phụng - những cái tên này xuất hiện trên màn ảnh qua bao thế hệ diễn viên khác nhau. Việc tác phẩm Cổ Long vẫn được xuất bản, nghiên cứu và chuyển thể cho thấy sức ảnh hưởng của ông không dừng lại ở thời kỳ đỉnh cao của tiểu thuyết võ hiệp đâu nha!
Nếu Kim Dung để lại giang hồ rộng lớn với quy luật, lịch sử và hệ thống võ học gần như hoàn chỉnh, thì Cổ Long để lại kiểu giang hồ rất khác. Đó là nơi một câu nói có thể quan trọng hơn một chiêu kiếm, nhân vật có thể mạnh mẽ nhưng vẫn cô độc, còn chiến thắng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa hạnh phúc. Chính việc đưa con người vào vị trí trung tâm đã giúp Cổ Long vượt khỏi giới hạn của một nhà văn chuyên viết chuyện võ hiệp thông thường.
Nguồn: saostar.vn